دشمن برای تضعیف وحدت ملی در تلاش است

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجلال موسوی شربیانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجان‌شرقی، با اشاره به نقش وحدت ملی در چارچوب نظریه‌های دولت – ملت اظهار کرد: در نظریه «نیشن استیت» وحدت ملی صرفاً یک مفهوم احساسی نیست بلکه به‌عنوان یک سرمایه استراتژیک برای اداره کشور و عبور از چالش‌ها شناخته می‌شود.

وی افزود: زمانی‌که جامعه از انسجام و وحدت برخوردار باشد، هزینه‌های حکمرانی کاهش می‌یابد؛ زیرا دولت دیگر ناچار نیست بخش قابل توجهی از منابع خود را صرف مدیریت تنش‌ها یا کنترل اختلافات داخلی کند و در نتیجه منابع انسانی و مالی کشور می‌تواند مستقیماً در مسیر توسعه و بهبود زیرساخت‌ها به‌کار گرفته شود.

موسوی شربیانی ادامه داد: یکی از پیامدهای مهم وحدت ملی کاهش هزینه‌های حکمرانی است. در شرایطی که جامعه متحد باشد، دولت می‌تواند منابع خود را به‌جای مدیریت بحران‌های داخلی، صرف توسعه اقتصادی، ساخت زیرساخت‌ها و ارتقای کیفیت خدمات عمومی کند.

این استاد حوزه و دانشگاه برای روشن‌تر شدن این موضوع مثالی ساده مطرح کرد و گفت: اگر خانواده‌ای در بحران مالی به‌جای همکاری و همدلی مدام به‌دنبال مقصر بگردد، نه تنها مشکل حل نمی‌شود بلکه زمان و منابع نیز از دست می‌رود. اما اگر اعضای خانواده متحد شوند، می‌توانند با همفکری و تلاش مشترک از بحران عبور کنند. در سطح ملی نیز همین منطق برقرار است.

وی همچنین تأکید کرد: وحدت ملی ظرفیت پاسخگویی کشور در برابر تهدیدات خارجی را افزایش می‌دهد. جامعه‌ای که از انسجام برخوردار باشد در برابر فشارها و تهدیدات خارجی به شکل یک جبهه واحد عمل می‌کند و همین مسئله مانع از سوءاستفاده دشمنان از شکاف‌های داخلی می‌شود. علاوه بر این، وحدت ملی امکان اجرای سیاست‌های بلندمدت را برای دولت‌ها فراهم می‌کند؛ زیرا در چنین شرایطی دولت‌ها می‌توانند بدون نگرانی از تنش‌های هویتی یا اختلافات داخلی، برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال کنند.

موسوی شربیانی در ادامه با اشاره به دیدگاه‌های نظری در علوم سیاسی گفت: مطالعات مختلف از جمله آثار ماکس وبر نشان می‌دهد میان مشروعیت اجتماعی و اعتماد عمومی به نهادهای حکمرانی رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. مشروعیت به معنای پذیرش عمومی حق حاکمیت است. زمانی‌که مردم نهادهای مدیریتی و سیاسی را مشروع بدانند، حتی اگر با برخی تصمیم‌ها موافق نباشند، همچنان به اصل نظام سیاسی اعتماد دارند و همین مسئله از بروز بحران‌های عمیق اجتماعی جلوگیری می‌کند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز ادامه داد: اعتماد عمومی به نهادها باعث کاهش هزینه‌های نظارت و کنترل در جامعه می‌شود. وقتی مردم به قوانین و ساختارهای حکمرانی اعتماد داشته باشند، همکاری داوطلبانه در جامعه افزایش می‌یابد و همین همکاری به‌تدریج به انسجام اجتماعی تبدیل می‌شود.

وی برای توضیح این موضوع به مثال ساده‌ای اشاره کرد و گفت: وقتی رانندگان در خیابان پشت چراغ قرمز می‌ایستند، در واقع به قانون و نهادهای اجرایی اعتماد دارند. همین اعتماد به‌تدریج نظم و انسجام اجتماعی را شکل می‌دهد.

این استاد علوم سیاسی دانشگاه تبریز در بخش دیگری از سخنان خود به نقش روایت‌های جمعی در تقویت هویت ملی اشاره کرد و افزود: روایت‌های جمعی مانند چسبی هستند که هویت‌های گوناگون را در قالب یک هویت ملی به‌هم پیوند می‌دهند.

وی افزود: این روایت‌ها به جامعه معنا می‌دهند و مسیر حرکت آن را مشخص می‌کنند. روایت‌های موفق معمولاً بر تاریخ مشترک، تجربه‌های مشترک و حتی رنج‌های مشترک تأکید دارند و همین امر موجب تقویت همبستگی ملی می‌شود.

موسوی شربیانی با اشاره به نحوه مدیریت بحران‌ها گفت: در شرایط بحران، رفتار ساختارهای حکمرانی می‌تواند یا به افزایش انسجام اجتماعی منجر شود یا شکاف‌های اجتماعی را تشدید کند. پنهان‌کاری، نبود شفافیت و متهم‌کردن منتقدان از جمله رفتارهایی است که می‌تواند اعتماد عمومی را تضعیف کند. در مقابل، شفافیت در اطلاع‌رسانی، عدالت در توزیع منابع و حضور فعال مسئولان در کنار مردم از مهم‌ترین عوامل تقویت همبستگی اجتماعی در شرایط بحران است.

عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در ادامه با اشاره به مفهوم سرمایه اجتماعی تصریح کرد: سرمایه اجتماعی مجموعه‌ای از شبکه‌ها، هنجارها و اعتماد میان مردم و نهادهای حکومتی است و هرچه این سرمایه بیشتر باشد، جامعه در برابر بحران‌ها تاب‌آوری بیشتری خواهد داشت. جامعه‌ای که از سرمایه اجتماعی بالایی برخوردار باشد در برابر فشارهای اقتصادی، امنیتی یا سیاسی سریع دچار فروپاشی نمی‌شود و همین تاب‌آوری در عرصه بین‌المللی به‌عنوان قدرت نرم و ثبات سیاسی شناخته می‌شود.

وی در ادامه با اشاره به نظریه‌های ارتباطات سیاسی اظهار کرد: در عصر اطلاعات، نبود شفافیت می‌تواند زمینه‌ساز گسترش شایعات و نظریه‌های توطئه شود. شفافیت، پاسخگویی و گفت‌وگو میان گروه‌های مختلف اجتماعی می‌تواند فضای سیاسی را از رقابت‌های تنش‌زا به سمت حل مسئله سوق دهد و مانع از شکل‌گیری دو قطبی‌های اجتماعی شود.

موسوی شربیانی با جمع‌بندی عوامل تقویت وحدت ملی گفت: عدالت توزیعی، حاکمیت قانون، ساختارهای سیاسی فراگیر، آموزش مدنی و شفافیت نهادهای حکمرانی از مهم‌ترین مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند انسجام پایدار در یک جامعه ایجاد کنند.

وی تأکید کرد: همان‌طور که یک ساختمان برای مقاومت در برابر زلزله به فونداسیون و ستون‌های محکم نیاز دارد، یک جامعه نیز برای حفظ ثبات و وحدت به عدالت، قانون و اعتماد عمومی نیازمند است.