غدیر؛ روز شکرانه نعمت و تجلی سبک زندگی ولایی + فیلم
غدیر، تنها ایستگاهی محصور در تاریخ نیست، بلکه چشمهای زلال و جاری است که پیامبر اکرم(ص) در آن، نه فقط آغاز ولایت علوی، بلکه استمرار سلسله نورانی امامت تا عصر ظهور را ترسیم کردند. این عید که در لسان روایات «عیداللهالاکبر» و «یوم السبقه» نامیده شده، مجالی برای بازخوانی جایگاه ولایت و شناخت تکالیفی است که بر عهده امت گذاشته شده است؛ روزی که براساس روایات شگفتآور، پاداش یک درهم انفاق در راه امام، با دو میلیون درهم در سایر ایام برابری میکند.
سرویس اندیشه ایکنا در ایام عید ولایت، در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین حسین فاتحی، استاد حوزه و دانشگاه، به واکاوی ابعاد معرفتی و آداب عملی غدیر با استناد به منابع اصیل روایی همچون «روضة المتقین» و «اقبال الاعمال» پرداخته است تا الگوی دقیقی از سبک زندگی مؤمنانه در بزرگداشت این میثاق الهی ارائه دهد. مشروح این گفتوگو را در ادامه با هم میخوانیم و میبینیم:
بسم الله الرحمن الرحیم
عید غدیر، «عیداللهالاکبر» و بزرگترین عید جهان اسلام است. این روز بزرگ نهتنها به شیعیان، بلکه به تمامی کسانی که به خدا، قرآن و پیامبر(ص) ایمان دارند تعلق دارد؛ چراکه آیات نورانیِ مربوط به غدیر، مخاطبی به وسعت همه مسلمانان دارد. در این راستا، روایات بسیار مهمی از سوی اهل بیت(علیهمالسلام) تبیین شده است که امیدواریم با عامل بودن به آنها، تأثیری عمیق در جان و دلمان ایجاد شود. تمام این گفتارها با این امید است که طنینِ پیام غدیر بر گوشهای از دلها بنشیند و تحولی ایجاد کند؛ تا هر کس به نوبه خود، به مبلغ، سفرهدار و پرچمدار غدیر تبدیل شده و همگی توفیق خدمتگزاری و نوکری در آستان این عید بزرگ را پیدا کنیم.
در حدیثی نورانی از وجود مقدس امام صادق(علیهالسلام) درباره عظمت هجدهم ذیالحجه، روز عیداللهالاکبر و عید سعید غدیرخم، آمده است: «ما طَلَعَت عَلَیهِ الشَّمسُ فی یَومٍ اَفضَل عِندَ الله مِنه». این کلام بدین معناست که در میان تمام روزهایی که با طلوع خورشید آغاز میشوند و آفتاب بر آنها میتابد، هیچ روزی نزد خداوند متعال بافضیلتتر و با عظمتتر از روز عید غدیر خم نیست. وقتی غدیر بهترین روز سال ماست، پس باید این برتری در تمام ابعاد زندگیمان، از کلام و پوشش گرفته تا میهمانیها، اطعام و مهرورزی به دیگران، خود را نشان دهد و با سایر روزها متفاوت باشد. حتی در روایات آمده است که «تبسم» در این روز پاداش ویژهای دارد؛ چنانکه امام رضا(علیهالسلام) میفرمایند: هر کس در روز عید غدیر به روی برادر مؤمن خود لبخند بزند، خداوند در روز قیامت با نگاه رحمت به او نگریسته و هزار حاجتش را برآورده میکند؛ هزار حاجتی که در آن روزِ سخت، حتی یکی از آنها برای نجات انسان کافی است.
همچنین امام صادق(علیهالسلام) پس از آنکه فرمودند هیچ روزی به عظمت غدیر نیست، تأکید کردند که شیعیان ما باید در این روز به یاد نعمتی باشند که خدا با معرفتِ این روز به آنها ارزانی داشته است. در واقع، غدیر روز قدرشناسی است؛ روزی که باید به ارزشِ نعمتِ ولایت و معرفتِ امامت که خداوند به ما لطف کرده، پی ببریم. غدیر تجلی محبتِ پروردگار به شیعیان است و فرصتی است تا با تمام وجود به درگاه او شکرگزاری کنیم که ما را در زمره پیروان امیرالمؤمنین، علی بن ابیطالب (علیهالسلام) و اهل بیت قرار داده است. لذا براساس فرموده امام صادق(علیهالسلام)، روز عید غدیر زمانِ یادآوری نعمتها و تجدید عهد با ولایت است. طبق این حدیث، شایسته است شیعیان در این روز بسیار به یاد خدا باشند و با زمزمه «الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایه امیرالمومنین»، شکرگزار این موهبت عظیم باشند.
اساساً شکرانه محبت و لطف الهی، در گروِ آشکار کردن و بروز دادن آن است؛ چنانکه پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «وقتی خداوند نعمتی به بندهای میبخشد، دوست دارد اثر آن نعمت را در زندگی او ببیند.» پوشاندن و نادیده گرفتن نعمت، خود نوعی «کفران نعمت» است. بنابراین، یکی از مهمترین راههای شکرگزاری، اظهارِ نعمت است؛ هرچه نعمت بزرگتر باشد، ظهور و بروز آن در زندگی باید بیشتر و باشکوهتر باشد تا حقِ شکر آن بهجا آورده شود. ما در زندگی خود نعمتی عظیمتر و والاتر از ولایت امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و اهلبیت نداریم. حال که «ولایت» بزرگترین نعمت است، پس اظهار و آشکار کردن آن نیز اهمیتی دوچندان مییابد. بهترین زمان و مکان برای این ابرازِ بندگی و شکرگزاری، روز عیداللهالاکبر، غدیر خم است؛ چراکه اظهارِ نعمت، خودِ شکر است. هر کس که خداوند این موهبت را روزیاش کرده، باید آن را فریاد بزند و نشان دهد. با نصب یک پرچم، پهن کردن سفرهای برای اطعام یا دادنِ عیدی، باید به عالم اعلام کنیم که: خدایا، ما ممنوندار تو هستیم و با افتخار فریاد میزنیم که بزرگترین دارایی زندگی ما، ولایتِ علیبنابیطالب(علیهالسلام) است. در کتاب «اقبال الاعمال» سید بن طاووس (جلد دوم، صفحه ۲۶۴)، حدیثی گرانبها از امام صادق(علیهالسلام) نقل شده است که میفرمایند: «انَّ العَمَلَ فی یَومِ الغَدیرِ یَعدِلُ العَمَلَ فی ثمانینَ شَهراً»؛ یعنی پاداش نیکی و عمل صالح در روز غدیر، با عمل در ۸۰ ماه برابری میکند. این بدان معناست که اگر کسی در این روز صدقهای بدهد، گره از کار کسی بگشاید، روزه بگیرد یا نمازی بخواند، گویا ۸۰ ماه پیوسته به آن عبادت مشغول بوده است. لذا اهل بیت(علیهمالسلام) با این کلام، ما را به غنیمت شمردن فرصت غدیر تشویق کردهاند. همانطور که در شبهای قدر، ثانیهها را برای عبادت شکار میکنیم چون «خیرٌ من الف شهر» است، باید بدانیم که ثانیه ثانیه غدیر نیز لبریز از برکت و نعمت است.
در این روزگار که مشکلات اقتصادی بر دوش بسیاری از بندگان خدا سنگینی میکند، چه عملی برتر از اینکه کسانی که توانایی دارند، برای غدیر مایه بگذارند؟ شاد کردن دلهای شکسته و دستگیری از دیگران در این روز بزرگ، میتواند آثاری ماندگار و پاداشی بیکران به همراه داشته باشد، حدیث گرانقدری از وجود نورانی امام صادق(علیهالسلام) روایت شده که علامه محمدتقی مجلسی در کتاب «روضة المتقین» (شرح کتاب مَن لایَحضُرُه الفقیه شیخ صدوق، جلد هفتم، صفحه ۱۲۶) به آن اشاره کرده است. امام(ع) در این باره میفرمایند: «دِرْهَمٌ یُوصَلُ بِهِ الْإِمَامُ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ أَلْفٍ درهم فِیمَا سِوَاهُ مِنْ وُجُوهِ الْبِرِّ»؛ به این معنا که اگر کسی یک درهم در راه امام هزینه کند تا دل و رضایت ایشان را به دست آورد، این عمل از صرف دو میلیون درهم در سایر کارهای نیک، انفاقها و صدقات برتر است. در واقع، هزاران کار خیر و راه برای انفاق وجود دارد، اما هیچکدام با ارزشِ معنوی هزینه کردن در راه امام و جلب رضایت ایشان برابری نمیکند. واقعه غدیر تنها متعلق به امیرالمؤمنین(ع) و جشنی مخصوص ایشان نیست؛ بلکه عیدِ تمامِ دوازده امام است. پیامبر اکرم(ص) در خطبه غدیر، سلسله نورانی اهل بیت(ع) را به مردم شناساندند و بخشی از سخنان ایشان به معرفی حضرت ولیعصر(عج) اختصاص داشت. از این رو، هر گامی که برای غدیر برداشته شود، در حقیقت گامی برای تمامی ائمه و حرکتی در راه خداست؛ چرا که امر غدیر، دستوری الهی و خطاب به پیامبر(ص) بود. کسی که برای غدیر هزینه کند، گویی برای تمام ائمه انفاق کرده است و این بهترین فرصت برای عمل صالح است تا انسان دستخالی از این دنیا نرود و کارنامه اعمالش را پربار کند.
غدیر بهترین زمان برای آباد کردن آخرت، ادای دین، انجام واجبات و شناخت قدر و منزلت مقام امامت است. شکوه و جایگاه غدیر چنان والاست که از آن به عنوان «عیدالله الاکبر» یاد میشود. در روایات اهل بیت(ع) از این روز با نام «یوم السبقة» (روز سبقت گرفتن در کار خیر) یاد شده است. همچنین توصیه شده که در این روز برای خانواده و فرزندان خود لباس نو تهیه کنید و بهترین محبتها را نثارشان سازید. البته مقصود، تجملگرایی و چشموهمچشمی نیست؛ بلکه هر کس باید در حد توان و متناسب با سطح زندگی خود، بهترینها را فراهم کند. خانواده و فرزندان ما باید با تمام وجود درک کنند که عید غدیر، برترین عید سال و شادترین زمان برای آنهاست. امام رضا(علیهالسلام) فرمودند که غدیر، روز عید اهل بیت(ع) و روز قبولی اعمال است. ایشان این روز را «یوم طلب الزیاده» نامیدند؛ یعنی روزی که انسان باید فزونیِ رزق، نعمت، مغفرت و رحمت را از خداوند طلب کند. غدیر روز تجلی محبت است و در آن جایی برای کینه و دعوا نیست؛ چنانکه آن را «یوم الوصول الی رحمة الله» خواندهاند، چرا که در این روز، رسیدن به رحمت الهی بسیار هموار است. ایشان همچنین تأکید داشتند که حیف است چنین روزی به گناه آلوده شود؛ لذا غدیر روز ترک گناه و اشتغال به عبادت است. در سنت اهل بیت، غدیر روزی است که مؤمنان هنگام دیدار، به یکدیگر تبریک میگویند. تأکید شده است که نشانههای عید بودنِ غدیر باید در زندگی ما آشکار باشد؛ یعنی باید برای آن وقت بگذاریم، مایه بگذاریم و سرمایهگذاری کنیم تا اهمیت آن معلوم شود. در حدیث آمده است هر کس روز غدیر را زینت دهد و برای آن ارزش قائل شود، غفرالله له کل خطیئه خداوند تمام خطاهای او را میبخشد.
در پاداشِ نیکیهای این روز، امام رضا(ع) میفرمایند: «کسی که مؤمنی را در غدیر اطعام کند، مانند کسی است که تمام پیامبران و صدیقین را اطعام کرده است.» همچنین از پیامبر اکرم(ص) روایت شده که هر کس در این روز به زیارت مؤمنان برود و با آنان رفت و آمد داشته باشد، خداوند متعال هفتاد نور به قبر او وارد میسازد. از همین رو، سفارش شده که مؤمنان با شادی و گشادهرویی با هم رفتار کنند، لباس مشکی نپوشد و اجازه ندهند غمی در دل بماند تا آثار غدیر در تمام زوایای زندگی مشهود باشد. اینها دستورات روشن اهل بیت است؛ اگر ما مدعی شیعه بودن و دوستی آنان هستیم، بسمالله؛ شرط این محبت، عمل به همین دستورات و بزرگداشتِ عملیِ غدیر است.
