رشد چشمگیر در حوزه وقف بعد از انقلاب اسلامی

حجت‌الاسلام مختار کرمی، مدیرکل اوقاف اوقاف و امور خیریه استان زنجان در گفت‌وگو با ایکنا از زنجان اظهار کرد: فرهنگ وقف، همواره یکی از ارکان اصلی پایداری اجتماعی و معنوی در جوامع اسلامی بوده و در استان زنجان، این سنت با قدرتی مثال‌زدنی در جریان است.

وی با بیان اینکه طبق داده‌های سامانه جامع موقوفات، استان زنجان در حال حاضر میزبان ۲۹۰۰ مورد موقوفه است، تصریح کرد: با تقسیم تقریباً برابر میان اماکن مذهبی (۱۵۰۰ مورد) و موقوفات عمومی (۱۴۰۰ مورد)، نشان‌دهنده توازن میان نیازهای معنوی و نیازهای اجتماعی و اقتصادی جامعه است.

کرمی تأکید کرد: اگر تاریخچه موقوفات در زنجان را با توجه به تاریخ انجام وقف را به دو دوره قبل و بعد از انقلاب تقسیم کنیم، مشخص می‌شود که از ابتدای ورود اسلام تا سال ۱۳۵۷ به‌طور متوسط هر سال ۱٫۸ درصد وقف انجام شده است، اما بعد از انقلاب اسلامی به ۵٫۳ درصد وقف در سال انجام شده که نشان می‌دهد میزان رشد وقف حدود سه برابر شده است.

این مسئول با توضیح اینکه از ۲۹۰۰ وقف موجود، حدود ۱۵ درصد یعنی ۴۳۷ مورد متعلق به دوران پس از انقلاب است، ادامه داد: این یعنی ۸۵ درصد از ظرفیت موقوفات زنجان، میراثی است که از گذشتگان به ما رسیده است که نشان از اصالت و ریشه‌دار بودن فرهنگ وقف در زنجان دارد.

وی با اشاره به جایگاه ویژه زنجان و خدابنده در زنجیره وقف اضافه کرد: در بررسی توزیع جغرافیایی این موقوفات، شهرستان زنجان با ثبت ۱۶۰ وقف و شهرستان خدابنده با ثبت ۱۰۶ مورد وقف بعد از انقلاب، جایگاه خوبی در استان دارند و نشان می‌دهد که این دو شهرستان از قطب‌های اصلی حفظ و توسعه وقف در منطقه محسوب می‌شوند. پس از آن ابهر با ۷۰ مورد وقف، طارم با ۵۷ مورد ماهنشان با ۲۴ مورد، ایجرود با ۱۶ مورد و خرمدره با ۴ مورد وقف در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان زنجان ادامه داد: یکی از جنبه‌های بسیار مهم در مدیریت موقوفات، شناخت نیت مردم است تا بتوان بتوان بهتر از این منابع برای جامعه استفاده کرد. آمارها نشان می‌دهد که اولویت نخست مردم زنجان، ساخت بناهای مذهبی نظیر مساجد و حسینیه‌هاست. پس از آن، وقف برای حفظ شعائر اسلامی و مذهبی مثل تسهیل مراسم عزاداری و پذیرایی از عزاداران امام حسین(ع) در رتبه دوم قرار دارد.

وی با اشاره به اینکه توجه ویژه مردم به ابعاد اجتماعی وقف است، افزود: رتبه‌های سوم و چهارم به ترتیب به «کمک به نیازمندان و بیماران و محصلین» و «حمایت از مدارس علمیه و طلاب» اختصاص یافته است. این نشان می‌دهد که وقف در زنجان، تنها یک عمل مذهبی نیست، بلکه ابزاری برای عدالت اجتماعی و توسعه دانش نیز است.

کرمی با دعوت به تداوم چرخه خیر بیان کرد: با توجه به این آمار، پتانسیل بسیار بالایی برای گسترش وقف در بخش‌های مختلف وجود دارد. وقف می‌تواند از طریق املاک کوچک، زمین‌های کشاورزی یا حتی واحدهای تجاری، مسیری برای تأمین امنیت اجتماعی و رفاه عمومی ایجاد کند. مدیریت بروز و هوشمندانه این منابع توسط سازمان اوقاف که امانت‌دار وقف محسوب می شود لازمه کار است.

این مسئول گفت: همان‌گونه که در پروژه‌های جدید انرژی خورشیدی که در شهرستان خدابنده راه‌اندازی شده یا انجام سرمایه‌گذاری‌های مختلف مسکونی تجاری مثل ساخت واحد‌های مسکونی و تجاری در موقوفه عبدالرزاق، ایجاد باغ زیتون در اراضی وقفی موقوفه روحانی در طارم، ایجاد میدان عرضه دام در شهر زنجان، پیگیری احیای موقوفه آستان امامزاده اسماعیل(ع) با احداث ساختمان درمانی خدماتی در ابهر و پیگیری پروژه بزرگ کشت و صنعت زیتون در موقوفه مظفرالدوله طارم در حال اجراست، می‌تواند در آینده درآمدهای موقوفات را به سطحی بی‌سابقه برساند و خدمات وقف به جامعه را دوچندان کند.

وی با اشاره به تغییر در نرخ رشد و شتاب وقف بعد از انقلاب بیان کرد: تفاوت زیادی در تعداد و سرعت وقف بعد از انقلاب به‌وجود آمده است. قبل از انقلاب حدود ۲۵۰۰ مورد وقف در ۱۳۵۰ سال انجام شده که نشان‌دهنده یک روند آرام، سنتی و بیشتر محدود به طبقات بسیار خاص و متمول یا خاندان‌های بزرگ بود که اموال خود را وقف می‌کردند.

کرمی تصریح کرد: بعد از انقلاب و طی ۴۸ سال اخیر بیش از ۴۰۰ مورد معادل ۱۵ درصد از کل موقوفات استان اتفاق افتاده است، این یعنی وقف در قشر عمومی جامعه بیشتر شده و سرعت وقف شدن اموال در دوران اخیر، سه برابر دوره گذشته بوده است.