ایران باید از بزرگترین صادرکنندگان محصولات فرهنگی جهان باشد
مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر گفت: با توجه به ظرفیتهایی که در کشور به عنوان یک تمدن چندهزارساله داریم، قاعدتاً امروز باید یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات و خدمات فرهنگی، هنری و رسانهای باشیم.
به گزارش ایکنا، سید صادق پژمان؛ مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، در نشست «همافزایی و انتقال تجربه تجارت صنایع فرهنگی و خلاق» که با هدف بررسی فرصتها و چالشهای حضور در بازارهای بینالمللی برگزار شد، با تاکید بر اینکه مسئله صادرات در حوزه صنایع فرهنگی سالهاست به عنوان یک موضوع مهم و حلنشده باقی مانده است، گفت: با توجه به ظرفیتهایی که در کشور به عنوان یک تمدن چندهزارساله داریم، قاعدتاً امروز باید یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات و خدمات فرهنگی، هنری و رسانهای باشیم.
وی با بیان اینکه مجموع عدد صادرات کشور در این حوزه نهایتا بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار تخمین زده میشود، اظهار کرد: این عدد نشان میدهد که هم با موانع جدی در داخل کشور در ساختار حاکمیتی و دولتی مواجهیم و هم احتمالا ظرفیتهایمان در بخش خصوصی آنچنان که لازم است فعال نشده است. مباحثی که امروز در جهان مطرح است و شرایطی که کشورهای دیگر برای خود فراهم کردهاند، نشان میدهد که ما چه از نظر اقتصادی و چه از بعد امنیتی، باید به موضوع صادرات صنایع فرهنگی بسیار مهمتر از دهههای قبل توجه کنیم.
پژمان با اشاره به اهمیت اقتصادی این حوزه تصریح کرد: در حوزه اقتصاد، سهمی که اقتصاد خلاق در کشورها فعال کرده، امروز به ۳ الی ۵ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورهای توسعهیافته رسیده است. این نشان میدهد که ما میتوانیم در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و تولید ثروت، وابستگی به منابع تجدیدناپذیر را با اتکا به ظرفیت سرمایههای فکری و ذهنیمان جبران کنیم.
فقدان برند ملی و روایتهای جهانشمول
مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر در تشریح موانع صادراتی گفت: ما متاسفانه همچنان از داشتن یک برند ملی و فقدان آن رنج میبریم. موضوع تحریمها مشکل اساسی دیگری بوده که باعث شده نقل و انتقال پول به کشور دچار اختلال شود، حوزه بازاریابی و مارکتینگ دچار مشکل گردد و فعالان این عرصه با ریسکهای بسیار زیادی مواجه شوند.
وی یکی دیگر از مسائل اساسی را موضوع محتوا و روایتهای جهانشمول دانست و افزود: اخیرا توفیقاتی در بخشهای مختلف مانند بازیهای دیجیتال و انیمیشن داشتهایم. آن بخشهایی که توانستند بازار جهانی کسب کنند، یکی از موضوعات مهمی که به آن اعتنا کردند، محتوای جهانی و تلاش برای ساخت روایتی بود که مخاطب جهانی بتواند آن را درک کند.
پژمان تاکید کرد: به نظر میرسد در مقابل روایتی که در جهان علیه ایران ساخته شده و عموما مبنای ایرانهراسی در آن جدی است، ما در این سو و در حوزه صنایع فرهنگی اگر بتوانیم ظرفیت را آزاد کرده و بستری برای انتقال محتوا فراهم کنیم، حتما این ایرانشناسی میتواند برای محو کردن آن ایرانهراسی تلاش کند.
این فعال حوزه فرهنگ با بیان اینکه صادرات محتوا به مثابه صادرات قدرت است، ادامه داد: اگر در کشور سیاستگذاری ما به سمتی برود که به جای فروش منابع تجدیدناپذیر به سمت فروش سرمایههای ذهنی برویم، حتما کمک میکند که صادرات این حوزه، شغلهای مولد در کشور ایجاد کند، روایت جدیدی برای دنیا طرح نماید و مجموعاً کمک کند ایران همانطور که هست شناخته شود. در این صورت، علاوه بر مواجهه با ظرفیتهای اقتصادی، در حوزه دیپلماسی عمومی و قدرت نرم نیز صاحب قدرتهای جدیدی میشویم.
صادرات صنایع خلاق از پیچوخم قوانین رها میشود
امیر روشنبخش قنبری؛ معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت ایران در ادامه این نشست با تاکید بر اهمیت صادرات خدمات گفت: موضوع بحث مربوط به صادرات صنایع خلاق و دانشبنیان برای سازمان توسعه تجارت بسیار مهم است، زیرا ما ظرفیت خیلی زیادی در این حوزه داریم؛ از کالاهای هنری و بازیهای کامپیوتری گرفته تا هرآنچه که در حوزه خدمات میگنجد و کالا در آن نقش کمتری دارد. از نظر ما، تعریف صادرات خدمات این است که اگر بتوانیم پولی بگیریم که منشأ آن یک خارجی باشد، صادرات صورت گرفته است.
قنبری به تشریح سازوکارهای حمایتی پرداخت و اظهار کرد: ما دو کمیته با عناوین کمیته ماده ۱۹ و کمیته ماده ۵ داریم که مرجع تشخیص صادرات خدمات در کشور هستند. اگر شما صادراتی در حوزه خدمات انجام داده باشید، این کمیتهها به شما گواهی صادرات میدهند و بر مبنای آن، فعالیت شما در سامانه جامع تجارت به عنوان «صادرات ناشی از خدمات» ثبت میشود. این امر مزایایی همچون معافیت مالیاتی و تسهیل در بحثهای رفع تعهد ارزی را برای صادرکنندگان به همراه دارد.
وی با اشاره به رشد صادرات خدمات در سال گذشته، بیان کرد: از سال ۱۴۰۲ به ۱۴۰۳ ما رشد خوبی داشتیم. مجموع صادرات در بخش خدمات در سال ۱۴۰۲ حدود یک میلیارد دلار بود که این عدد در سال ۱۴۰۳ به حدود سه میلیارد دلار رسیده است. از این سه میلیارد دلار، ۱.۲ میلیارد دلار آن مربوط به «سایر خدمات» است که دقیقاً شامل همین حوزههای دانشبنیان و خلاق میشود. این آمار نشان میدهد که اگر قید و بندهای دولتی را در حوزه تجارت کمتر کنیم، بازار مسیر اصلی خود را پیدا میکند.
فروش مستقیم در بازارهای اوراسیا و عمان کلید خورد
معاون سازمان توسعه تجارت ایران با انتقاد از رویکرد سنتی در تجارت کشور، تصریح کرد: ما اساسا بازار هدف مشخصی نداریم، چون تجارت ما سنتی و متکی به تجربه است. یک بازرگان صادراتی انجام میدهد و به همکارانش میگوید مثلاً من به عمان رفتم و فلان کار را کردم. در حالی که تجارت در دنیا، حرفهای است و تمام نقشه راه آن متکی به مطالعات بازار است. ما برای رستههای مختلف مثل بازیهای کامپیوتری مطالعه بازار نکردهایم و این باعث بروز مشکل میشود.
وی افزود: واقعیت این است که مطالعه بازار، کار من و شما یا حتی یک موسسه دانشگاهی نیست. من در این عرصه، حدود ۵۰۰ میلیون تومان به یک دانشگاه خیلی معتبر پول دادم و یک گزارش ۶۰۰ صفحهای تحویل گرفتم که کارآمد نبود. در دنیا موسسات تخصصی وجود دارند که رسالتشان مطالعه بازار است و شما میتوانید این مطالعات را از آنها بخرید. خیلی از همکاران را میشناسید که مثلا فرش به کشوری بردهاند و مجبور شدهاند آن را برگردانند، چون ذائقه فرهنگی آن کشور را مطالعه نکرده بودند و کالا برای آن بازار سفارشیسازی نشده بود.
روشنبخش قنبری با بیان اینکه آمار رسمی صادرات در این حوزه دقیق نیست، توضیح داد: یکی از دلایلی که آمار ما مطمئن نیست این است که صاحبان صنایع خلاق، هنری و دانشبنیان گاهی واهمه دارند از اینکه فعالیت خود را ثبت کنند. در عرصه هنرهای تجسمی، چون معاملات موردی (case by case) است، مثلا یک تابلوی سهراب سپهری بر اساس پروتکلهای خاصی جابجا میشود و جایی ثبت نمیشود. از سوی دیگر، در حوزههایی مانند برنامهنویسی که در آن پیشرفت زیادی کردهایم، به دلیل موضوع تحریمها، شفافیت وجود ندارد و این آمار و اطلاعات درست پایش نمیشود.
این مقام مسئول، «تجارت الکترونیک فرامرزی» را راهکاری نوین برای توسعه صادرات صنایع خلاق دانست و گفت: این موضوع جدیدی است که من شخصاً در سازمان دنبال میکنم. در این مدل، فروش کالا توسط یک شهروند به شهروند دیگر در کشوری دیگر، به عنوان کالای صادراتی و تجاری لحاظ نمیشود. مثلاً اگر شما زعفران را در یک سایت در روسیه بفروشید، این یک فروش اینترنتی است و چون تیراژ بالایی ندارد، از قید و بندهای صادراتی معاف است. ما این «صادرات خرد» را از پهنه قوانین کلی صادرات خارج کردهایم تا کسبوکارها بتوانند از طریق سکوهای الکترونیکی فعالیت کنند.
وی در پایان اضافه کرد: در این طرح، تولیدکننده ایرانی میتواند در سکوهای آنلاین کشورهای هدف، حساب فروشندگی باز کرده و کالای خود را عرضه کند. پس از فروش، کالا با یک قرارداد مشخص با اداره پست به دست خریدار میرسد. ما فعلا روسیه (به دلیل توافقنامه تجارت آزاد با اوراسیا) و عمان (به عنوان دروازه ورود به بازارهای عربی) را به عنوان کشورهای پایلوت در نظر گرفتهایم. این موضوع میتواند فرصت بسیار مهمی برای توسعه تجارت شما باشد.
جزئیات تایید صادرات انیمیشن و گردشگری
سهراب سلیمی، مدیرکل دفتر صادرات محصولات دانشبنیان و خدمات فنی و مهندسی سازمان توسعه تجارت، به عنوان سومین سخنران این نشست به تشریح سازوکار رسمی تایید و ثبت صادرات خدمات پرداخت و گفت: تمرکز من بر توضیح کارکرد کمیته ماده ۵ برای فعالان صنایع خدماتی خواهد بود. در حالی که ارز حاصل از صادرات کالا از طریق گمرکات و پروانه صادراتی ثبت و ضبط میشود، صادرات خدمات نیازمند سازوکار دیگری است.
وی با تمایز قائل شدن میان دو کمیته اصلی در این حوزه اظهار کرد: صادرات خدمات فنی-مهندسی توسط پیمانکاران بزرگ مانند راهسازها و انبوهسازان در کمیته ماده ۱۹ بررسی میشود، اما سایر خدمات در کمیته ماده ۵ ارزیابی میشوند. به بیان دیگر، سازمان توسعه تجارت ایران، گمرک صادرات خدمات است.
کمیته ماده ۵؛ دروازه ورود به باشگاه صادرکنندگان رسمی
سلیمی با اشاره به فعالیتهای این کمیته تصریح کرد: تا امروز نزدیک به ۷۰ شرکت صادرکننده خدمات را شناسایی کرده و به آنها کمک کردهایم. در حوزه پویانمایی و انیمیشن، تاکنون حدود ۸ شرکت صادرکننده را شناسایی کردهایم. برای ما شگفتانگیز بود وقتی با شرکتهایی مواجه شدیم که به سفارش کشور کانادا انیمیشن تبلیغاتی میسازند یا شرکتی که به سفارش یک شرکت مالزیایی برای استرالیا انیمیشن تولید میکند. این شرکتها در سطح بالایی فعالیت میکنند و مرتباً درخواستهای جدید دریافت میکنند.
این مقام مسئول، فرآیند دریافت گواهی صادرات را تشریح کرد و گفت: مهمترین شرط برای ما این است که شما قراردادی با یک شخص حقیقی یا حقوقی خارجی داشته باشید. این قرارداد باید به تایید نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در کشور هدف رسیده باشد. همچنین، جریان مالی بین خریدار و فروشنده باید مشخص و توسط نماینده بانک مرکزی در کمیته تایید شود. نمایندگان اتاق بازرگانی و صنف مربوطه نیز در این کمیته حضور دارند و به شما قول میدهم پروندههای مربوط به صنایع خلاق بسیار سریع و چابک بررسی میشود.
وی در خصوص مزایای این گواهی بیان کرد: پس از صدور گواهی، نام صادرکننده در سامانه جامع تجارت ثبت میشود و او میتواند درست مانند یک صادرکننده کالا، از تمام مزایای صادراتی از جمله معافیت مالیاتی بر درآمد حاصل از صادرات بهرهمند شود. این فرآیند برای حوزه گردشگری نیز صادق است و شرکتهایی که گردشگر خارجی، بهویژه در حوزه توریسم درمانی، به کشور وارد میکنند نیز میتوانند گواهی صادرات دریافت کرده و از این مزایا برخوردار شوند.
شرط «پیچیدگی فناورانه» برای بهرهمندی از حمایت معاونت علمی
سلیمی به فرصت حمایتی دیگری برای شرکتهای خلاق اشاره کرد و افزود: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در آخرین ویرایش دستورالعمل خود در اسفندماه سال گذشته، بخش مهمی از کالاها و خدمات خلاق، از جمله تولیدکنندگان انیمیشن، پویانمایی، معماری و طراحی لباس را در مجموعه حمایتی خود قرار داد. این حمایتها از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی که خوشبختانه وضعیت مالی بسیار خوبی دارد، به شرکتها در سه دسته نوپا، نوآور و فناور ارائه میشود.
مدیرکل دفتر صادرات محصولات دانشبنیان تاکید کرد: یک نکته مهم این است که معاونت علمی و فناوری تاکید دارد خدمتی که ارائه میشود، باید دارای «پیچیدگی فناورانه» باشد. این پیچیدگی توسط ارزیابهای آن مجموعه بررسی میشود و ما تلاش میکنیم کارشناسان سازمان توسعه تجارت نیز در این ارزیابیها حضور داشته باشند تا حقی از شرکتهای ما ضایع نشود. دفتر ما در سازمان توسعه تجارت میتواند به عنوان یک رابط، ارتباط میان تولیدکنندگان و فعالان خدمات خلاق با معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری را برقرار کند.
انتهای پیام
