جهاد علمی در نگاه رهبر شهید، یک راهبرد تمدنی است
حجتالاسلام والمسلمین موسوی شربیانی گفت: در نگاه امام شهید، جهاد علمی یک راهبرد تمدنی است؛ راهبردی که هدف آن تبدیل علم به قدرت ملی و پشتوانه استقلال کشور است. به همین دلیل ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که علم نباید صرفاً در کتابخانهها یا آزمایشگاهها متوقف شود، بلکه باید در خدمت حل مسائل کشور و ارتقای کیفیت حکمرانی قرار گیرد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدجلال موسوی شربیانی، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجانشرقی، با بیان اینکه در منظومه فکری رهبر شهید، جهاد علمی صرفاً یک فعالیت دانشگاهی یا آموزشی نبوده است، گفت: از نگاه ایشان، جهاد علمی، راهبردی تمدنی برای تبدیل علم به قدرت ملی، تقویت استقلال کشور، ارتقای اقتدار ملی و حل مسائل اساسی جامعه است و دانشگاهها باید با عبور از آموزش و پژوهش صرف، به کانون تولید علم نافع و مسئلهمحور تبدیل شوند.
وی با تبیین مفهوم «جهاد علمی» در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: اگر بخواهیم مفهوم جهاد علمی را در منظومه فکری امام شهید تحلیل کنیم، باید آن را فراتر از افزایش تولیدات علمی یا ارتقای رتبه دانشگاهها در نظر بگیریم.
جهاد علمی یک راهبرد تمدنی است
موسوی شربیانی ادامه داد: در نگاه امام شهید، جهاد علمی یک راهبرد تمدنی است؛ راهبردی که هدف آن تبدیل علم به قدرت ملی و پشتوانه استقلال کشور است. به همین دلیل ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که علم نباید صرفاً در کتابخانهها یا آزمایشگاهها متوقف شود، بلکه باید در خدمت حل مسائل کشور و ارتقای کیفیت حکمرانی قرار گیرد.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: در واقع، مؤلفههای جهاد علمی را میتوان در چند محور خلاصه کرد؛ از جمله خودباوری علمی، نوآوری، روحیه مجاهدانه، مرجعیت علمی، مسئلهمحور بودن پژوهشها، تولید فناوری و در نهایت تبدیل دانش به قدرت اقتصادی، فرهنگی و سیاسی. این نگاه، علم را از یک فعالیت صرفاً آموزشی خارج کرده و به یک مؤلفه راهبردی در امنیت و اقتدار ملی تبدیل میکند. امیدواریم این مؤلفهها بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و دانشگاهها حساسیت ویژهای نسبت به آنها داشته باشند تا شاهد ایرانی قدرتمند باشیم.
وی با اشاره به جایگاه علم در ادبیات علوم سیاسی، تصریح کرد: یکی از مهمترین منابع قدرت کشورها، قدرت دانایی است. تجربه کشورهای توسعهیافته نیز نشان میدهد هر کشوری که از قدرت دانایی برخوردار باشد، در مسیر توسعه قرار گرفته است.
موسوی شربیانی گفت: اقتدار امروز بیش از آنکه بر منابع طبیعی یا سایر مؤلفهها استوار باشد، بر سرمایه انسانی، فناوری و نوآوری تکیه دارد. رهبر شهید انقلاب نیز بر همین اساس، علم را پایه استقلال کشور میدانستند و معتقد بودند کشوری که در تولید علم و فناوری وابسته باشد، در تصمیمگیریهای اقتصادی، صنعتی و حتی سیاسی نیز استقلال نخواهد داشت. بنابراین، جهاد علمی از منظر امام شهید صرفاً یک ضرورت دانشگاهی نیست، بلکه یکی از ارکان حفظ و افزایش تابآوری ملی و ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی در نظام بینالملل به شمار میرود.
تبدیل دانشگاه به نهادی مسئلهمحور
عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز ادامه داد: دانشگاه زمانی میتواند به کانون جهاد علمی تبدیل شود که از آموزش حافظهمحور و پژوهش مقالهمحور عبور کرده و به نهادی مسئلهمحور تبدیل شود. اگر این اتفاق رخ دهد، شاهد تحولات بسیار مبارکی خواهیم بود. امروز جامعه با مسائل متعددی در حوزههای اقتصادی، انرژی، محیط زیست، سلامت، حکمرانی، امنیت غذایی و فناوریهای نوین مواجه است و دانشگاه باید بتواند برای این مسائل راهحل علمی ارائه دهد، این همان موضوعی است که رهبر شهید بارها بر آن تأکید داشتند.
وی افزود: از سوی دیگر، استقلال علمی بدون حمایت از نخبگان، تقویت پژوهشهای میانرشتهای و تحقق ارتباط مستمر دانشگاه با صنعت و دستگاههای اجرایی امکانپذیر نیست و این موارد باید در برنامههای دانشگاهها جایگاه ویژهای داشته باشد. دانشگاه باید محرک توسعه ملی باشد، نه صرفاً محل صدور مدرک.
موسوی شربیانی با اشاره به برخی چالشهای موجود در نظام آموزش عالی، گفت: امروز با چالشهایی مواجه هستیم که از جمله آنها تبدیل شدن مسائل معیشتی و رفاهی اعضای هیئت علمی به موضوعی فراگیر است. این وضعیت به کشور و مراکز علمی آسیب میزند و نباید اجازه داد علم و دانشگاه درگیر مسائل جزئی شود.
این استاد دانشگاه تبریز در ادامه یکی از مهمترین موانع تحقق جهاد علمی را فاصله میان سیاستگذاری دانشگاه و بخش تولید دانست و اظهار کرد: هنوز در بسیاری از موارد، پژوهشها بر اساس نیازهای واقعی کشور تعریف نشدهاند و نظام ارزیابی دانشگاهها نیز عمدتاً بر شاخصهای کمی مانند تعداد مقالات استوار است. از سوی دیگر، بروکراسی اداری، محدود بودن سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، مهاجرت نخبگان و ضعف نظام تجاریسازی فناوری از دیگر چالشهای جدی این حوزه محسوب میشوند.
تقویت حکمرانی علم و فناوری
وی تأکید کرد: برای رفع این موانع باید حکمرانی علم و فناوری تقویت شود، به این معنا که سیاستهای علمی کشور به گونهای تنظیم شود که دانشگاه، صنعت، دولت و شرکتهای دانشبنیان در قالب یک نظام منسجم فعالیت کنند. همچنین لازم است نظام ارتقای اعضای هیئت علمی بیش از گذشته بر حل مسائل کشور و اثرگذاری اجتماعی پژوهشها تمرکز داشته باشد، نه صرفاً بر افزایش تعداد مقالات برای ارتقای مرتبه علمی. هر اندازه سیاستگذاریهای کشور با دانشگاه، صنعت و جامعه هماهنگتر شود، شاهد اثرگذاری بیشتر مراکز علمی و نتایج آن در جامعه خواهیم بود.
موسوی شربیانی با بیان اینکه گفتمانسازی زمانی موفق خواهد بود که به مطالبه عمومی تبدیل شود، اظهار کرد: پیشرفت علمی نباید صرفاً دغدغه دانشگاهها باشد، هرچند دانشگاهها باید بیش از سایر بخشها به این موضوع توجه داشته باشند، بلکه این دغدغه باید در سیاستهای اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و صنعتی نیز جایگاهی محوری پیدا کند.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: امروز کشور نیازمند سرمایهگذاری جدی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، زیستفناوری، فناوریهای نوین، امنیت سایبری، اقتصاد دیجیتال و انرژیهای نوین است، زیرا آینده رقابت کشورها در این عرصهها رقم خواهد خورد. امروز شاهد هستیم که عربستان سرمایهگذاری گستردهای در حوزه هوش مصنوعی، زیستفناوری، فناوریهای نوین و امنیت سایبری انجام داده است. هر کشوری که در این حوزهها سرمایهگذاری نکند، ناگزیر به وابستگی خواهد بود و برای تأمین نیازهای خود به خارج از کشور متکی میشود که این موضوع در شأن کشوری مانند ایران نیست.
وی با اشاره به نقش دانشگاه در نظام حکمرانی، اظهار کرد: یکی از مهمترین ابعاد مورد تأکید رهبر شهید انقلاب، تغییر نقش دانشگاه از یک نهاد آموزشی به یک بازیگر مؤثر در حکمرانی بود. در ادبیات جدید سیاستگذاری عمومی، دانشگاه صرفاً تولیدکننده دانش نیست، بلکه یکی از ارکان تصمیمسازی و حل مسائل ملی نیز محسوب میشود.
موسوی شربیانی افزود: اگر دانشگاه بتواند ارتباط مؤثرتری با دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و نهادهای اجتماعی برقرار کند، بسیاری از مشکلات کشور با اتکا به ظرفیتهای داخلی قابل حل خواهد بود. این همان رویکردی است که رهبر شهید انقلاب از آن با عنوان «تولید علم نافع و مسئلهمحور» یاد میکردند و در دیدارهای متعدد با اساتید و دانشجویان، بهویژه در ماه مبارک رمضان، بر آن تأکید داشتند.
این استاد دانشگاه تبریز شرکتهای دانشبنیان را حلقه اتصال میان دانشگاه و اقتصاد دانست و گفت: تجربه بسیاری از کشورهای موفق نشان میدهد توسعه علمی زمانی به توسعه اقتصادی منجر میشود که دستاوردهای پژوهشی به محصولات فناورانه تبدیل شده و ثروتآفرینی کنند. از این رو، حمایت از شرکتهای دانشبنیان در واقع سرمایهگذاری برای آینده اقتصاد ملی است. این شرکتها علاوه بر ایجاد اشتغال برای نخبگان، وابستگی کشور به فناوریهای خارجی را کاهش داده، ارزش افزوده ایجاد میکنند و قدرت رقابت اقتصاد ایران را در عرصههای بینالمللی افزایش میدهند. از این منظر، اقتصاد دانشبنیان یکی از مهمترین الزامات تحقق سیاستهای کلان مورد تأکید رهبر شهید انقلاب است.
وی تصریح کرد: توسعه علمی بدون شکلگیری زنجیرهای منسجم میان پژوهش، فناوری و صنعت امکانپذیر نیست. پژوهش باید از نیازهای واقعی صنعت و جامعه آغاز شود، در دانشگاه به دانش و فناوری تبدیل و در نهایت در قالب محصول یا خدمت وارد اقتصاد شود. به اعتقاد من، مهمترین نیاز امروز کشور، استقرار یک نظام حکمرانی دانشبنیان است، نظامی که در آن دانشگاه، صنعت، دولت و شرکتهای دانشبنیان نه بهصورت جزیرهای، بلکه در قالب یک شبکه همافزا فعالیت کنند. در چنین شرایطی، علم به موتور محرک توسعه تبدیل میشود و جهاد علمی مورد نظر رهبر شهید نیز از یک شعار به واقعیتی عینی در مسیر پیشرفت کشور بدل خواهد شد.
موسوی شربیانی اظهار کرد: در منظومه فکری رهبر شهید، علم صرفاً ابزار توسعه نبوده، بلکه یکی از ارکان اقتدار ملی، استقلال سیاسی، امنیت پایدار و زمینهساز تمدن نوین اسلامی به شمار میرفت. از این رو، هرگونه سرمایهگذاری در حوزه علم، پژوهش و فناوری در حقیقت سرمایهگذاری برای آینده قدرت و پیشرفت ایران است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز خاطرنشان کرد: زمانی میتوانیم ادعا کنیم که خون پاک امام شهید و انتقام ایشان گرفته شده است که منویات رهبر شهید را در جامعه عملی کنیم، در مسیر تحقق آنها گام برداریم و از ایران عزیز، کشوری قدرتمند و اثرگذار در جهان بسازیم؛ کشوری که بتواند با تکیه بر توان علمی خود، پاسخ قاطعی به دشمنان قسمخورده نظام و انقلاب اسلامی بدهد.
انتهای پیام
