شیخ حیدر الشمری، استاد دانشگاه، مدرس حوزه علمیه نجف اشرف و دانشگاه امام صادق(ع) و رئیس مرکز مطالعات استراتژیک «تاج الحضارة» در گفتوگو با ایکنا درباره اهمیت زیارت اربعین و ابعاد شناختی این رویداد عظیم معنوی سخن گفت.
مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ فلسفه و اهمیت زیارت اربعین چیست؟
من معتقدم که
زیارت اربعین نمایانگر بزرگترین گردهمایی داوطلبانه سالانه بشر در جهان است. این صرفاً فرصتی برای بزرگداشت یک رویداد تاریخی نیست، بلکه یک پروژه تمدنی جامع است که تداوم پیام امام حسین(ع) را در بر میگیرد. اربعین تأیید میکند که ارزشهایی که امام حسین(ع) برای آنها به شهادت رسید مانند برقراری عدالت، حفظ کرامت انسانی و مقاومت در برابر ظلم در وجدان امت زنده است. این زیارت همچنین عمق ارتباط معنوی با اهل بیت(علیهم السلام) را منعکس و مفهوم وفاداری را از احساسات صرف به رفتار عملی مبتنی بر فداکاری، نوعدوستی و خدمت به بشریت تبدیل میکند.
از منظر اجتماعی، این امر سرمایه اجتماعی عظیمی را بر اساس همکاری، همبستگی و کار داوطلبانه ایجاد میکند. از نظر سیاسی، نشان میدهد که ملتهایی که قادر به حفظ حافظه فرهنگی خود هستند، برای پاسداری از آینده خود به بهترین وجه مجهز هستند.
ایکنا ـ مهمترین آداب و توصیههای اخلاقی و معنوی برای زائران در طول زیارت اربعین چیست؟
زیارت اربعین قبل از اینکه یک سفر جسمی باشد، یک درس اخلاقی است. بنابراین، زائر باید مجموعهای از آداب را رعایت کند که مهمترین آنها عبارتند از: خلوص نیت برای خداوند متعال، استفاده از سفر برای ذکر خدا، تلاوت قرآن و دعا، پرورش صبر، حسن خلق و احترام به دیگران، اقامه نماز در اوقات مقرر، رعایت نظافت عمومی و احترام به اموال، اجتناب از اسراف و خودنمایی که با قداست زیارت منافات دارد، خدمت به دیگران و فروتنی در برابر آنها، زیرا خدمت به زائران امام حسین(ع) از بزرگترین عبادتها است و تأمل در اهداف قیام امام حسین(ع) و انقلاب مبارک ایشان، به گونهای که زیارت به نقطه عطفی برای تغییر رفتار تبدیل شود، نه صرفاً اجرای یک آیین.
بنابراین، همیشه تأکید میکنیم که موفقیت زیارت با تأثیر آن بر شخصیت فرد پس از بازگشت به زندگی روزمره سنجیده میشود.
ایکنا ـ اهمیت یادگیری قرائت صحیح آیات و سورههای قرآن و احکام اسلامی در طول ایستگاههای قرآنی که در طول زیارت اربعین برگزار میشود را چگونه ارزیابی میکنید؟
میتوان گفت که این ابتکارات از مهمترین دستاوردهای فرهنگی
پیادهروی اربعین هستند، زیرا مسیر را به یک دانشگاه قرآنی آزاد تبدیل میکنند.
قرآن کریم پایه فکری قیام امام حسین(ع) است و خود ایشان اعلام کردند که هدفشان اصلاح در امت جدشان بود که یک هدف کاملاً قرآنی است. بنابراین، آموزش قرائت صحیح قرآن، قواعد قرائت و مبانی فقهی و اعتقادی، آیین حسینی را به ریشههای قرآنی آن متصل میکند.
این
ایستگاههای قرآنی نشان میدهند که زیارت اربعین صرفاً یک گردهمایی بزرگ نیست، بلکه پروژهای برای توسعه فکری و معنوی افراد است و به میلیونها زائر فرصتی برای یادگیری در فضایی غنی از معنویت میدهد که تکرار آن در مناسبتهای دیگر دشوار است.
ایکنا ـ نقش زیارت اربعین در تقویت نزدیکی بین مذاهب اسلامی و وحدت امت اسلام چیست؟
زیارت اربعین توانایی استثنایی در متحد کردن مسلمانان پیرامون ارزشهای مشترک دارد، زیرا امام حسین(ع) نمادی اسلامی است که مورد احترام مذاهب مختلف اسلامی است. این مناسبت تأیید میکند که وحدت ملت به معنای حذف تنوع فرقهای نیست، بلکه به معنای همکاری بر سر اصول مشترک، از جمله عدالت و برابری، کرامت انسانی، مقابله با بیعدالتی و دفاع از اماکن مقدس است.
علاوه بر این، حضور متنوع بازدیدکنندگان از کشورها و فرقههای مختلف، فضایی واقعی برای گفتوگو و درک متقابل ایجاد میکند و بسیاری از کلیشههای ایجاد شده توسط درگیریهای سیاسی یا لفاظیهای افراطی را در هم میشکند.
ایکنا ـ به نظر شما، مهمترین پیام و درس اصلی این جنبش معنوی چیست و تأثیرات فرهنگی و اجتماعی آن بر افکار عمومی جهان چیست؟
پیام اصلی اربعین این است که ارزشهای اخلاقی قادر به ایجاد یک جنبش تودهای جهانی بدون اجبار یا منافع مادی هستند.
جهان شاهد میلیونها نفر است که با ایمان و عشق صدها کیلومتر پیادهروی میکنند، در حالی که میلیونها نفر دیگر به آنها خدمات رایگان ارائه میدهند. این پدیدهای نادر در تاریخ بشر است. از نظر فرهنگی، زیارت اربعین تصویری درخشان از اسلام به عنوان دین رحمت، همبستگی و
کرامت انسانی ارائه میدهد. از نظر اجتماعی، این زیارت فرهنگ داوطلبی، همکاری، نوعدوستی و مسئولیت اجتماعی را ترویج میدهد.
در سطح افکار عمومی جهان، بسیاری از کلیشههای منفی در مورد اسلام را از بین میبرد و الگویی عملی از تمدن مبتنی بر بخشش، نه درگیری، ارائه میدهد.
ایکنا ـ چگونه مشارکت پیروان سایر ادیان در زیارت اربعین میتواند بستری برای گفتوگو و تفاهم بین ادیان فراهم کند؟
میتوان گفت که مشارکت پیروان ادیان مختلف، نشاندهنده جهانی بودن ارزشهایی است که امام حسین(ع) برای آنها ایستادگی کرد. عدالت، آزادی و نفی بیعدالتی، ارزشهایی منحصر به مسلمانان نیستند، بلکه ارزشهای مشترک انسانی هستند. وقتی یک مسیحی، یک مندایی یا شخص دیگری در خدمت به زائران. شرکت میکند، این امر دریچهای به سوی گفتوگوی عملی مبتنی بر احترام متقابل و به دور از بحثهای نظری میگشاید.
بنابراین، تأکید میکنیم که گفتوگوی واقعی زمانی آغاز میشود که مردم در خدمت به بشریت همکاری کنند و این همان چیزی است که زیارت اربعین به شیوهای منحصر به فرد به آن دست مییابد.
ایکنا ـ آیا حضور پیروان ادیان و ملیتهای مختلف در اربعین میتواند نوعی دیپلماسی عمومی برای گسترش فرهنگ صلح در جهان تلقی شود؟
بدون شک، زیارت اربعین را میتوان یکی از برجستهترین نمونههای دیپلماسی مردمی یا دیپلماسی عمومی دانست. شرکتکنندگان، به ویژه از آنجایی که از کشورهای متنوعی میآیند، تجربهای را که از نزدیک تجربه کردهاند، فراتر از روایتهای رسانهای و سیاسی، به سرزمینهای خود بازمیگردانند.
این تجربه، پلهای اعتماد بین مردم را ایجاد میکند و تصویری واقعبینانه از عراق، اسلام و مکتب اهل بیت(علیهم السلام)، به عنوان مکتبی که به رحمت، عدالت و خدمت به بشریت دعوت میکند، ارائه میدهد. بنابراین، تأثیر اربعین از مرزهای مذهبی فراتر میرود و به پیامی جهانی برای ایجاد صلح مبتنی بر عدالت و احترام متقابل تبدیل میشود.
ایکنا ـ چگونه تجربه ارائه خدمات به زائران در موکبهای حسینی، با مشارکت پیروان ادیان و مذاهب مختلف، میتواند الگوی جدیدی برای همبستگی اجتماعی ارائه دهد؟
موکبهای حسینی الگویی منحصر به فرد از همبستگی انسانی ارائه میدهند زیرا مبتنی بر کار داوطلبانه خالص و بدون تبعیض بر اساس ملیت، فرقه یا مذهب هستند. خدمت در طول اربعین بر اساس هویت ارائه نمیشود، بلکه بر اساس انسانیت فرد است. این امر مفهوم شهروندی اخلاقی را تقویت میکند و تأیید میکند که تفاوتهای مذهبی مانع همکاری در خدمت به خیر عمومی نمیشود.
این الگو میتواند توسط نهادهای اجتماعی و بشردوستانه در سراسر جهان مورد مطالعه قرار گیرد، زیرا نشان میدهد که جوامع قادر به ایجاد شبکههای گسترده حمایت و همکاری متقابل هستند، زمانی که ارزشهای اخلاقی نیروی محرکه باشند.
به نظر من، تجربه موکبهای حسینی یکی از موفقترین اشکال همبستگی اجتماعی معاصر را نشان میدهد. این امر به جهانیان درسی عملی در مورد نوعدوستی، همزیستی و ایجاد اعتماد بین مردم ارائه میدهد؛ اینها ارزشهایی است که بشریت با توجه به درگیریها و قطبی شدنهایی که جهان شاهد آن است، به شدت به آنها نیاز دارد.
انتهای پیام