«بازی چهل موکب»؛ الگویی نو برای آموزش فرهنگی
«چهل موکب» مجموعه بازی، روایت و نمایش است که از سوی مؤسسه هنرهای نمایشی نغمه نمایشگستر باران طراحی و اجرا شده است.
مؤسسه هنرهای نمایشی نغمه نمایشگستر باران، بهعنوان تنها مؤسسه هنرهای نمایشی ایران که عضو پارک علم و فناوری است، در ادامه فعالیتهای پژوهشی خود اقدام به طراحی، ساخت و اجرای مجموعهای جامع با عنوان «بازی چهل موکب» کرد.
این مجموعه بر پایه نمایش تعاملی، روایت، پردهخوانی، نقالی، بازی کارتی، مأموریتهای نمایشی و رنگآمیزی مفهومی برای چهار گروه ۳ تا ۶ سال، ۷ تا ۹ سال، ۹ تا ۱۲ سال و ۱۳ سال به بالا طراحی و اجرا شد.
مهدی صفیآبادی، پژوهشگر، طراح و مدیرعامل این مؤسسه هنرهای نمایشی در گفتوگو با ایکنا از خوزستان گفت: در روزگاری که شیوههای سنتی آموزش دیگر بهتنهایی پاسخگوی نیازهای نسل جدید نیستند، طراحی تجربههای یادگیری مبتنی بر مشارکت، بازی، روایت و هنر، ضرورتی انکارناپذیر است. کودک و نوجوان امروز تنها شنونده یا تماشاگر نیست؛ او میخواهد تجربه کند، نقش بگیرد، تصمیم بگیرد، اشتباه کند، دوباره بیاموزد و خود به کشف معنا برسد. بر همین اساس، آموزش مفاهیم فرهنگی، دینی و اجتماعی نیز نیازمند بازطراحی و بهرهگیری از روشهایی است که با ویژگیهای شناختی و رفتاری نسل امروز همخوانی داشته باشد.
وی تصریح کرد: این رویداد با یاد و نام شهدای کربلا و شهدای جنگ رمضان و با حمایت روابط عمومی شرکت فولاد خوزستان در قالب برنامه «چهل موکب فولاد» برگزار شد و هدف آن تنها سرگرمی یا انتقال اطلاعات تاریخی نبود، بلکه ایجاد تجربهای عمیق برای شناخت فرهنگ عاشورا، روحیه خدمت، مسئولیتپذیری، همدلی، مشارکت اجتماعی و هویت فرهنگی بود.
این هنرمند افزود: آنچه «چهل موکب» را از بسیاری از برنامههای مشابه متمایز میکند، نگاه آن به آموزش است. این مجموعه صرفاً یک بازی رومیزی یا یک اجرای نمایشی نیست، بلکه یک نظام آموزشی تعاملی است که در آن هنرهای نمایشی، بازی، علوم رفتاری، روایت و آموزش غیرمستقیم در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا فرآیند یادگیری به تجربهای ماندگار تبدیل شود.
به گفته صفیآبادی، سالهاست که بسیاری از فعالیتهای فرهنگی ویژه کودک و نوجوان در مناسبتهای مذهبی، به قالبهایی همچون مسابقه نقاشی، رنگآمیزی ساده، اجرای سرود، پرسش و پاسخ یا اهدای جوایز محدود شدهاند. هرچند این فعالیتها ارزشمند هستند، اما غالباً فاقد طراحی آموزشی، پیوست پژوهشی و تناسب با ویژگیهای رشدی مخاطباناند. در این شیوهها معمولاً همه گروههای سنی با یک محتوا روبهرو میشوند؛ در حالیکه نیازهای شناختی، هیجانی و اجتماعی یک کودک سهساله با یک نوجوان سیزدهساله کاملاً متفاوت است. بر همین اساس، نخستین اصل در طراحی «چهل موکب»، تقسیمبندی علمی مخاطبان براساس مراحل رشد بود.
وی ادامه داد: برای کودکان سه تا شش سال، آموزش از طریق قصه، حرکت، تقلید، رنگ، بازی و شخصیتهای نمایشی انجام میشود تا کودک بدون احساس آموزش مستقیم، با مفاهیم خدمت، مهربانی، همکاری و فرهنگ عاشورا آشنا شود. برای گروه هفت تا نه سال، فعالیتهای مشارکتی، کارتهای مأموریت، بازیهای گروهی، روایتهای کوتاه و چالشهای ساده طراحی شده است تا مهارت مشاهده، همکاری، مسئولیتپذیری و حل مسئله در آنان تقویت شود.
این پژوهشگر افزود: در گروه نه تا دوازده سال، بازیها به سمت تحلیل، انتخاب، استدلال و مشارکت فعال حرکت میکنند و کودک به بخشی از روایت تبدیل میشود. برای نوجوانان سیزده سال به بالا نیز پرسشهای تحلیلی، چالشهای اخلاقی، تصمیمگیری، روایتهای تاریخی و فعالیتهای گروهی در نظر گرفته شده است تا مخاطب علاوه بر شناخت رخدادها، درباره چرایی و پیامدهای آنها نیز بیندیشد.
وی گفت: یکی از مهمترین نوآوریهای این پروژه، تبدیل نمایش به یک بازی فیزیکی تعاملی است. نمایش با اتمام اجرا خاتمه نمییابد، بلکه کودک با دریافت کارتها، مأموریتها، فعالیتهای گروهی و کاربرگهای آموزشی، وارد جهان روایت میشود و خود به یکی از شخصیتهای فعال داستان تبدیل میشود. در این ساختار، آموزش از حالت یکطرفه خارج شده و به تجربهای مشارکتی تبدیل میشود. کودک بازی میکند، تصمیم میگیرد، با دیگران همکاری میکند، نتیجه انتخاب خود را میبیند و در عمل، مفاهیم فرهنگی را تجربه میکند.
مدیرعامل این مؤسسه هنرهای نمایشی ادامه داد: یکی دیگر از ویژگیهای برجسته «چهل موکب» آن است که این مجموعه صرفاً به آموزش موکبداری یا بیان اهمیت برپایی مواکب اربعین محدود نمیشود، بلکه تلاش میکند بخشی از میراث فرهنگی ناملموس و آیینهای سوگ استان خوزستان را نیز به نسل جدید منتقل کند.
صفیآبادی با بیان اینکه مجموعه رفتارها، آداب و ارزشهای اجتماعی، بخشی از میراث ناملموسی هستند که طی نسلهای مختلف منتقل شده و هویت فرهنگی این استان را شکل دادهاند، گفت: در «چهل موکب»، این میراث تنها روایت نمیشود، بلکه بازآفرینی و تمرین میشود. کودک و نوجوان در جریان بازی، شیوه صحیح حضور در موکب، آداب خدمت به زائر، فرهنگ احترام، همکاری، نظم، مسئولیتپذیری، رعایت حقوق دیگران، مهماننوازی، روحیه ایثار و رفتارهای اجتماعی مناسب را در قالب نمایش، بازی و تجربه عملی میآموزد.
وی اظهار کرد: این مجموعه تنها درباره عاشورا سخن نمیگوید، بلکه رفتار عاشورایی را تمرین میدهد؛ رفتاری که ریشه در فرهنگ مردم خوزستان دارد و یکی از ارزشمندترین جلوههای میراث فرهنگی ناملموس این سرزمین محسوب میشود.
این هنرمند افزود: استفاده همزمان از نقالی، پردهخوانی و روایت نیز از دیگر ویژگیهای شاخص این پروژه است. این هنرهای اصیل ایرانی که قرنها ابزار انتقال فرهنگ، هویت و ارزشهای دینی بودهاند، در این طرح با زبان کودک امروز بازطراحی شده و در کنار بازیهای تعاملی قرار گرفتهاند. راوی در این مجموعه تنها قصهگو نیست؛ او تسهیلگر یادگیری، هدایتکننده بازی، پاسخگوی پرسشها و همراه مخاطبان در مسیر کشف داستان است. این تغییر نقش، فضای اجرا را از یک برنامه یکسویه به تجربهای پویا، زنده و مشارکتی تبدیل میکند.
صفیآبادی گفت: رنگآمیزی مفهومی در این مجموعه نیز تنها یک فعالیت هنری نیست، بلکه بخشی از فرآیند آموزش است. هر تصویر حامل یک پیام فرهنگی است و کودک همزمان با رنگآمیزی، درباره شخصیتها، نمادها، ارزشها و مفاهیم گفتوگو میکند. کارتهای بازی نیز تنها وسیله سرگرمی نیستند. هر کارت مأموریتی آموزشی دارد؛ از خدمت و همکاری گرفته تا خلاقیت، تصمیمگیری، مسئولیتپذیری و شجاعت. در نتیجه، بازی به بستری برای آموزش مهارتهای فردی و اجتماعی تبدیل میشود.
وی گفت: ساختار ماژولار مجموعه نیز امکان اجرای آن را در موکبها، مدارس، فرهنگسراها، مساجد، مراکز فرهنگی و سایر رویدادهای اجتماعی فراهم میکند و هر مجموعه میتواند متناسب با امکانات خود، بخشی یا تمام برنامه را اجرا کند.
این هنرمند بیان کرد: پروژه «چهل موکب فولاد» حاصل ماهها پژوهش، طراحی، نمونهسازی، اجرای آزمایشی و اصلاح مستمر است و نمونهای موفق از پیوند هنرهای نمایشی، علوم رفتاری، طراحی بازی، آموزش غیرمستقیم و صنایع خلاق بهشمار میآید.
صفیآبادی در پایان گفت: از همراهی، همدلی و تلاش ارزشمند همه که در طراحی، تولید و اجرای رویداد «چهل موکب فولاد» نقشآفرین بودند، صمیمانه قدردانیم. از مهسا قاسمی، فرزانه نوروزی، سونیا محمدیان، مریم قاسمی، الهه صفیآبادی، زهرا جابری، زهرا جعفری، زینب شیخی، هدی هلالی، فرنوش غلامیان و محدثه باقری و امیر عبیداوی، حمید حسینی، اورانوس شرافت، ساسان شکوریان و سام قربانپور و همچنین دوستان ارزشمند مؤسسه هنرهای نمایشی چهارسو و دیگر عوامل اجرایی که با تعهد، خلاقیت و روحیه همکاری زمینه تحقق این تجربه را فراهم ساختند، صمیمانه سپاسگزارم.
انتهای پیام
