بازخوانی رسالت جهاددانشگاهی؛ از تولید علم تا اثرگذاری اجتماعی
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز با بیان اینکه جهاددانشگاهی حاصل پیوند سرمایه انسانی، انگیزه جهادی و دانش تخصصی است، گفت: بازخوانی رسالت این نهاد نشان میدهد که مأموریت اصلی آن فقط تولید علم نیست، بلکه تبدیل دانش به اقدام مؤثر و ایجاد اثرگذاری اجتماعی در مسیر پیشرفت کشور است.
احمدرضا فیروزی معاون فرهنگی جهاددانشگاهی استان البرز در آستانه ۱۶ مردادماه، سالروز تشکیل جهاددانشگاهی در گفتوگو با ایکنا از البرز با اشاره به ضرورت بازخوانی فلسفه وجودی این نهاد گفت: سالروز تأسیس جهاددانشگاهی فرصتی است برای بازاندیشی درباره یک تجربه ارزشمند در تاریخ انقلاب اسلامی؛ تجربهای که نشان داد اگر سرمایه انسانی، انگیزه جهادی، دانش تخصصی و احساس مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان مسیرهای جدیدی برای پیشرفت کشور ایجاد کرد.وی افزود: جهاددانشگاهی از همان ابتدا با یک نگاه متفاوت شکل گرفت؛ نگاهی که دانشگاه را فقط محل آموزش نیروی انسانی یا تولید نظریههای علمی نمیدانست، بلکه آن را یک ظرفیت اجتماعی برای حل مسائل کشور میدید. این نگاه، هویت اصلی جهاددانشگاهی را شکل داد و باعث شد این نهاد در حوزههای مختلف علمی، پژوهشی، فناوری، آموزشی و فرهنگی وارد میدان شود.
این مسئول توضیح داد: در حقیقت، جهاددانشگاهی را باید نمونهای از یک نهاد میانجی دانست؛ نهادی که میان دانشگاه و جامعه، میان دانش و عمل، میان ایده و اجرا و میان ظرفیتهای انسانی و نیازهای واقعی کشور ارتباط برقرار میکند. این نقش در شرایط امروز که مسائل جامعه پیچیدهتر و چندلایهتر شدهاند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز با بیان اینکه مهمترین سرمایه این نهاد، روحیه مسئلهمحوری و باور به توان داخلی است، اظهار کرد: یکی از ویژگیهای مهم جهاددانشگاهی این است که هیچگاه منتظر نمانده است تا همه شرایط از بیرون فراهم شود، بلکه با تکیه بر توان نیروهای متخصص و خلاق خود، تلاش کرده است برای مسائل موجود راهحل پیدا کند. این همان روحیهای است که در ادبیات انقلاب اسلامی از آن با عنوان جهاد علمی و فرهنگی یاد میشود؛ یعنی تلاش مضاعف برای عبور از محدودیتها، استفاده از ظرفیتهای موجود و تبدیل تهدیدها به فرصت.
فیروزی تصریح کرد: امروز اگر به دستاوردهای جهاددانشگاهی نگاه کنیم، میبینیم که بخش مهمی از این موفقیتها حاصل همین نگاه بوده است؛ نگاه به علم بهعنوان ابزار قدرتآفرینی و نگاه به فرهنگ بهعنوان زیربنای شکلگیری جامعهای پویا و مسئول.
این مسئول با اشاره به تفاوت میان تولید علم و اثرگذاری اجتماعی علم گفت: در دنیای امروز، صرف تولید دانش کافی نیست. دانشگاهها و مراکز علمی زمانی میتوانند نقش تاریخی خود را ایفا کنند که دانش تولیدشده بتواند در خدمت حل مسائل واقعی جامعه قرار گیرد. فاصله میان دانشگاه و جامعه یکی از چالشهای مهم بسیاری از کشورهاست و جهاددانشگاهی تلاش کرده است این فاصله را کاهش دهد.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز ادامه داد: مسئله امروز جامعه فقط کمبود دانش نیست؛ بلکه یکی از چالشهای مهم، تبدیل دانش به اقدام مؤثر است. اینکه چگونه از ظرفیت علمی برای پاسخ به مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فناورانه استفاده کنیم، نیازمند نهادهایی است که بتوانند این اتصال را برقرار کنند.
فرهنگ ستون اصلی پیشرفت جامعه است
فیروزی در ادامه با تأکید بر جایگاه فرهنگ در منظومه مأموریتهای جهاددانشگاهی گفت: یکی از موضوعاتی که باید بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد، این است که فرهنگ را نباید بهعنوان یک حوزه فرعی یا مجموعهای از برنامههای مناسبتی نگاه کرد. فرهنگ اساس شکلگیری نگرشها، رفتارها، انتخابها و تصمیمهای انسانهاست.
وی افزود: هر جامعهای که بخواهد مسیر توسعه را طی کند، نیازمند سرمایه فرهنگی است. علم، فناوری، اقتصاد و سیاست زمانی میتوانند به نتیجه مطلوب برسند که در یک بستر فرهنگی مناسب قرار داشته باشند. بدون فرهنگ مسئولیتپذیری، بدون هویت اجتماعی، بدون اعتماد و بدون احساس تعلق، هیچ برنامه توسعهای پایدار نخواهد بود.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز ادامه داد: نگاه ما به فعالیت فرهنگی این نیست که فقط رویدادی برگزار کنیم یا برنامهای در تقویم ثبت شود. فعالیت فرهنگی زمانی ارزشمند است که بتواند بر انسان اثر بگذارد؛ قدرت تحلیل ایجاد کند، پرسشگری را تقویت کند، احساس مسئولیت اجتماعی را افزایش دهد و زمینه رشد فردی و اجتماعی را فراهم آورد.
این مسئول تصریح کرد: مأموریت فرهنگی جهاددانشگاهی، تربیت انسانهایی است که علاوه بر تخصص، دارای دغدغه اجتماعی باشند. جامعه آینده را فقط متخصصان نمیسازند؛ بلکه متخصصانی آن را میسازند که نسبت به جامعه، فرهنگ، هویت و آینده کشور احساس مسئولیت دارند.
فیروزی با اشاره به تحولات گسترده فرهنگی و اجتماعی در جهان امروز اظهار کرد: یکی از مهمترین دغدغههای مدیران فرهنگی این است که سرعت تغییرات اجتماعی بسیار بیشتر از گذشته شده است. فناوریهای نوین، شبکههای اجتماعی، تغییر سبک زندگی، شکلهای جدید ارتباطی و تحول در نظامهای ارزشی، جامعه را با مسائل جدیدی مواجه کردهاند. در چنین شرایطی، روشهای سنتی مدیریت فرهنگی دیگر به تنهایی پاسخگو نیستند. ما نیازمند نوع جدیدی از نگاه فرهنگی هستیم؛ نگاهی که مبتنی بر شناخت جامعه، پژوهش، آیندهنگری و استفاده از ظرفیتهای جدید باشد.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز ادامه داد: یکی از خطاهای رایج در حوزه فرهنگ این است که تصور کنیم جامعه فقط دریافتکننده پیام است. در حالیکه جامعه امروز، بهویژه نسل جوان، نیازمند گفتوگو و مشارکت است. اگر بخواهیم فعالیت فرهنگی اثربخش داشته باشیم، باید از نگاه یکطرفه فاصله بگیریم و به سمت تعامل واقعی حرکت کنیم.
وی گفت: فرهنگ زمانی ماندگار میشود که افراد احساس کنند در شکلگیری آن نقش دارند. نمیتوان برای جامعه فرهنگ تولید کرد، اما جامعه را از فرآیند تولید معنا و هویت کنار گذاشت.
فیروزی با اشاره به اهمیت توجه به نسل جوان اظهار کرد: یکی از اصلیترین موضوعاتی که امروز باید در حوزه فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، شناخت دقیق نسل جدید است. نسل امروز ویژگیهایی دارد که باید آنها را فهم کرد، نه اینکه صرفاً درباره آنها قضاوت کرد. جوان امروز با دسترسی گسترده به اطلاعات، تجربه زیسته متفاوت و ارتباطات گسترده جهانی، پرسشها و دغدغههای جدیدی دارد. این نسل نیازمند شنیده شدن است. اگر بخواهیم ارتباط فرهنگی مؤثر ایجاد کنیم، باید ابتدا بتوانیم گفتوگو کنیم.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز تصریح کرد: نگاه ما باید از جوان بهعنوان مخاطب به جوان بهعنوان شریک اجتماعی تغییر کند. جوانان فقط مصرفکننده برنامههای فرهنگی نیستند؛ آنها میتوانند تولیدکننده فکر، ایده و جریان فرهنگی باشند.
وی توضیح داد: یکی از وظایف مهم جهاددانشگاهی این است که زمینه حضور و نقشآفرینی جوانان را فراهم کند؛ فضایی ایجاد شود که جوان بتواند تجربه کند، مسئولیت بپذیرد، ایده ارائه دهد و در فرآیندهای اجتماعی مشارکت داشته باشد.
فیروزی با اشاره به نقش دانشگاه در تحولات فرهنگی و اجتماعی گفت: دانشگاه در هر جامعهای فقط یک مرکز آموزشی نیست؛ دانشگاه یک نهاد اجتماعی است. محلی برای شکلگیری اندیشه، گفتوگو، نقد، خلاقیت و تربیت نسل آینده. یکی از مأموریتهای مهم جهاددانشگاهی این بوده است که نشان دهد دانشگاه میتواند نسبت به جامعه خود مسئول باشد. دانشجو نباید فقط برای کسب مدرک یا ورود به بازار کار آماده شود؛ بلکه باید برای ایفای نقش اجتماعی نیز توانمند شود.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز بیان کرد: اگر دانشگاه بتواند انسانهایی تربیت کند که هم متخصص باشند و هم دغدغه حل مسئله داشته باشند، آن زمان میتوان گفت دانشگاه نقش واقعی خود را ایفا کرده است.
این مسئول در ادامه با تأکید بر ضرورت تحول در رویکردهای فرهنگی اظهار کرد: امروز جامعه با مسائل فرهنگی پیچیدهای مواجه است که پاسخ به آنها نیازمند عبور از نگاههای سادهانگارانه و حرکت به سمت شناخت عمیق، تحلیل علمی و طراحی راهبردهای بلندمدت است. یکی از مهمترین ویژگیهای دوره جدید این است که مسائل فرهنگی دیگر مرزهای مشخص و جدا از سایر حوزهها ندارند. موضوعاتی مانند امید اجتماعی، هویت، سبک زندگی، اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی، مهاجرت نخبگان، رابطه نسلها و حتی مسائل اقتصادی، ارتباط مستقیمی با فرهنگ دارند. بنابراین، نمیتوان با نگاه تکبعدی به آنها پاسخ داد.
فیروزی توضیح داد: مدیر فرهنگی امروز باید بتواند جامعه را نه فقط از منظر فعالیتهای فرهنگی، بلکه از منظر تحولات اجتماعی، فناوری، اقتصاد و تغییرات نسلی تحلیل کند. فرهنگ در خلأ شکل نمیگیرد؛ فرهنگ در بستر زندگی واقعی مردم، تجربههای اجتماعی و شرایط تاریخی یک جامعه ساخته میشود.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت فرهنگی گفت: یکی از مباحث مهمی که امروز باید مورد توجه قرار گیرد، حرکت از مدیریت فرهنگی به سمت حکمرانی فرهنگی است. در مدیریت فرهنگی تمرکز بر اجرای برنامهها و فعالیتهاست، اما حکمرانی فرهنگی یک نگاه گستردهتر دارد. در این نگاه، مسئله اصلی این است که چگونه میتوان همه ظرفیتهای جامعه را برای ایجاد یک جریان فرهنگی پایدار فعال کرد.
فیروزی افزود: حکمرانی فرهنگی یعنی شناخت درست مسئله، مشارکت دادن گروههای مختلف اجتماعی، استفاده از دانش و پژوهش، توجه به اقتضائات زمانه و طراحی مسیرهایی که بتوانند در بلندمدت اثرگذار باشند.
این مسئول تصریح کرد: فرهنگ با دستور و بخشنامه ساخته نمیشود. فرهنگ در تعامل میان مردم، نخبگان، دانشگاه، رسانه، خانواده و نهادهای اجتماعی شکل میگیرد. بنابراین، نهادهای فرهنگی موفق، نهادهایی هستند که بتوانند نقش تسهیلگر داشته باشند و زمینه مشارکت اجتماعی را فراهم کنند.
جنگ روایتها و اهمیت کنشگری فرهنگی
وی با اشاره به شرایط جدید ارتباطی و رسانهای اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم امروز، مسئله روایت است. در دنیای جدید، تنها واقعیتها اهمیت ندارند، بلکه نحوه روایت کردن واقعیتها نیز بسیار مهم است. جامعه امروز در معرض حجم گستردهای از پیامها، تحلیلها و روایتها قرار دارد. در چنین شرایطی، نهادهای فرهنگی باید بتوانند با شناخت دقیق فضای رسانهای، روایتهای درست، امیدآفرین و مبتنی بر واقعیت تولید کنند.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز افزود: البته تولید روایت به معنای نادیده گرفتن مسائل و مشکلات نیست. اتفاقاً روایت مؤثر، روایتی است که ضمن دیدن چالشها، ظرفیتها، فرصتها و مسیرهای حل مسئله را نیز نشان دهد.
وی گفت: یکی از وظایف مهم نهادهای فرهنگی این است که به جامعه کمک کنند تصویر دقیقتری از خود، توانمندیهای خود و آینده پیش رو داشته باشد. اگر جامعهای فقط با روایتهای منفی یا صرفاً با روایتهای غیرواقعی مواجه شود، امکان تصمیمگیری درست و حرکت سازنده کاهش پیدا میکند.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز در ادامه با اشاره به نقش فناوریهای نوین در تحولات فرهنگی بیان کرد: یکی از مهمترین موضوعاتی که آینده فعالیتهای فرهنگی را تحتتأثیر قرار خواهد داد، ظهور فناوریهایی مانند هوش مصنوعی است.
وی توضیح داد: هوش مصنوعی فقط یک ابزار فناورانه نیست؛ بلکه در حال تغییر شیوه یادگیری، ارتباط، تولید محتوا، تصمیمگیری و حتی شکلگیری روابط اجتماعی است. بنابراین، نهادهای فرهنگی نمیتوانند نسبت به این تحولات بیتفاوت باشند.
فیروزی تصریح کرد: در مواجهه با فناوریهای جدید نباید نگاه تهدیدمحور داشت. فناوری، مانند هر ابزار دیگری، میتواند فرصت یا تهدید باشد. مسئله اصلی این است که آیا ما توانایی استفاده هوشمندانه از آن را داریم یا خیر. در حوزه فرهنگی باید یاد بگیریم چگونه از فناوری برای شناخت بهتر مخاطب، تولید محتوای اثربخش، آموزش، گفتوگو و توسعه سواد رسانهای استفاده کنیم. آینده فرهنگ بدون توجه به فناوری قابل تصور نیست.
این مسئول در بخش دیگری از صحبتهایش با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی اظهار کرد: یکی از مهمترین نتایج فعالیت فرهنگی موفق، افزایش سرمایه اجتماعی است. جامعهای که در آن اعتماد، مشارکت و احساس تعلق تقویت شود، توان بیشتری برای عبور از بحرانها خواهد داشت.
وی افزود: سرمایه اجتماعی چیزی نیست که با شعار ایجاد شود؛ بلکه نتیجه تجربههای واقعی افراد در تعامل با نهادها و یکدیگر است. مردم زمانی اعتماد میکنند که احساس کنند دیده میشوند، صدایشان شنیده میشود و در تصمیمها و فرآیندهای اجتماعی نقش دارند. نهادهای فرهنگی باید به جای نگاه انتقالی، نگاه تعاملی داشته باشند. یعنی به جای اینکه فقط پیام تولید کنند، باید فرصت گفتوگو، مشارکت و تجربه مشترک اجتماعی ایجاد کنند به همین دلیل، یکی از مأموریتهای مهم ما در جهاددانشگاهی این است که زمینه حضور فعال دانشگاهیان، جوانان و گروههای مختلف اجتماعی را فراهم کنیم.
نقش جهاددانشگاهی البرز در زیستبوم فرهنگی استان
فیروزی با اشاره به ظرفیتهای استان البرز اظهار کرد: البرز یکی از استانهای مهم و در عین حال پیچیده کشور از نظر اجتماعی و فرهنگی است. ترکیب جمعیتی متنوع، حضور مراکز علمی و دانشگاهی، نزدیکی به پایتخت و ویژگیهای خاص اجتماعی، این استان را به محیطی مهم برای فعالیتهای فرهنگی تبدیل کرده است.
این مسئول بیان کرد: این ظرفیتها در کنار فرصتها، مسئولیتهایی نیز ایجاد میکند. فعالیت فرهنگی در البرز نیازمند شناخت دقیق جامعه، توجه به تفاوتهای فرهنگی و طراحی برنامههایی است که بتواند با واقعیتهای استان ارتباط برقرار کند.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز گفت: رویکرد ما این است که جهاددانشگاهی البرز تنها برگزارکننده برنامههای فرهنگی نباشد، بلکه به یک کنشگر فرهنگی اثرگذار تبدیل شود؛ نهادی که بتواند میان ظرفیتهای علمی، جوانان، نخبگان و مسائل اجتماعی استان ارتباط برقرار کند. تلاش میکنیم برنامههای فرهنگی ما از سطح فعالیتهای مقطعی عبور کند و به سمت ایجاد جریانهای فکری، گفتوگوهای اجتماعی و تقویت مشارکت فرهنگی حرکت کند.
فیروزی با اشاره به آینده پیش روی جهاددانشگاهی اظهار کرد: یکی از مهمترین موضوعات برای هر نهاد باسابقهای این است که چگونه میتواند ضمن حفظ هویت خود، متناسب با شرایط جدید تحول پیدا کند. جهاددانشگاهی امروز یک سرمایه ملی است؛ سرمایهای که حاصل تلاش چند نسل از نیروهای متخصص، متعهد و خلاق است. حفظ این سرمایه نیازمند آن است که روحیه اولیه این نهاد، یعنی خودباوری، نوآوری، مسئولیتپذیری و حل مسئله، همچنان زنده بماند.
معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز تصریح کرد: وفاداری به آرمانهای جهاددانشگاهی به معنای تکرار روشهای گذشته نیست. بلکه به معنای حفظ اصول و یافتن روشهای جدید برای پاسخ به مسائل جدید است. همانطور که مسائل علمی و فناورانه کشور تغییر کردهاند، مسائل فرهنگی نیز تغییر کردهاند. بنابراین جهاددانشگاهی باید همچنان نهادی پیشرو باشد؛ نهادی که بتواند تغییرات را زودتر ببیند، مسائل را تحلیل کند و برای آینده راهحل ارائه دهد.
فیروزی در پایان با تبریک سالروز تشکیل جهاددانشگاهی به خانواده بزرگ این نهاد اظهار کرد: اگر بخواهیم یک ویژگی مهم برای جهاددانشگاهی بیان کنیم، آن ویژگی امید مبتنی بر عمل است. این نهاد نشان داده است که میتوان با تکیه بر دانش، انگیزه و روحیه جهادی، مسیرهای جدیدی ایجاد کرد. امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به نهادهایی نیاز دارد که بتوانند میان علم و جامعه، میان فناوری و فرهنگ و میان ظرفیتهای انسانی و مسائل واقعی ارتباط برقرار کنند. رسالت آینده جهاددانشگاهی این است که همچنان در کنار جامعه بماند، مسائل را بشناسد، ظرفیتهای جوانان و نخبگان را فعال کند و در مسیر ساختن آیندهای مبتنی بر دانش، فرهنگ و مسئولیت اجتماعی نقشآفرینی کند.
انتهای پیام 
