کرمانشاه یکی از کانونهای اصلی نهضت ملیشدن صنعت نفت بود
محسن درکه، با تبیین جایگاه راهبردی کرمانشاه در جریان ملیشدن صنعت نفت و قیامهای مردمی آن دوره تأکید کرد: کرمانشاه یکی از پایگاههای اصلی دولت ملی و جبهه ملی بود، اما بسیاری از رویدادهای تاریخی این خطه در جریان نهضت ملیشدن نفت بهدرستی روایت نشده است.
به گزارش خبرنگار ایکنا از کرمانشاه، محسن درکه، نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ، در رویداد «روایت کرمانشاه» که امروز ۲۸ مردادماه در ادارهکل کتابخانههای عمومی استان کرمانشاه برگزار شد، با اشاره به ریشههای تاریخی کودتای ۲۸ مرداد، اظهار کرد: طراحی اصلی کودتای ۲۸ مرداد با هدایت انگلیس و اجرای آن توسط آمریکا صورت گرفت؛ موضوعی که سازمان سیا سالها بعد با انتشار اسناد رسمی آن را تأیید کرد. آمریکا تا پیش از این مقطع، سیاست مداخلهجویانه مستقیمی در سیاست داخلی ایران نداشت، اما از ۲۸ مرداد به بعد، این دخالتها بهصورت جدی و سازمانیافته آغاز شد.
وی با اشاره به ضرورت دستهبندی نقش کرمانشاه در زمینه ملیشدن صنعت نفت، افزود: نخستین محور، حضور آیتالله سیدابوالقاسم کاشانی در کرمانشاه است. پدر ایشان، سیدمصطفی کاشانی، از فعالان برجسته ضدانگلیسی در عراق بود. آیتالله کاشانی در دورهای که تحت تعقیب انگلیسیها بود، شبانه با لباس کردی از عراق متواری شد و به کرمانشاه آمد. ایشان در سال ۱۳۲۱ دستگیر و تبعید شد و از سال ۱۳۲۳ تا ۲۴ مرداد ۱۳۲۴، نزدیک به یک سال در اردوگاه و زندان «بنگله» کرمانشاه تحت نظارت انگلیسیها قرار داشت. همین دوران، پیوند عمیقی میان مردم مذهبی کرمانشاه و ایشان ایجاد کرد؛ بهگونهای که او پس از آزادی، تا پایان ماه رمضان در کرمانشاه ماند و سپس به تهران عزیمت کرد و این ارتباط تا سالهای بعد تداوم یافت.
این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: جبهه ملی که در مهر یا آبان ۱۳۲۸ به رهبری دکتر محمد مصدق شکل گرفت، در کرمانشاه نیز فعالیت گستردهای داشت و با یارگیری وسیع، بسیاری از ملیگرایان و حتی برخی وابستگان سابق حزب توده را به خود جذب کرد.
درکه با اشاره به زیرساختهای نفتی استان گفت: کرمانشاه دومین پالایشگاه نفت ایران را در اختیار داشت. اگرچه نخستین حفاریهای نفتی ایران پس از قرارداد دارسی در منطقه «چیاسرخ» قصرشیرین انجام شد، اما بهدلیل دوری از دریا و مسائل اقتصادی، عملیات اصلی به مسجدسلیمان منتقل شد؛ با اینحال، پالایشگاه کرمانشاه بهعنوان دومین پالایشگاه کشور، نقش کلیدی در تحولات آن زمان داشت.
وی درباره وقایع ملیشدن نفت تصریح کرد: در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، ملیگرایان کرمانشاهی با نصب تابلوی «شرکت ملی نفت ایران» بر سردر پالایشگاه، این پیروزی را در میدان شهرداری جشن گرفتند. پیش از آن نیز اعتصابات گستردهای در پالایشگاه علیه رفتارهای استعماری انگلیسیها با هدایت افرادی چون «رابینسون»، رئیس وقت پالایشگاه، رخ داده بود که منجر به بازداشت موقت برخی فعالان کارگری شد.
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به «قیام کفنپوشان» کرمانشاه اظهار کرد: پس از استعفای دکتر مصدق در ۲۵ تیر ۱۳۳۱ و معرفی قوامالسلطنه، آیتالله کاشانی و ملیگرایان کرمانشاه ساکت ننشستند. در ۲۷ تیرماه، حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر از مردم کرمانشاه با پوشیدن کفن، عازم تهران شدند. این قیام که از کرمانشاه آغاز شد، نقش تعیینکنندهای در فشارهای مردمی برای بازگشت دکتر مصدق به قدرت داشت.
درکه در خصوص سرکوب ملیگرایان در جریان کودتای ۲۸ مرداد در کرمانشاه گفت: در پی کودتا، موج دستگیری ملیگرایان و افسران توده در کرمانشاه آغاز شد. رحیم معینی کرمانشاهی، صاحب روزنامه «سلحشوران غرب» که از جبهه ملی حمایت میکرد، بازداشت و شکنجه شد و روزنامهاش توقیف گردید. یدالله بهزاد، از چهرههای متعصب جبهه ملی، با خودداری از امضای ندامتنامه، تا پایان عمر بر پیمان خود با دکتر مصدق باقی ماند. شامی کرمانشاهی نیز که اشعار سیاسی بسیاری در حمایت از مصدق سروده بود، پس از کودتا تحت فشار قرار گرفت و آثارش از چاپ بازماند. همچنین افسران تودهای نظیر دکتر اسدالله کوشکی (که به ۱۵ سال حبس محکوم شد)، علیمحمد افغانی و دیگران دستگیر شدند و ساختار حزب توده و جبهه ملی در کرمانشاه بهطور کامل تارومار شد. بسیاری از این وقایع در روزنامه «سعادت» آن دوران به ثبت رسیده است.
وی در پایان یادآور شد: کرمانشاه یکی از کانونهای اصلی نهضت ملیشدن صنعت نفت و قیامهای پیش از کودتای ۲۸ مرداد بود، اما متأسفانه کمتر از آن سخن گفته میشود. نباید فراموش کرد که طراحی این کودتا توسط انگلیس و اجرای آن به دست آمریکا صورت گرفت و نقشآفرینی مردم کرمانشاه در دفاع از دولت ملی، نصب تابلوی ملیشدن نفت، قیام کفنپوشان و مقاومت ملیگرایان، فصلی مهم و در عینحال مغفولمانده از تاریخ معاصر این سرزمین است.
انتهای پیام
