انتظار یک مسئولیت راهبردی در عصر غیبت است
حجتالاسلام مجید مؤیدی با بیان اینکه یکی از مهمترین درسهای دوران غیبت امام زمان(عج) برای امروز این است که انتظار فرج یک باور صرفاً احساسی نیست بلکه یک مسئولیت بزرگ است، گفت: منتظر واقعی کسی است که در مسیر شناخت دین، اصلاح جامعه، گسترش عدالت و عمل به ارزشهای الهی تلاش میکند.
آغاز امامت حضرت ولی عصر(عج) در نهم ربیعالاول سال ۲۶۰ هجری قمری، نقطه عطفی در تاریخ تشیع و عبور از دوره حضور مستقیم امامان به عصر غیبت بود؛ دورانی که جامعه شیعه برای حفظ انسجام خود و پیشگیری از انحرافات، نیازمند گذاری هوشمندانه بود. در این مقطع حساس، امام حسن عسکری(ع) با اتخاذ تدابیر پیشدستانه و معرفی جانشین خود، شیعیان را برای ورود به دوره غیبت صغری و پذیرش نظام نیابت آماده کردند؛ دورانی که علیرغم فشارهای سنگین سیاسی حکومت عباسی، با مدیریت نائبان خاص، بستر لازم برای حفظ معارف الهی و استمرار هدایت جامعه فراهم شد.
در این میان، پذیرش امامت امام زمان(عج) در دوران کودکی برای برخی، آزمونی بزرگ بود که با تکیه بر دلایل عقلی و نقلی و جایگاه «امامت الهی» از آزمونهای مشابه در تاریخ انبیا (مانند حضرت یحیی و حضرت عیسی(ع)) تمایز یافت. این دوران که بهعنوان «دوره انتقالی و تربیتی» شناخته میشود، نهتنها پاسخی به چالشهای آن زمان بود، بلکه اکنون الگویی کارآمد برای جامعه امروز در راستای تقویت باور به امامت، تبیین مسئولیتهای «انتظار» و مقابله با بحرانهای اعتقادی محسوب میشود؛ در ادامه، واکاوی این ریشههای تاریخی و درسهای آن برای عصر حاضر را در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین مجید مؤیدی، مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای لرستان بررسی میکنیم.
ایکنا - با توجه به اینکه آغاز امامت امام زمان(عج) در نهم ربیعالاول سال ۲۶۰ هجری قمری و در پی شهادت پدر بزرگوارشان امام حسن عسکری(ع) رقم خورد، جریان آغاز امامت و غیبت صغری در آن برهه حساس تاریخی چگونه شکل گرفت؟ مهمترین اقدامات امام و نائبان ایشان در این دوران انتقالی برای تثبیت امامت و جلوگیری از بحران و انحراف در جامعه شیعه چه بود؟
شهادت امام حسن عسکری(ع) در سال ۲۶۰ هجری قمری یکی از حساسترین مقاطع تاریخ تشیع بود. در آن زمان حکومت عباسی با توجه به جایگاه و نفوذ اهل بیت(ع) تلاش زیادی برای کنترل جریان امامت داشت و به همین دلیل مسئله معرفی و حفظ جایگاه امام بعدی با شرایط ویژهای همراه بود.
با شهادت امام حسن عسکری(ع) امامت حضرت مهدی(عج) آغاز شد و همزمان جامعه شیعه وارد دوره جدیدی به نام غیبت صغری شد. البته امام حسن عسکری(ع) پیش از شهادت، زمینههای لازم را برای معرفی فرزند بزرگوارشان به شیعیان فراهم کرده بودند و افراد مورد اعتماد جامعه شیعه از وجود و امامت حضرت مهدی(عج) آگاهی داشتند.
در این دوره مهمترین مسئله حفظ اصل امامت و جلوگیری از ایجاد تردید و پراکندگی در میان شیعیان بود. امام زمان(عج) با حکمت الهی و از طریق نائبان خاص خود ارتباط جامعه شیعه را مدیریت کردند. چهار نائب خاص حضرت یعنی عثمان بن سعید عمری، محمد بن عثمان، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری نقش مهمی در انتقال معارف، پاسخگویی به مسائل مردم و حفظ انسجام جامعه شیعه داشتند.
در حقیقت غیبت صغری یک دوره انتقالی و تربیتی بود تا جامعه شیعه برای دوران غیبت کبری آماده شود. شیعیان در این دوران آموختند که اگرچه امام معصوم حضور ظاهری در جامعه ندارد، اما هدایت الهی همچنان استمرار دارد و انسان مؤمن باید ارتباط خود را با معارف اهل بیت(ع) حفظ کند.
ایکنا - امامت امام مهدی(عج) در حالی آغاز شد که ایشان در سن کودکی بودند و جامعه شیعه را در برابر آزمونی بزرگ قرار داد. لطفاً بفرمایید استنادها و دلایل عقلی و نقلی برای اثبات و پذیرش امامت امام زمان(عج) در سنین کودکی چیست و این آغاز امامت چگونه از نظر کلامی توجیه و برای شیعیان آن عصر اثبات میشد؟
در نگاه شیعه امامت یک مقام الهی است و به سن و سال ظاهری محدود نمیشود. همان خدایی که میتواند به حضرت یحیی(ع) در کودکی حکمت عطا کند و حضرت عیسی(ع) را در همان دوران کودکی به اذن خود نشانهای برای مردم قرار دهد، میتواند حجت خود را در سنین پایین برای هدایت جامعه معرفی کند.
ملاک امامت در اندیشه شیعه، تواناییهای معمول انسانی و تجربههای ظاهری نیست بلکه انتخاب الهی، علم و شایستگیهای معنوی است. بنابراین کودکی حضرت مهدی(عج) مانعی برای پذیرش امامت ایشان نبود.
از نظر نقلی نیز شیعیان براساس سخنان پیامبر اکرم(ص) و امامان پیش از حضرت مهدی(عج)، از آمدن منجی و آخرین حجت الهی آگاهی داشتند. همچنین امام حسن عسکری(ع) پیش از شهادت، فرزند خود را به برخی از یاران مورد اعتماد معرفی کرده بودند و نشانههای لازم برای شناخت امام پس از خود را در اختیار جامعه شیعه قرار داده بودند.
البته طبیعی بود که این مسئله در آن شرایط آزمونی بزرگ برای شیعیان باشد زیرا آنان تا پیش از آن به حضور مستقیم امامان عادت داشتند، اما همین آزمون باعث شد عمق باور شیعه به حقیقت امامت بیشتر شود و جامعه شیعه دریابد که امامت یک حقیقت الهی است و به شرایط عادی و ظاهری محدود نمیشود.
ایکنا - آغاز امامت امام زمان(عج) همزمان با آغاز دوره غیبت صغری بود و ساختار نیابت و وکالت بهعنوان حلقه اتصال امام با جامعه شیعه شکل گرفت. به باور شما، چه درسی میتوان از مدیریت این دوران گذار برداشت کرد و این الگو چگونه میتواند برای جامعه امروز ما در حفظ و تقویت باور به امامت و انتظار فرج، کارآمد و راهگشا باشد؟
دوران غیبت صغری یک الگوی مهم برای مدیریت جامعه دینی در شرایط دشوار است. مهمترین پیام این دوره این است که ارتباط انسان با حقیقت دین و رهبری الهی نباید در شرایط سخت قطع شود.
امام زمان(عج) در این دوران جامعه را به حال خود رها نکردند بلکه با ایجاد نظام نیابت، زمینه حفظ انسجام فکری و اعتقادی شیعیان را فراهم کردند. نائبان خاص حضرت علاوه بر انتقال پیامها، وظیفه پاسخگویی به شبهات، هدایت مردم و جلوگیری از انحرافات را بر عهده داشتند.
یکی از مهمترین درسهای این دوران برای امروز این است که انتظار فرج یک باور صرفاً احساسی نیست بلکه یک مسئولیت بزرگ است. منتظر واقعی کسی است که در مسیر شناخت دین، اصلاح جامعه، گسترش عدالت و عمل به ارزشهای الهی تلاش میکند.
همانگونه که شیعیان در دوران غیبت صغری با وجود فشارهای سیاسی و اجتماعی توانستند ایمان خود را حفظ کنند، جامعه امروز نیز باید با افزایش معرفت، تقویت بصیرت و پایبندی به آموزههای اهل بیت(ع) فرهنگ انتظار را زنده نگه دارد.
در نهایت باید گفت آغاز امامت حضرت ولی عصر(عج) به ما یادآوری میکند که مسیر هدایت الهی هیچگاه متوقف نمیشود و وظیفه ما این است که با شناخت درست از امامت و عمل به تعالیم اهل بیت(ع) زمینههای رشد فردی و اجتماعی را فراهم کنیم.
انتهای پیام
