احسان کریمانه؛ درس قرآن و مکتب فاطمی
به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین حمید احمدی، عضو گروه انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی
از ارزش‌ها و آموزه‌های قرآن کریم، احسان است. چنان‌که خداوند در آیه ۹۰ سوره نحل فرمود: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ؛ همانا خدا (خلق را) فرمان به عدل و احسان می‌دهد.»
بیشتر بخوانید:
عدل آن باشد که اگر کسی به ما ظلم کرد برابر همان، انتقام بگیریم، اما احسان آن است، اگر کسی به ما ستم کرده از او بگذریم، البته نه گذشت از روی ضعف و ناتوانی و نه با دشمن دیانت و مُلک و کیان اسلامی که احسان به چنین ستم‌کاری، تیز کردن دندان پلنگ باشد؛ لذا در آیه ۳۶ سوره مبارکه «نسا» در حق همسایگان فرمود: «وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِکُواْ بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَبِذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَالْجَارِ ذِی الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ؛ و خدا را بپرستید و چیزى را با او شریک مگردانید و به پدر و مادر احسان کنید و در باره خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه فامیل و نزدیک و همسایه بیگانه و همنشین و در راه مانده و بردگان خود [نیکى کنید]که خدا کسى را که متکبر و فخرفروش است دوست نمىدارد.»
خداوند در کنار اصل توحید و نفی شرک، احسان به والدین و همسایگان را توصیه فرمود‌ه است. چه در حق همسایه هم‌کیش، نزدیک، فامیل و یا دور و بیگانه؛ این احسان را مشروط به اهل مسلمان و یا اهل نیکی و فامیل محصور نفرمود بلکه حتی همسایه بیگانه، چه بیگانه معنوی، مذهبی و فرهنگی و چه بیگانه از ملیت را شایسته احسان می‌داند.
از این رو یکی از مراتب والای احسان برخورد کریمانه در حق کسی است که خوبی روا نداشته است. به همین سبب فرمودند: حُسن جوار آن نیست که به همسایه آزار نرسانیم، بلکه همسایه خوب همسایه‌ای است که آزار همسایه تحمل کند. چنان‌که امام کاظم(ع) فرمودند: «تنها خوش‌رفتاری با همسایه خودداری از اذیت او نیست، بلکه تحمل اذیت و آزار اوست.»
حضرت صدیقه طاهره(س) بر این ارزش‌های والای وحیانی زیستند و به کمال به احسان با همسایگان تعامل کردند، چنان‌که حکایت شده در دعای نمازش در سحرگاهان در حق‌شان دست به دعا برمی‌گرفت و به یکایکشان دعا می‌کرد. همسایگانی که در حق او که شایسته مهر و تکریم بود به درستی رفتار نکردند و در دادخواهی‌اش در برابر ستم، سکوت کردند و یا با آنان همراه شدند حتی نزد امیرمؤمنان(ع) شکایت بردند که ندبه‌اش بر پیامبر(ص) ما را می‌آزارد، لذا یا شب گریه کند و یا روز بگرید.
اما بر این بد جواران، لب به نفرین نگشودند بلکه دعایشان می‌کرد، چنان‌که ترنم دعایش در حق آنان دلبندش را به تعجب وامی‌دارد که مادر چرا این همه در حق آنان دعا می‌کنند.
چنان‌که در خصوص بانویی که همسر پدرش بود و در حق او به شایستگی رفتار نکرد، با کرامت تمام و با احسان تعامل کرد و از او به بدگویی ننشست بلکه حرمتش نگه می‌داشت.
در اداره خانه نیز سخن از عدل نگفتند بلکه با تمام توان و بیش از طاقت، آستین همت بالا زدند تا خانه‌ای آرام و با نشاط بسازند و با تمام توان به تدبیر خانه و تربیت فرزندان پرداختند، چنان‌که آورده‌اند: «روزی رسول خدا(ص) به خانه فاطمه(س) وارد شدند، با دیدن دخترش در آن حال، چشمان مبارکش پر از اشک شد؛ چون با لباسی مندرس مشغول آرد کردن جو، تهیه نان و شیردادن به فرزندش بود، فرمودند: دختر عزیزم! این گونه تلخی‌ها را در دنیا برای رسیدن به شیرینی‌های آخرت پذیرا باش و بردباری از کف نده. آن بانوی بزرگوار فرمودند: ای رسول خدا! سپاس خدایی را که نعمت‌هایش را ارزانی داشته و شکر و سپاس از عطایای بی‌پایان الهی است.»
با همه سختی‌ها خداوند را شاکرند و در حق همسر و فرزندان به نهایت احسان رفتار می‌کنند و در کنار همسری که بخش عمده اوقاتش را در کنار پیامبر(ص) در جهاد با کفار و مشرکان و در معاضدت و تحکیم پایه‌های دولت نوبنیاد نبوی می‌گذشت با تمام‌وجود به احسان رفتار کرد و زبان به شکوه نگشود و سخن از سختی و تنهایی نگفت بلکه آورده‌اند که بعد از جنگ احد شمشیر خونین پدر و همسرش را می‌شوید و تقدیمشان می‌کند و در التیام زخم‌های پدر و همسر سخت کوشید.
از سلوک احسانی دیگرش که مورد ستایش خداوند قرار گرفت در اطعام مسکین و اسیر و یتیم بوده که به رغم آن‌که روزه بودند، نان خویش که بدان محتاج، به آنان بخشیدند و فرزندانش نیز چو مادر چنین کردند. «وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا؛ و به [پاس] دوستى [خدا] بينوا و يتيم و اسير را خوراک مى.دادند.»(سوره مبارکه «انسان»/ آیه ۸) این رفتار حضرت نشان از آن دارد که او هم خود اهل احسان بود و هم معلم و مربی احسان.
انتهای پیام
