ضرورت بازطراحی فعالیت‌های قرآنی مدارس متناسب با نسل جدید
مهدی انور با اشاره به مشارکت بیش از ۵۵ هزار دانش‌آموز و فرهنگی در مسابقات قرآن، عترت و نماز طی سال گذشته، بر ضرورت عبور از شیوه‌های سنتی و پیوند آموزش قرآن با زندگی روزمره دانش‌آموزان تأکید کرد.
به گزارش ایکنا از کردستان، فعالیت‌های قرآنی دانش‌آموزان از جمله محورهای مهم تربیتی در نظام آموزش‌وپرورش است؛ فعالیت‌هایی که علاوه بر آموزش و حفظ آیات قرآن کریم، می‌تواند زمینه آشنایی عمیق‌تر دانش‌آموزان با مفاهیم وحیانی و کاربرد آن‌ها در زندگی روزمره را فراهم کند. در همین راستا، آموزش‌وپرورش استان کردستان برنامه‌های متنوعی از جمله طرح حفظ جزء ۳۰، توسعه دارالقرآن‌ها، برگزاری مسابقات و محافل انس با قرآن را دنبال می‌کند. برای بررسی وضعیت این فعالیت‌ها، میزان مشارکت دانش‌آموزان، اعتبارات اختصاص‌یافته و چالش‌های پیش‌رو، با مهدی انور، رئیس اداره قرآن، عترت و نماز آموزش‌وپرورش استان کردستان، گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
ایکنا ـ در حال حاضر مهم‌ترین برنامه‌های آموزش‌وپرورش کردستان برای توسعه فعالیت‌های قرآنی دانش‌آموزان چیست؟
اداره‌کل آموزش‌وپرورش استان کردستان برنامه‌های گسترده و متنوعی را با هدف ترویج فرهنگ و معارف قرآن کریم در میان دانش‌آموزان در دست اجرا دارد. راه‌اندازی مدارس تخصصی حفظ قرآن کریم، اجرای لیگ حفظ جزء ۳۰ قرآن، طرح حفظ موضوعی با عنوان «زندگی با آیه‌ها»، برگزاری مستمر محافل انس با قرآن دانش‌آموزی در مناسبت‌های مختلف، برگزاری مسابقات قرآن و توسعه مراکز دارالقرآن‌الکریم در شهرستان‌ها، مناطق و نواحی، از جمله این برنامه‌هاست.
در سال‌های اخیر، با توسعه کمی و کیفی برنامه‌ها و توانمندسازی نیروی انسانی، توفیقات خوبی در فعالیت‌های قرآنی به دست آمده است که از جمله آن‌ها می‌توان به کسب رتبه برتر کشور در تربیت دانش‌آموزان حافظ قرآن کریم اشاره کرد.
ایکنا ـ از مجموع دانش‌آموزان استان، چه تعداد در فعالیت‌های قرآنی مشارکت دارند؟ آیا آمار مشخصی در این زمینه وجود دارد؟
به دلیل تعدد و تنوع برنامه‌ها، احصای آمار دقیق از تعداد دانش‌آموزانی که به‌صورت مستمر در فعالیت‌های قرآنی مشارکت دارند، به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. با این حال، در سال گذشته بیش از ۵۵ هزار نفر از دانش‌آموزان و فرهنگیان در مسابقات قرآن، عترت و نماز شرکت کردند.
همچنین محافل انس با قرآن کریم به‌صورت مدرسه‌ای و کلاسی در تمامی مدارس استان برگزار شده است. نزدیک به ۳۰ هزار دانش‌آموز دوره ابتدایی نیز در طرح حفظ جزء ۳۰ قرآن کریم ثبت‌نام کرده و برای شرکت در آن ابراز تمایل کرده‌اند. به‌طور کلی، تلاش ما این است که دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی در رویدادهای قرآنی مختلف حضور و مشارکت داشته باشند.
ایکنا ـ چند دارالقرآن دانش‌آموزی در استان فعال است و چه تعداد دانش‌آموز را تحت پوشش قرار می‌دهد؟ روند مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌های قرآنی طی سال‌های اخیر چگونه بوده است؟
در حال حاضر، 22 دارالقرآن در شهرستان‌ها، مناطق و نواحی استان فعالیت می‌کنند. این مراکز با توجه به شرایط سال گذشته، حدود چهار تا پنج هزار دانش‌آموز را به‌صورت حضوری یا مجازی تحت پوشش فعالیت‌های خود قرار داده‌اند.
با توجه به تنوع‌بخشی به برنامه‌ها، توسعه کمی و کیفی فعالیت‌ها و اجرای سیاست‌های تشویقی برای همکاران و دانش‌آموزان، مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌های قرآنی افزایش چشمگیری داشته است.
ایکنا ـ فعالیت‌های قرآنی مدارس بیشتر بر مسابقات، حفظ و قرائت متمرکز است یا برای تدبر و کاربرد آموزه‌های قرآن در زندگی روزمره نیز برنامه مشخصی وجود دارد؟
روشن است که هدف مربیان از آموزش و مأنوس کردن دانش‌آموزان با قرآن کریم، ورود مفاهیم متعالی این کتاب آسمانی به عرصه عملی زندگی است. از همین رو، در کنار برنامه‌های حفظ و انس با قرآن، فعالیت‌هایی با رویکرد فهم، تدبر و کاربرد مفاهیم قرآنی نیز در دست اجراست.
پویش «زندگی با آیه‌ها»، جلسات گفتمان دینی، مسابقات تفسیر و مفاهیم قرآنی و برنامه‌هایی مانند مسابقه تفسیر سوره فتح، از جمله این اقدامات است.
ایکنا ـ آموزش‌وپرورش چگونه میزان اثرگذاری برنامه‌های قرآنی را ارزیابی می‌کند؟
سنجش میزان اثرگذاری این برنامه‌ها به‌راحتی و در مدت‌زمان کوتاه امکان‌پذیر نیست؛ اما گزارش‌های دریافتی از شهرستان‌ها و مناطق که به‌صورت روزانه برای ما ارسال می‌شود، از استقبال دانش‌آموزان از برنامه‌های قرآنی در مدارس نقاط مختلف استان حکایت دارد.
قطعاً دانش‌آموزانی که در سنین تربیت به شیوه‌های مختلف با قرآن کریم مأنوس می‌شوند، از معارف وحیانی تأثیر می‌پذیرند و این انس می‌تواند بر رفتار آنان نیز اثرگذار باشد.
ایکنا ـ مهم‌ترین چالش‌های مدارس استان در اجرای برنامه‌های قرآنی چیست؟ آیا آموزش‌وپرورش کردستان با کمبود مربیان تخصصی قرآن مواجه است؟
تعطیلات متعدد در سال‌های گذشته، تمرکز بیش از حد برخی والدین بر فعالیت‌های آموزشی، آسیب‌های فضای مجازی، کمرنگ بودن ارتباط میان خانه، مدرسه و مسجد و همچنین فعالیت‌های موازی نهادهای متولی، از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه است.
در مقایسه با برخی استان‌های دیگر، در زمینه برخورداری از مربیان قرآنی متبحر، از جمله قاریان، حافظان و مفسران، با کمبودهایی مواجه هستیم؛ اما در زمینه مربیان آموزش‌دیده در دارالقرآن‌های استان مشکلی وجود ندارد. همکاران ما با مسئولیت‌پذیری و تلاش مستمر برای اعتلای فرهنگ قرآن و ترویج مفاهیم آسمانی آن فعالیت می‌کنند.
ایکنا ـ وضعیت اعتبارات فعالیت‌های قرآن، عترت و نماز آموزش‌وپرورش استان چگونه است؟
در سال گذشته، اعتباری بالغ بر ۲۵ میلیارد ریال در حوزه قرآن، عترت و نماز جذب شد که میان شهرستان‌ها، مناطق و ستاد استان توزیع و هزینه شده است. بخش عمده این اعتبار در حوزه قرآن و تشویق حافظان و نخبگان قرآنی هزینه شد.
برای نمونه، به ازای حفظ هر جزء قرآن کریم، مبلغ پنج میلیون ریال هدیه نقدی به دانش‌آموزان اعطا شده است که درصدی از این هدیه نیز به مربی و مرکز تربیت‌کننده دانش‌آموز اختصاص داشته است. همچنین مبلغ سه میلیون ریال برای تقدیر از برگزیدگان مسابقات قرآن، عترت و نماز در مرحله استانی هزینه شد.
تجهیز و تعمیر دارالقرآن‌ها و برگزاری محافل انس با قرآن نیز از دیگر موارد هزینه‌کرد این اعتبارات بوده است. افزون بر این، شهرستان‌ها نیز از محل منابع داخلی خود در این زمینه مشارکت داشته‌اند.
ایکنا ـ نقش خانواده‌ها در موفقیت برنامه‌های قرآنی مدارس چگونه است؟
یکی از مشکلات امروز نظام تعلیم و تربیت، وجود تضاد و تعارض میان اهداف تربیتی مدرسه و خانواده است. هرگاه نهادهای تربیتی مانند مدرسه و خانواده در اهداف خود همسو باشند، تحقق اهداف تربیتی با هم‌افزایی بیشتر و هزینه کمتری امکان‌پذیر خواهد بود.
یکی از ظرفیت‌های استان کردستان، علاقه خانواده‌ها به مأنوس شدن فرزندانشان با قرآن کریم است. در همین راستا، در حاشیه کلاس‌های دانش‌آموزی دارالقرآن‌ها، هرجا امکان‌پذیر بوده، کلاس‌هایی نیز برای اولیا برگزار شده است.
همچنین سال گذشته، همزمان با ولادت حضرت فاطمه زهرا(س)، از مادران نمونه قرآنی تجلیل شد که اجرای این برنامه در سال جاری نیز در دستور کار قرار دارد.
ایکنا ـ فضای مجازی را رقیب فعالیت‌های قرآنی دانش‌آموزان می‌دانید یا می‌توان از آن به‌عنوان ابزاری برای ترویج قرآن استفاده کرد؟
باید بپذیریم که فعالیت در فضای مجازی بخش جدایی‌ناپذیر سبک زندگی امروز است و بر همین اساس، حضور نهادهای تربیتی در این فضا ضرورتی حیاتی دارد. هر اندازه حضور این نهادها در فضای مجازی کمرنگ، ضعیف و بدون برنامه باشد، آسیب‌های این محیط برای دانش‌آموزان بیشتر خواهد شد.
ما همواره به فضای مجازی به‌عنوان فرصتی برای توسعه و تعمیق فعالیت‌ها و مفاهیم قرآنی نگاه کرده‌ایم. راه‌اندازی کانال «با خدا حرف بزن» برای انتشار فعالیت‌های قرآنی دانش‌آموزان و مدارس، انتشار دستورالعمل‌ها و پویش‌های قرآن، عترت و نماز و فعالیت دارالقرآن‌های استان در کانال‌های تخصصی حفظ، تفسیر و معارف دینی و قرآنی، از جمله اقدامات انجام‌شده در این زمینه است.
ایکنا ـ برای جذب دانش‌آموزانی که علاقه کمتری به فعالیت‌های قرآنی دارند، چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده است؟
اداره‌کل آموزش‌وپرورش استان کردستان از طریق بومی‌سازی دستورالعمل‌ها، توانمندسازی مربیان و دبیران، متنوع و جذاب کردن برنامه‌ها، افزایش تشویق‌های دانش‌آموزان و مربیان و افزایش امتیازات مربوط به حفظ قرآن کریم، زمینه جذب حداکثری دانش‌آموزان را فراهم کرده است.
ایکنا ـ با توجه به میزبانی کردستان از هشتمین اجلاس سراسری نماز دانش‌آموزی، چه برنامه‌ای برای استفاده از این ظرفیت در راستای تقویت فرهنگ نماز و قرآن در مدارس استان دارید؟
با توجه به توفیقات حوزه معاونت پرورشی و اداره قرآن، عترت و نماز آموزش‌وپرورش کردستان در سال‌های اخیر، مجموعه معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش‌وپرورش برای نخستین بار میزبانی هشتمین اجلاس سراسری نماز دانش‌آموزی را به استان کردستان واگذار کرده است.
هدف ما ایجاد موجی برای توسعه و ترویج فرهنگ اقامه نماز در مدارس کشور از طریق شناسایی و ترویج الگوهای موفق است. شناسایی، معرفی و تقدیر از دانش‌آموزان، معلمان، مدارس، ائمه جماعت، اولیا و دیگر عوامل مؤثری که اقدامات خلاقانه و اثربخشی در ترویج نماز دانش‌آموزی انجام داده‌اند، بخشی از فعالیت‌های دبیرخانه اجلاس است.
توانمندسازی نیروی انسانی، انجام پژوهش‌های کاربردی، برگزاری جشنواره‌های تدریس و تجربیات تربیتی، جشنواره‌های فرهنگی و هنری و پویش‌های مرتبط نیز از مهم‌ترین برنامه‌هایی است که در طول سال تحصیلی دنبال خواهد شد.
ایکنا ـ اگر بخواهید تنها یک اقدام را برای تقویت ارتباط دانش‌آموزان کردستان با قرآن در سال تحصیلی جدید در اولویت قرار دهید، آن اقدام چیست؟
برنامه‌های قرآنی زمانی اثربخش خواهند بود که از قالب‌های سنتی و قدیمی خارج شوند و شکل و شیوه اجرای آن‌ها متناسب با ذائقه دانش‌آموزان و شرایط اجتماعی بازطراحی شود.
هنر مربی قرآن این است که با استفاده از فناوری‌ها و روش‌های جدید و متناسب با علایق نسل جدید، دانش‌آموزان را با زیبایی‌های معنوی قرآن آشنا کند. تمام تلاش ما در همین مسیر خواهد بود و برای تحقق این هدف، برنامه‌های مفصلی در دستور کار قرار دارد.
