کتابت قرآن؛ تلاقی صفای دل و تخصص دشوار فنی
سعید نجف‌زاده با اشاره به اینکه هر استاد خوشنویسی توانایی کتابت قرآن را ندارد، پیوند مهارت فنی و تخصص با آمادگی معنوی را لازمه انجام این کار دانست و تأکید کرد کتابت کلام وحی فراتر از مهارت ظاهری، نیازمند صفای دل و توجه جدی به آموزش خطوط قرآنی است.
سعید نجف‌زاده خوشنویس و کاتب قرآن در گفت‌وگو با ایکنا از کرمانشاه، با تأکید بر اینکه کتابت کلام وحی فراتر از مهارت‌های تکنیکی صرف است، اظهار کرد: خوشنویسی قرآن تنها به مهارت فنی و تسلط بر قواعد نگارش محدود نمی‌شود، بلکه صفای دل، اندیشه قرآنی و پایبندی به اخلاق از مهم‌ترین ارکان آن است. خوشنویس قرآنی باید از نظر فکری و اعتقادی با مفاهیم قرآن مأنوس باشد و آیات الهی را با دل و جان بپذیرد، چراکه صفای خط از صفای دل سرچشمه می‌گیرد و هنرمند باید هنگام کتابت، با باور قلبی قلم بزند تا حس معنوی کلام وحی در جان اثر متجلی شود.
وی با اشاره به پیوند ناگسستنی رفتار هنرمند با ساحت قرآن افزود: هنرمندی که می‌خواهد آیات قرآن را کتابت کند، باید در رفتار و گفتار خود نیز آیینه‌دار ارزش‌های قرآنی باشد. پرهیز از رفتارهای ناشایست و مراقبت از اندیشه، روحیه معنوی کاتب را صیقل می‌دهد، چراکه غایت کتابت قرآن، خلق اثری است که مخاطب با تماشای آن احساس آرامش کرده و پیوند عمیق‌تری با کلام خدا برقرار کند.
این کاتب قرآن در تشریح پیوند میان آمادگی روحی و مراتب تخصصی این هنر بیان کرد: این سلوک معنوی به هیچ‌وجه جایگزین ممارست فنی نیست؛ رسیدن به درجات بالای خوشنویسی نیازمند سال‌ها تمرین، ممارست و تلمذ در محضر استادان است. این هنر سلسله‌مراتبی مشخص از مبتدی تا استادی دارد و هنرجو باید در هر گام آزمون‌های دشواری را پشت سر بگذارد.
نجف‌زاده ادامه داد: کتابت قرآن علاوه‌بر تسلط بر مفردات و شکل حروف، محتاج دانشی عمیق در ترکیب‌بندی، فضاسازی، رعایت تناسب، حسن همجواری و اندازه‌گیری دقیق فواصل است؛ از همین‌رو، حتی هر فردی که به درجه استادی خوشنویسی می‌رسد، لزوماً توانایی کتابت قرآن را ندارد، زیرا این جایگاه خطیر تلاقی تخصص فنی دشوار با آمادگی فکری و معنوی است.
وی در ادامه با ورود به بحث الگوهای کاربردی کتابت در عصر حاضر و رواج گسترده مصاحف به خط عثمان طاها تصریح کرد: وقتی از تخصص در کتابت سخن می‌گوییم، شاخص‌ترین الگوی رایج جهان اسلام در دهه‌های اخیر خط استاد عثمان طاهاست. ایشان از چهره‌های برجسته خوشنویسی قرآن به‌شمار می‌رود که شیوه نگارش او به استانداردی فراگیر تبدیل شده و بسیاری از کاتبان و هنرجویان از هندسه قلم او پیروی می‌کنند.
نجف‌زاده در تبیین دلایل اقبال عمومی به این شیوه نگارش گفت: سادگی در خواندن، زیبایی بصری، تعادل و تناسب حروف از ویژگی‌های بارز این خط است. خط عثمان طاها به‌دلیل سهولت در روان‌خوانی، برای عموم مردم با هر سطحی از سواد قرآنی مناسب است؛ علاوه‌بر این، نظم و انضباط ساختاری در آغاز و پایان آیات در هر صفحه (صفحه‌بندی عثمانی)، آن را به بهترین الگو برای آموزش، حفظ قرآن و مسابقات بین‌المللی تبدیل کرده است.
وی با اشاره به اینکه نباید درخشش خط عثمان طاها ما را از سهم تاریخی ایرانیان در خطوط قرآنی غافل کند، یادآور شد: با وجود توفیق این شیوه، خطوط اصیل اسلامی همچون ثلث، نسخ، نستعلیق و شکسته‌نستعلیق ریشه‌ای کهن در تاریخ هنر ایران دارند و اساتید ایرانی همواره در تکوین، تکامل و تعالی این اقلام نقش بی‌بدیلی داشته‌اند. متأسفانه امروز برخی کشورها با برگزاری هدفمند نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های بین‌المللی در تلاش‌اند این میراث عظیم را به نام خود ثبت کنند؛ جریانی که ضرورت دارد ایران نیز با بازشناسی پیشینه و هویت اصیل خطوط قرآنی خود، حضوری فعال‌تر در صحنه جهانی داشته باشد.
این کاتب قرآن با تأکید بر اینکه توانمندی هنرمندان ایرانی در عمل اثبات شده است، افزود: خوشنویسان کشورمان در معتبرترین رقابت‌ها و جشنواره‌های خوشنویسی جهان اسلام بارها حائز رتبه‌های برتر شده‌اند و این مدال‌ها گواه آن است که ظرفیت فنی و هنری ایران در خوشنویسی اسلامی و قرآنی همچنان پیشتاز و زنده است.
نجف‌زاده با ابراز نگرانی از کم‌توجهی به خطوط اختصاصی کتابت و کتیبه‌نگاری آیات قرآن در میان نسل جوان گفت: با این پیشینه غنی، متأسفانه در حال حاضر گرایش هنرجویان جوان عمدتاً به خط نستعلیق و شکسته‌نستعلیق معطوف شده و اقلام قرآنی، به‌ویژه خط ثلث و نسخ، تا حد زیادی مغفول مانده است. از سوی دیگر، نوعی تصور نادرست شکل گرفته که گویا خط ثلث صرفاً به جهان عرب تعلق دارد؛ در حالی‌که این خط با هویت تاریخی و کتیبه‌های ابنیه مذهبی ایران عجین است. در این زمینه، انجمن‌های خوشنویسی و اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی باید با دعوت از استادان طراز اول، برپایی کارگاه‌های تخصصی و آگاهی‌بخشی درباره تبار ایرانی خطوط، این ذائقه را احیا کنند.
وی با اشاره به وجود این چالش در استان کرمانشاه یادآور شد: کرمانشاه همواره خطه‌ای هنرپرور و پیشرو در هنر دینی بوده و نام‌های درخشانی چون آیت‌الله نجومی سندی بر افتخار و پیشتازی این استان در هنر و کتابت اسلامی است. با وجود این سابقه زرین، امروز آموزش تخصصی خط ثلث در کرمانشاه محدود و کم‌فروغ است؛ تا جایی که حتی برخی اساتید با دغدغه و هزینه شخصی اقدام به برپایی کلاس‌های آموزشی کرده‌اند، اما به‌دلیل عدم بسترسازی مناسب، با استقبال لازم روبه‌رو نشده است.
نجف‌زاده در پایان با تأکید بر لزوم صیانت از سرمایه‌های معنوی و هنری استان و کشور یادآور شد: خوشنویسان قرآنی گنجینه‌های هویتی و فرهنگی جامعه هستند؛ فراهم‌سازی بستر رشد، حمایت معیشتی و معنوی و گشودن مسیر آموزش‌های تخصصی در استان‌ها، ضرورتی انکارناپذیر است تا بتوان این میراث الهی را بیش از پیش در ساحت جهان اسلام معرفی کرد.
انتهای پیام
