/سلسله مباحث اقتصاد اسلامی(3)/
تعقل و كسب حلال؛ دو اصل فراموشنشدنی در سيره علوی(ع)
گروه انديشه: پژوهشگر اقتصاد اسلامی گفت: تعقل و كسب حلال، دو اصل فراموشنشدنی در سيره حضرت علی(ع) بوده و ايشان به كرات در بيانات خويش به اين مهم تأكيد كردهاند.
روحالله بيات، پژوهشگر اقتصاد اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه زنجان، درخصوص سيره اقتصادی حضرت علی(ع) در باب توليد و اشتغال در جامعه، با اشاره به آيه 30 سوره مباركه بقره، اظهار كرد: وقتی خداوند متعال دانش و معرفت را به انسان آموخت، منظورش ايجاد دانش و معرفت در انسان است و در تأكيدات بعدی در قرآن كريم براين مهم صحه میگذارد و از اين بحث دريافت میشود كه قوای لازم در وجود انسان برای توليد نهادينه شده است.
وی با بيان اينكه حضرت علی(ع) از دريچه عقل وارد بحث توليد و اشتغال میشود، گفت: بنابر فرمايش اميرالمؤمنين(ع) هيچ ثروتی سودمندتر از خرد نيست و اگر آدمی همه عوامل توليد را بهكار گيرد اما از دخالت خرد و انديشه در آن پرهيز كند توليد صورت نمیگيرد.
مدرس دانشگاه بينالمللی امام خمينی(ره) با بيان اينكه هيچ مذهبی به اندازه دين مبين اسلام، بر بكارگيری خرد و انديشه در امور زندگی تأكيد ندارد، ابراز كرد: انسان با قدرت خرد و انديشه میتواند جهان هستی را به تسخير خود درآورد كه اين اصل با توجه به آياتی كه به سجده فرشتگان بر آدم اشاره دارد، قابل درك است.
اين كارشناس اقتصاد كلان اظهار كرد: تعقل و كسب حلال، دو اصل فراموشنشدنی در سيره حضرت علی(ع) بوده و ايشان به كرات در بيانات خويش به اين مهم تأكيد كردهاند.
بيات خاطرنشان كرد: حضرت علی(ع) در سادهترين مدل توليد، میفرمايد؛ «هر كسی آب و خاك در اختيار داشته باشد اما آن را بهكار نگيرد خداوند سبحان او را از رحمت خويش دور میكند»؛ با توجه به اين روايات نتيجه میشود كه پيشه كشاورزی مورد توجه ائمه اطهار(ع) بوده و امام صادق(ع) نيز در اين باب میفرمايد؛ «هيچ كاری محبوبتر از كشاورزی در نزد پروردگار نبوده و خداوند متعال همه پيامبرانی را كه برانگيخت به كشاورزی اشتغال داشتند مگر ادريس كه خياط بود.»
وی با اشاره به اهميت جايگاه كشاورزی در ديدگاه حضرت علی(ع)، عنوان كرد: بخشی از نامه ايشان به مالك اشتر درخصوص خراج و مالياتی است كه بر كشاورزان تحميل میشود و در اين نامه ايشان نگران است كه مبادا ماليات بر دوش كشاورزان سنگينی كرده و آنان را از كار بر روی زمين دور كند كه از اين مبحث دريافت میشود كه كشاورزی مشمول حال ماليات قرار نگرفته و حتی يارانه بايد به آن تعلق گيرد.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی يادآور شد: توجه به كشاورزی در سخنان ائمه اطهار(ع) باعث نشده است كه ساير پيشهها فراموش شود؛ بلكه از ساير بخشهای توليد نيز به نيكی ياد شده و نوعی رشد متوازن در اين بخشها مشهود است.
بيات ادامه داد: در اين ميان بخش معدن نيز از ديدگاه حضرت علی(ع)، دين مبين اسلام و فقها پنهان نمانده و در باب ارزش و اهميت آن سخنهای بیشماری بهميان آمده است.
وی گفت: حضرت علی(ع) در اين خصوص عبارتی دارد كه میتواند ما را در درك اهميت معادن ياری رساند؛ ايشان میفرمايد؛ «هيچ كس نمیتواند ديگران را از آب و نمك محروم كند» كه در اين عبارت منظور از آب، مايه حيات است كه در دو بخش كشاورزی و صنعت مورد بهرهبرداری قرار میگيرد، بنابر نظر برخی نظريهپردازان نمك نيز در اينجا نمادی از معادن روباز است.
مدرس دانشگاه بينالمللی امام خمينی(ره) تأكيد كرد: معادن بايد با دقت فراوان در خدمت توليد قرار گيرد؛ چراكه ذخاير و گنجينههايی همچون معادن متعلق به همه بشريت بوده و بايد همه از آن به شكل مساوی برخوردار شوند اما متأسفانه در واگذاری معادن با وجود اهميت بالای آنها، دقت و توجه چندانی صورت نمیگيرد.
بيات با بيان اينكه صنعت در شبه جزيره عربستان نيز مورد توجه بوده است، بيان كرد: حضرت رسول اكرم(ص) به اين موضوع توجه ويژه داشته و همواره اصحاب را به رعايت حال تجار سفارش میكردند.
وی خاطرنشان كرد: در قرن 18 تاجران را انگل جامعه قلمداد میكردند، اما امروزه هيچ اقتصاددانی اين امر را قبول ندارد و همچنين حضرت رسول(ص) میفرمايد؛ «روزی ده جزء است كه 9 جزء آن به تجارت اختصاص داشته و يك جزء آن شامل ديگر كارها میشود.»
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی خاطرنشان كرد: حضرت علی(ع) در كنار بحث تجارت از صنعت نيز غافل نبوده و در نامهای به مالك اشتر مینويسد؛ «به ديگران بسپار كه با صنعتگران و بازرگانان نيكو برخورد كنند چه آنان كه مقيم بوده، چه افرادی كه كالا برمیگردانند و كارگران كه كسب روزی میكنند مايه سودمندی و ابزارهای راحتی را برای اجتماع فراهم میكنند»، از اينرو ايشان همواره امر تجارت را مورد ستايش قرار دادهاند.
بيات در پايان، با اشاره به جايگاه زنان در توليد از ديدگاه حضرت علی(ع)، گفت: ايشان فعاليت زنان در صنايع سبك و منطبق بر روحيات آنان را مورد تأييد قرار میدهد و در موارد مختلفی بر آن مهر تأييد میزنند.
وی با بيان اينكه حضرت علی(ع) از دريچه عقل وارد بحث توليد و اشتغال میشود، گفت: بنابر فرمايش اميرالمؤمنين(ع) هيچ ثروتی سودمندتر از خرد نيست و اگر آدمی همه عوامل توليد را بهكار گيرد اما از دخالت خرد و انديشه در آن پرهيز كند توليد صورت نمیگيرد.
مدرس دانشگاه بينالمللی امام خمينی(ره) با بيان اينكه هيچ مذهبی به اندازه دين مبين اسلام، بر بكارگيری خرد و انديشه در امور زندگی تأكيد ندارد، ابراز كرد: انسان با قدرت خرد و انديشه میتواند جهان هستی را به تسخير خود درآورد كه اين اصل با توجه به آياتی كه به سجده فرشتگان بر آدم اشاره دارد، قابل درك است.
اين كارشناس اقتصاد كلان اظهار كرد: تعقل و كسب حلال، دو اصل فراموشنشدنی در سيره حضرت علی(ع) بوده و ايشان به كرات در بيانات خويش به اين مهم تأكيد كردهاند.
بيات خاطرنشان كرد: حضرت علی(ع) در سادهترين مدل توليد، میفرمايد؛ «هر كسی آب و خاك در اختيار داشته باشد اما آن را بهكار نگيرد خداوند سبحان او را از رحمت خويش دور میكند»؛ با توجه به اين روايات نتيجه میشود كه پيشه كشاورزی مورد توجه ائمه اطهار(ع) بوده و امام صادق(ع) نيز در اين باب میفرمايد؛ «هيچ كاری محبوبتر از كشاورزی در نزد پروردگار نبوده و خداوند متعال همه پيامبرانی را كه برانگيخت به كشاورزی اشتغال داشتند مگر ادريس كه خياط بود.»
وی با اشاره به اهميت جايگاه كشاورزی در ديدگاه حضرت علی(ع)، عنوان كرد: بخشی از نامه ايشان به مالك اشتر درخصوص خراج و مالياتی است كه بر كشاورزان تحميل میشود و در اين نامه ايشان نگران است كه مبادا ماليات بر دوش كشاورزان سنگينی كرده و آنان را از كار بر روی زمين دور كند كه از اين مبحث دريافت میشود كه كشاورزی مشمول حال ماليات قرار نگرفته و حتی يارانه بايد به آن تعلق گيرد.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی يادآور شد: توجه به كشاورزی در سخنان ائمه اطهار(ع) باعث نشده است كه ساير پيشهها فراموش شود؛ بلكه از ساير بخشهای توليد نيز به نيكی ياد شده و نوعی رشد متوازن در اين بخشها مشهود است.
بيات ادامه داد: در اين ميان بخش معدن نيز از ديدگاه حضرت علی(ع)، دين مبين اسلام و فقها پنهان نمانده و در باب ارزش و اهميت آن سخنهای بیشماری بهميان آمده است.
وی گفت: حضرت علی(ع) در اين خصوص عبارتی دارد كه میتواند ما را در درك اهميت معادن ياری رساند؛ ايشان میفرمايد؛ «هيچ كس نمیتواند ديگران را از آب و نمك محروم كند» كه در اين عبارت منظور از آب، مايه حيات است كه در دو بخش كشاورزی و صنعت مورد بهرهبرداری قرار میگيرد، بنابر نظر برخی نظريهپردازان نمك نيز در اينجا نمادی از معادن روباز است.
مدرس دانشگاه بينالمللی امام خمينی(ره) تأكيد كرد: معادن بايد با دقت فراوان در خدمت توليد قرار گيرد؛ چراكه ذخاير و گنجينههايی همچون معادن متعلق به همه بشريت بوده و بايد همه از آن به شكل مساوی برخوردار شوند اما متأسفانه در واگذاری معادن با وجود اهميت بالای آنها، دقت و توجه چندانی صورت نمیگيرد.
بيات با بيان اينكه صنعت در شبه جزيره عربستان نيز مورد توجه بوده است، بيان كرد: حضرت رسول اكرم(ص) به اين موضوع توجه ويژه داشته و همواره اصحاب را به رعايت حال تجار سفارش میكردند.
وی خاطرنشان كرد: در قرن 18 تاجران را انگل جامعه قلمداد میكردند، اما امروزه هيچ اقتصاددانی اين امر را قبول ندارد و همچنين حضرت رسول(ص) میفرمايد؛ «روزی ده جزء است كه 9 جزء آن به تجارت اختصاص داشته و يك جزء آن شامل ديگر كارها میشود.»
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی خاطرنشان كرد: حضرت علی(ع) در كنار بحث تجارت از صنعت نيز غافل نبوده و در نامهای به مالك اشتر مینويسد؛ «به ديگران بسپار كه با صنعتگران و بازرگانان نيكو برخورد كنند چه آنان كه مقيم بوده، چه افرادی كه كالا برمیگردانند و كارگران كه كسب روزی میكنند مايه سودمندی و ابزارهای راحتی را برای اجتماع فراهم میكنند»، از اينرو ايشان همواره امر تجارت را مورد ستايش قرار دادهاند.
بيات در پايان، با اشاره به جايگاه زنان در توليد از ديدگاه حضرت علی(ع)، گفت: ايشان فعاليت زنان در صنايع سبك و منطبق بر روحيات آنان را مورد تأييد قرار میدهد و در موارد مختلفی بر آن مهر تأييد میزنند.
