روز جهانی صلح؛ آرمان نیمه‌جان جهان در سایه جنگ‌طلبی‌های آمریکا و اسرائیل

او گفته «پیشگامان صلح به ما نشان می‌دهند که دستیابی به صلح، امری منفعلانه یا خودکار نیست، بلکه صلح، انتخابی آگاهانه و هدفمند برای سرمایه‌گذاری در آینده‌ای بهتر است.»

از یک قطعنامه تا نماد جهانی صلح

ایده اختصاص یک روز جهانی به صلح در سال ۱۹۸۱ در سازمان ملل متحد به تصویب رسید. مجمع عمومی سازمان ملل در ۳۰ نوامبر همان سال با تصویب قطعنامه ۳۶/۶۷، ایجاد روز جهانی صلح را پایه‌گذاری کرد.

نخستین مراسم روز جهانی صلح در سپتامبر ۱۹۸۲ برگزار شد. در آن زمان، این مناسبت تاریخ ثابتی نداشت و با سومین سه‌شنبه ماه سپتامبر، همزمان با آغاز نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل، برگزار می‌شد.

نقطه عطف بعدی در سال ۲۰۰۱ رقم خورد. مجمع عمومی در هفتم سپتامبر همان سال با تصویب قطعنامه ۵۵/۲۸۲، ۲۱ سپتامبر را به‌عنوان تاریخ ثابت روز جهانی صلح تعیین کرد و این روز را به دوره‌ای برای برقراری آتش‌بس و توقف مخاصمات در سراسر جهان اختصاص داد.

از آن زمان، ۲۱ سپتامبر به نمادی برای تأکید بر ضرورت کنار گذاشتن جنگ و حرکت به سوی راه‌حل‌های سیاسی تبدیل شده است.

اما چهار دهه پس از تصویب نخستین قطعنامه، فاصله میان این آرمان و واقعیت میدانی همچنان قابل توجه است.

صلح در غرب آسیا؛ میان آتش جنگ و شکست دیپلماسی

منطقه غرب آسیا در سال جاری یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این شکاف است. تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که در سال ۲۰۲۶ به یکی از بزرگ‌ترین رویارویی‌های نظامی منطقه تبدیل شد، بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که تا چه اندازه سازوکارهای بین‌المللی قادر به جلوگیری از جنگ و حفاظت از غیرنظامیان هستند.

سازمان ملل در جریان تشدید درگیری‌ها میان آمریکا و ایران، خواستار توقف حملات، خویشتنداری طرف‌ها و پایبندی به حقوق بین‌الملل شد و تأکید کرد که راه‌حل نظامی برای منازعات منطقه وجود ندارد و مسیر پیش‌رو باید از گفت‌وگو و مذاکره بگذرد.

در همین حال، تحقیقات منتشرشده توسط سازمان ملل نشان می‌دهد آمریکا در حمله به مدرسه میناب و همچنین ورزشگاه لامرد مرتکب «جنایت جنگی» شده است.

غزه و صلحی که هنوز به پایان جنگ نرسیده است

در غزه نیز مفهوم صلح همچنان با واقعیت جنگ فاصله دارد. با وجود آتش‌بس و طرح‌های سیاسی برای پایان درگیری، حملات رژیم صهیونیستی و تلفات انسانی ادامه داشته است.

سازمان ملل هشدار داده که وضعیت انسانی در غزه همچنان در نقطه‌ای بحرانی قرار دارد و حدود دو میلیون نفر در این منطقه با شرایط دشوار انسانی مواجه‌اند. شورای امنیت همچنین درباره ادامه حملات و آسیب‌پذیری غیرنظامیان هشدار داده است.

از سوی دیگر، تصمیم‌های واشنگتن برای تقویت توان نظامی رژیم صهیونیستی همچنان ادامه دارد. آسوشیتدپرس گزارش داده که آمریکا در حال پیشبرد یک قرارداد تسلیحاتی ۲.۸ میلیارد دلاری با تل‌آویو است که شامل ۴۰ هزار بمب دو هزار پوندی می‌شود.

وقتی جنگ، جای دیپلماسی را می‌گیرد

روز جهانی صلح تنها یک مناسبت نمادین نیست، بلکه فلسفه شکل‌گیری آن بر این ایده استوار است که اختلافات میان کشورها باید پیش از تبدیل شدن به جنگ، از مسیر مذاکره، میانجیگری و سازوکارهای حقوقی حل‌وفصل شوند.

با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده که استفاده از قدرت نظامی همچنان یکی از ابزارهای اصلی سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ است. جنگ اوکراین، جنگ غزه و سپس گسترش رویارویی نظامی در غرب آسیا، همگی نشان داده‌اند که پایان یک جنگ لزوماً به معنای بازگشت پایدار صلح نیست.

در چنین شرایطی، اقدامات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در غرب آسیا به یکی از مهم‌ترین محورهای بحث درباره وضعیت صلح جهانی تبدیل شده، به‌ویژه آنجا که عملیات نظامی از مرزهای یک درگیری محدود فراتر می‌رود و خطر سرایت جنگ به کشورهای دیگر را افزایش می‌دهد.

همزمان، سازمان ملل بر ضرورت بازگشت به ابزارهایی تأکید دارد که اساساً برای جلوگیری از چنین وضعیتی ایجاد شده‌اند که شامل «دیپلماسی، گفت‌وگو، مذاکره، حفظ حقوق بشر، رعایت حقوق بین‌الملل و تقویت نهادهای چندجانبه» است.

در واقع، اهمیت روز جهانی صلح در سال ۲۰۲۶ شاید بیش از هر زمان دیگری در همین تناقض نهفته باشد، به این معنا که جهانی که از یک سو هر سال در ۲۱ سپتامبر بر ضرورت صلح تأکید می‌کند و از سوی دیگر، همچنان شاهد جنگ، حمله نظامی، افزایش هزینه‌های تسلیحاتی و ناتوانی سازوکارهای بین‌المللی در جلوگیری از درگیری‌هاست.

روز جهانی صلح امسال بیش از آنکه صرفاً یک مناسبت در تقویم سازمان ملل باشد، یادآوری یک پرسش اساسی است: اگر قرار است صلح یک حق جهانی باشد، چه زمانی ابزارهای نظامی و منطق جنگ جای خود را به دیپلماسی و گفت‌وگو خواهند داد؟