تریبون سازمان ملل، میدان دادخواهی ایران و غیبت صدای مظلومیت لبنان

به قلم جواد سلهب، پژوهشگر سیاسی لبنان

کشورها در درک خود از وظیفه تریبون سازمان ملل متحد با یکدیگر متفاوتند؛ در حالی که کشورهای دارای حاکمیت و آزادی، آن را میدانی تهاجمی برای بازستاندن حق، رسوا کردن جلاد و تحمیل مظلومیت بر حافظه جهان می‌بینند، طرف‌های دیگر آن را صرفاً بستری برای تبادل تعارفات و بازخوانی بیانیه‌های انشایی بی‌روح می‌پذیرند. تالار شیشه‌ای نیویورک هرگز صرفاً محلی برای ایراد سخنرانی‌های آراسته نبوده، بلکه عرصه رویارویی نمادین و سیاسی بوده است که در آن، ابهت ملت‌ها به میزان توانایی نمایندگانشان در تبدیل دردهای میدان به صحنه‌هایی که دیوار سکوت بین‌المللی را می‌شکافد و دوربین‌ها و بخش‌های خبری را مجبور به حمل اسناد محکومیت به گوشه و کنار زمین می‌کند، تعیین می‌شود.

جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته، نحوه تبدیل تریبون سازمان ملل متحد به دادگاهی علنی برای دشمنانش را به خوبی فرا گرفته است. آغاز این مسیر در سخنرانی‌های پیچیده سیاسی نبود، بلکه در لحظاتی بود که وجدان جمعی را تکان داد؛ همان‌طور که در سال ۱۹۸۰ رخ داد، زمانی که محمدعلی رجائی، نخست‌وزیر، در برابر دوربین‌ها ایستاد تا از آثار شکنجه بر روی پای خود پرده بردارد و بدنِ شاهد خود را به یک سند زنده محکومیت برای رژیم شاه و حمایت آمریکا که از آن سرپرستی می‌کرد، تبدیل کند. این رویکرد تهاجمی در سال ۲۰۱۰ تکرار شد، زمانی که محمود احمدی‌نژاد از پخش زنده برای متزلزل کردن روایت رسمی از حوادث ۱۱ سپتامبر استفاده کرد و خطاب دیپلماتیک را به یک هجوم مستقیم تبدیل نمود که هیئت‌های غربی را مجبور به خروج کرد و تریبون را به خط مقدم مواجهه بدل ساخت. در سال ۲۰۲۲، ابراهیم رئیسی تصویر قاسم سلیمانی را در قلب نیویورک بالا برد تا جهان را مجبور کند به چهره فرمانده ترور شده بنگرد و تصمیم ترور آمریکایی را رسوا سازد. رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان نیز از این خط ثابت خارج نشد، زمانی که در برابر مجمع عمومی، تصویر رهبر معظّم شهید و در کنار آن تصاویر کودکان مدرسه میناب که در تجاوز آمریکا به شهادت رسیدند را بالا برد تا میان رهبریِ نماد و مظلومیت بی‌گناهی و خون ریخته‌شده پیوند برقرار کند و تأکید ورزد که قدرت بین‌المللی جز با حقِ آشکار و نمادِ افراشته مواجه نمی‌شود.

در مقابل، صحنه رسمی لبنان در محافل بین‌المللی در تناقض کامل قرار دارد که دل‌ها را خون می‌کند؛ چرا که عزت و غرور غایب است و نمادگراییِ قادر به تکان دادن وجدان جهانی محو می‌شود. هیچ مقام رسمی روزی تصویر کودکی را که اندامش با بمب‌های متجاوز قطع شده حمل نکرده، و هیچ دیپلماتی از زبان بصری برای اشاره به ویرانی روستاها و کشتارهای آشکار بهره نبرده است، بلکه همه این‌ها با ادبیات احتیاط، تردید و دلجویی جایگزین شده است. سخنان رسمی لبنان خالی از بار مظلومیت پی‌درپی می‌آیند، از نام بردن قطعی متجاوز خودداری می‌کنند و به عبارات خاکستریِ تأسف، محکومیت و ابراز انزجار بسنده می‌نمایند، تا جایی که برای دنبال‌کننده چنین تداعی می‌شود که دولتی که زیر آتش قرار دارد، چیزی جز یک ناظر بی‌پرفورمانس و بی‌طرف نیست که حوادث را تقبیح می‌کند و از خشمگین ساختن این حامی بین‌المللی یا آن قطب منطقه‌ای می‌ترسد. مشغول شدن به انشای قطعات محکومیت لفظی و پراکنده کردن قطب‌نما با سخن گفتن از منازعات دیگران، در حالی که سرزمین ملی اشغال شده و آسمان مورد تجاوز قرار گرفته است، عمق بحران دیپلماتیک و روانی نزد مقامات قدرت را منعکس می‌کند.

شکاف عمیق میان منطق دولتی که حاکمیت خود را به عنوان یک اقدام رزمنده اعمال می‌کند و منطق سلطه‌ای که وجود خود را با خضوع گدایی می‌کند، در اینجا روشن می‌شود؛ حاکمیت، یک صندلی تشریفاتی یا پرچمی که بالای یک مقر افراشته شود نیست، بلکه اراده‌ای است که محفل بین‌المللی را به عرصه نبرد و دادگاه علنی برای قدرتِ سرکش تبدیل می‌سازد. ملتی که در میدان فداکاری می‌کند، شایسته یک گام دیپلماتیک است که به سطح خونش ارتقا یابد، به جای خطابی که از مواجهه می‌گریزد و به تقبیح عاجزانه بسنده می‌کند. و هنگامی که دولت از بالا بردن تصویر کودکی از قربانیانش یا مواجهه با دشمنانش در برابر جهان شرم دارد، قضیه خود را از مضمون اخلاقی‌اش خالی می‌سازد و ملت خود را محکوم می‌کند که صرفاً یک رقم حاشیه‌ای در محاسبات ملل باقی بماند.