معماری خاص مساجد استان یوزگات ترکیه

 

سبک باروک (جنبشی هنری که در اواخر قرن شانزدهم در اروپا پدیدار شد و به خاطر تزئینات پرجزئیات و باشکوهش شهرت یافت) و سبک روکوکو ( جنبشی تزئینی و ظریف‌تر که پس از باروک ظهور کرد) در دوران غرب‌گرایی امپراتوری عثمانی وارد هنر ترکیه شدند.

 

ترکیب شاخه‌های منحنی، نقوش گل‌دار، منحنی‌های به شکل حروف «S» و «C»، کتیبه‌های تزئینی (کارتوش) و برگ‌های کنگر (آکانتوس) با عناصر تزئینی سنتی ترکی، بازتاب‌دهنده درک هنری آن دوره در این مساجد تاریخی است.

 

مساجد «چاپان‌اوغلو»، «باش‌چاوش‌زاده»، «جواهر علی‌افندی»، «تکه عرب‌دده»، «نقیب‌زاده (هوشیار خانم)» و «قیم‌زاده» در مرکز شهر و همچنین مسجد «توکماک حسن‌پاشا» در روستای پاشاکوی از توابع شهرستان شفاعتلی، از جمله بناهایی هستند که تأثیرات سبک‌های باروک و روکوکو در آن‌ها مشهود است.

 

آدم سویم، استادیار گروه تاریخ هنر در دانشکده علوم و ادبیات دانشگاه یوزگات بوزوک، به خبرگزاری آناتولی گفت که یوزگات دارای نمونه‌های برجسته‌ای از سبک‌های باروک و روکوکو است؛ سبک‌هایی که در دوران غرب‌گرایی وارد هنر عثمانی شده بودند.

 

سویم اظهار داشت که مسجد «توکماک حسن‌پاشا» در روستای پاشاکوی، یکی از چشمگیرترین نمونه‌های این شیوه تزئینی در یوزگات به شمار می‌رود. 

او گفت: مسجد توکماک حسن پاشا در سال ۱۷۷۳ توسط چرکز محمد بیگ ساخته شد و در سال ۱۸۹۵ توسط یعقوب مظفر بیگ مرمت گردید. این مسجد از نظر طرح و معماری، بازتاب‌دهنده سنت سلجوقی است. رح آن مستطیلی و کشیده است و دارای ستون‌های حمال (تکیه‌گاه) و سقف چوبی می‌باشد. در جریان مرمت سال ۱۸۹۵، نقوش مربوط به دوره غرب‌گرایی به بنا افزوده شد. به‌ویژه معتقدیم که تزئینات تصویری و نمادین، مانند طرح‌های پرچم و مسجد، بر روی دیوارهای شبستان (محل اصلی نماز) اضافه شده‌اند.

 

سویم اظهار داشت که بر اساس کتیبه موجود، مسجد باش‌چاوش‌زاده در مرکز شهر، در سال ۱۸۰۰ توسط خلیل آقا، از مقامات ارشد خاندان چاپان‌اوغلو بنا شده است.

 

او خاطرنشان کرد که تزئینات سبک‌های باروک و روکوکو در محراب، دیوارهای شبستان و قرنیزهای این مسجد قابل مشاهده است.

 

سویم ضمن ارائه اطلاعاتی درباره تزئینات سایر مساجد گفت که آن‌ها عموماً دارای نقوشی شاخص از سبک‌های باروک و روکوکو هستند؛ از جمله شاخه‌های منحنی، طرح‌های گل‌دار، منحنی‌های به شکل حروف «S» و «C»، قاب‌های تزئینی (کارتوش) و برگ‌های کنگر (آکانتوس).

 

وی افزود: ما شاهد ساخت‌وسازهای فراوانی از این دست بناها در منطقه کوچک بوزوک سنجق هستیم.

سویم گفت که این سبک‌ها به‌طور مستقیم وارد هنر ترکیه نشدند، بلکه به شیوه‌ای تلفیقی با سبک‌های هنری و سنت‌های تزئینی خودِ ترک‌ها درآمیختند.

 

او افزود: به‌طور معمول، ما این تزئینات را در استانبول، پایتخت امپراتوری می‌بینیم؛ اما به لطف تلاش‌ها و حمایت‌های مالی خاندان چاپان‌اوغلو، در بسیاری از مساجد شهر یوزگات نیز با این‌گونه تزئینات مواجه می‌شویم.

 او ادامه داد: بی‌شک می‌توان یوزگات را در زمره مکان‌هایی برشمرد که به بهترین شکل، مساجدِ مزین به سبک‌های باروک و روکوکو را به نمایش می‌گذارند. تلاش‌های خاندان چاپان‌اوغلو و این واقعیت که این منطقه در آن دوران به عنوان یک سنجق (واحد اداری)،مرکزی محسوب می‌شد، در این امر نقش داشتند. اداره مناطق چوروم، آماسیه، کایسری و برای مدتی آدانا و تارسوس، از همین‌جا صورت می‌گرفت. قدرت خاندان چاپان‌اوغلو، موقعیت راهبردی بوزوک سنجق و روابط مستحکم آن با استانبول، پایتخت امپراتوری و مقر دربار، موجب شد تا چنین بناهایی به‌وفور در بوزوک سنجق احداث شوند.