والدگری آگاهانه؛ هنر درک کودک به‌جای کنترل‌گری صرف
یک روانشناس کودک گفت: والدگری آگاهانه یعنی پیش از اصلاح رفتار کودک، لحظه‌ای مکث کنیم و بپرسیم پشت این رفتار چه احساس و تجربه‌ای نهفته است، این رویکرد به جای کنترل صرف، بر دیدن و فهمیدن کودک و ساختن رابطه‌ای امن، بدون رها کردن حد و مرزها تأکید دارد.
فائزه پریشان، روانشناس کودک همزمان با هفته ملی کودک در گفتوگو با ایکنا به موضوعی پرداخته است که مستقیماً به زندگی روزمره خانواده‌ها مربوط است؛ والدگری آگاهانه. درواقع این هفته، فرصتی است برای بازاندیشی در نقش والد؛ نه برای کامل بودن، بلکه برای کافی بودن. در ادامه مشروح گفتوگو را با هم می‌خوانیم.
ایکنا ـ والدگری آگاه یعنی چه؟ چه تفاوتی با روش‌های قدیمی تربیت فرزند دارد؟
این روز‌ها که به مناسبت هفته کودک، بیشتر از همیشه درباره کودکان، نیاز‌ها و حقوق آنها صحبت می‌کنیم، بد نیست لحظه‌ای مکث کنیم و از خودمان بپرسیم، ما به‌عنوان والد، تا چه اندازه کودکانمان را می‌بینیم؟ منظورم فقط این نیست که بدانیم چه غذایی دوست دارند، چه کارتونی تماشا می‌کنند یا در مدرسه چه نمره‌ای گرفته‌اند. گاهی کودک تمام روز در کنار ماست، اما ممکن است ما بیش از آنکه در تلاش برای فهمیدن دنیای درونی او باشیم، درگیر آموزش رفتار‌های صحیح به او شویم؛ بی‌آنکه به این فکر کنیم که پشت رفتارهایش چه می‌گذرد.
بنابراین، یکی از چیز‌هایی که در والدگری امروز بیش از همیشه به آن نیاز داریم، همین مکث کردن، فکر کردن و دوباره نگاه کردن به کودک است؛ اینکه پیش از آنکه از خودمان بپرسیم «چطور این رفتار را اصلاح کنم؟»، لحظه‌ای تأمل کنیم و بپرسیم: «این کودک اکنون چه تجربه‌ای دارد؟ چه احساسی را از سر می‌گذراند؟ و من در این رابطه چگونه به او پاسخ می‌دهم؟»
درواقع والدگری آگاهانه قرار نیست ما را به والدینی کامل و بی‌اشتباه تبدیل کند؛ بلکه قرار است به ما کمک کند فرزندمان را صرفاً از دریچه رفتارهایش نبینیم و رابطه‌مان با او را بخشی از فرایند رشدش بدانیم. آنچه در این سال‌ها، در کار با کودکان و خانواده‌ها، بار‌ها به آن فکر کرده‌ام، این است که گاهی در تلاش برای خوب تربیت کردن کودک، خودِ کودک را فراموش می‌کنیم. آن‌قدر درگیر این می‌شویم که چه چیزی درست است و چه چیزی نادرست، کودک باید چه رفتار‌هایی داشته باشد، چه چیز‌هایی را یاد بگیرد و از انجام چه کار‌هایی پرهیز کند، که ممکن است کمتر از خودمان بپرسیم: «این کودک اکنون چه احساسی دارد؟ چه چیزی را تجربه می‌کند؟ و پشت رفتاری که من می‌بینم، چه چیزی نهفته است؟» شاید یکی از مهم‌ترین نیاز‌های کودک از ما، به‌عنوان والدین، این نباشد که همیشه بدانیم دقیقاً باید با او چه کنیم؛ بلکه این باشد که احساس کند واقعاً دیده و فهمیده می‌شود.
بنابراین والدگری آگاهانه از همین‌جا آغاز می‌شود؛ از مکثی کوتاه میان رفتار کودک و واکنش ما، از لحظه‌ای که پیش از تلاش برای تغییر دادن فرزندمان، به رابطه‌مان با او عمیق‌تر نگاه می‌کنیم، او را می‌بینیم و تلاش می‌کنیم دنیای درونی‌اش را بهتر بفهمیم. البته این به معنای آن نیست که باید والدینی کامل باشیم. اتفاقاً یکی از آرامش‌بخش‌ترین بخش‌های این نگاه، همین است که والدگری آگاهانه به معنای بی‌اشتباه بودن نیست؛ بلکه به معنای تلاش برای دیدن کودک، دیدن خودمان در رابطه با او و پذیرفتن مسئولیت واکنش‌هایمان است و اگر جایی اشتباه کردیم، بتوانیم دوباره به رابطه بازگردیم؛ گفتوگو کنیم، ترمیم کنیم و از نو پیوند برقرار کنیم.
شاید در هفته کودک، یکی از ارزشمندترین کار‌هایی که می‌توانیم انجام دهیم، همین باشد؛ پیش از آنکه به این فکر کنیم چگونه کودک بهتری تربیت کنیم، لحظه‌ای مکث کنیم و از خودمان بپرسیم آیا واقعاً کودکی را که در کنارمان است، می‌بینیم؟ والدگری آگاهانه یعنی والد فقط به این فکر نکند که «با این رفتار کودک چه کار کنم؟»؛ بلکه بتواند لحظه‌ای مکث کند و از خودش بپرسد: «الان در دنیای درونی این کودک چه می‌گذرد؟ من در این رابطه چه تجربه‌ای دارم و چگونه به او پاسخ می‌دهم؟»
برای مثال، تصور کنید کودکی عصبانی می‌شود و چیزی را پرت می‌کند. ممکن است اولین واکنش ما به‌عنوان والد این باشد که بگوییم: «نباید این کار را بکنی!» و بخواهیم هرچه سریع‌تر رفتارش را متوقف کنیم. اما در والدگری آگاهانه، والد در کنار تعیین حد و مرز، تلاش می‌کند بفهمد پشت این رفتار چه اتفاقی افتاده است. آیا کودک ناامید شده؟ احساس شکست کرده؟ خسته است؟ یا هنوز توانایی لازم برای تنظیم این حجم از هیجان را ندارد؟
در چنین موقعیتی، والد می‌تواند همزمان دو کار انجام دهد؛ از پرت کردن اشیا جلوگیری کند و در عین حال، برای فهمیدن احساس و تجربه کودک تلاش کند. بنابراین، هم هیجان کودک دیده می‌شود و هم مسئولیت والد برای تعیین حد و مرز حفظ می‌شود.
مسئله این است که ما به‌عنوان والد بدانیم می‌خواهیم چه نوع رابطه‌ای با کودکمان بسازیم و در نهایت، چه ظرفیت‌هایی را در او پرورش دهیم؛ نه اینکه صرفاً کودکی ساکت‌تر، مطیع‌تر، موفق‌تر یا کم‌دردسرتر داشته باشیم
تفاوت مهم اینجاست که در بسیاری از الگو‌های سنتی تربیت، تمرکز اصلی بر اصلاح رفتار کودک، اطاعت و کنترل بوده است؛ اما در رویکرد‌های رابطه‌محور و والدگری آگاهانه، رفتار کودک فقط چیزی نیست که باید اصلاح شود، بلکه می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت درونی او و کیفیت رابطه ما با او در اختیارمان قرار دهد.
البته این به معنای نفی همه روش‌های سنتی تربیت نیست و به معنای آزاد گذاشتن کودک یا پذیرفتن همه رفتار‌های او هم نیست. کودک همچنان به قانون، حد و مرز و راهنمایی نیاز دارد؛ اما این قوانین و مرزها نباید جای رابطه را بگیرند. قرار نیست برای اصلاح رفتار کودک، ارتباطمان با او را نادیده بگیریم. از طرف دیگر، والدگری آگاهانه به این معنا نیست که امروز رفتاری را انجام دهیم، چون در یک صفحه روان‌شناسی خوانده‌ایم و فردا رفتار دیگری را انتخاب کنیم، چون فرد دیگری توصیه متفاوتی کرده است. مسئله این است که ما به‌عنوان والد بدانیم می‌خواهیم چه نوع رابطه‌ای با کودکمان بسازیم و در نهایت، چه ظرفیت‌هایی را در او پرورش دهیم؛ نه اینکه صرفاً کودکی ساکت‌تر، مطیع‌تر، موفق‌تر یا کم‌دردسرتر داشته باشیم.
برای مثال، اگر هدف من این است که فرزندم در آینده بتواند احساساتش را بشناسد و در شرایط دشوار از خودش مراقبت کند، طبیعی است که امروز، هر بار ناراحت می‌شود، بلافاصله برای خاموش کردن احساسش اقدام نکنم؛ بلکه به او فرصت بدهم احساسش را تجربه کند و به‌تدریج راه‌های کنار آمدن با آن را بیاموزد.
اگر هدفم پرورش استقلال در کودک است، باید شجاعت داشته باشم که متناسب با سن و توانایی‌هایش، بعضی تجربه‌ها و مسئولیت‌ها را به او بسپارم؛ حتی اگر انجام دادن آنها به شیوه من سریع‌تر یا آسان‌تر باشد و اگر می‌خواهم رابطه‌ای امن با فرزندم داشته باشم، باید بدانم که امنیت رابطه فقط به لحظات آرام و خوشایند محدود نمی‌شود؛ بلکه به این هم بستگی دارد که بعد از تعارض‌ها، ناراحتی‌ها و حتی اشتباهات خودم، چگونه دوباره به رابطه برگردم و آن را ترمیم کنم. همین نگاه است که باعث می‌شود والدگری از مجموعه‌ای از واکنش‌های پراکنده و گاه متناقض، به مسیری آگاهانه و هدفمند تبدیل شود.
بنابراین، والد آگاه کسی نیست که همیشه آرام است، هیچ‌وقت عصبانی نمی‌شود و در تمام موقعیت‌ها بهترین واکنش را نشان می‌دهد. چنین والدی اساساً وجود ندارد. والد آگاه بیشتر کسی است که می‌تواند واکنش‌های خودش را بشناسد، متوجه تأثیر هیجان‌هایش بر رفتارش باشد، در صورت نیاز مکث کند و اگر جایی کنترل خود را از دست داد، مسئولیت رفتارش را بپذیرد و برای ترمیم رابطه تلاش کند.
در پژوهش‌های مرتبط با والدگری آگاهانه نیز بر مؤلفه‌هایی مانند آگاهی هیجانی والد و کودک، تنظیم پاسخ‌های والد، پذیرش بدون قضاوت و توجه آگاهانه به رابطه تأکید می‌شود، اما اگر بخواهم کمی عمیق‌تر به این مفهوم نگاه کنم، یکی از ویژگی‌های مهم والد آگاه این است که پیش از برچسب زدن به کودک، برای فهمیدن او تلاش می‌کند. وقتی کودکی رفتاری نشان می‌دهد، والد آگاه پیش از آنکه او را لجباز، وابسته، تنبل یا بی‌ادب بداند، کمی مکث می‌کند و از خودش می‌پرسد: «چه اتفاقی افتاده که این کودک چنین رفتاری نشان می‌دهد؟»
این کنجکاوی به معنای توجیه کردن هر رفتاری نیست؛ بلکه به معنای تلاش برای فهمیدن معنای رفتار، پیش از تصمیم‌گیری درباره نحوه پاسخ دادن به آن است. چنین والدی برای رابطه‌اش با کودک هدف دارد. او قرار نیست هر بار صرفاً براساس اضطراب، عصبانیت، احساس گناه یا فشار‌های محیطی واکنش متفاوت نشان دهد؛ بلکه تلاش می‌کند میان آنچه در لحظه احساس می‌کند، پاسخی که به کودک می‌دهد و رابطه‌ای که می‌خواهد در بلندمدت با او بسازد، ارتباط برقرار کند.
والد آگاه برای برقراری ارتباط با کودک از طعنه، کنایه، تحقیر یا بازی‌های کلامی آسیب‌زننده استفاده نمی‌کند. او تلاش می‌کند حرفش را روشن و محترمانه بیان کند و حد و مرزهایش را به‌صورت مستقیم مشخص کند. نکته مهم دیگر این است که والدگری آگاهانه فقط به دانش و آگاهی محدود نمی‌شود؛ والد باید نیاز‌های کودک را در هر مرحله از رشد بشناسد. وقتی از دیدن کودک در زمان حال صحبت می‌کنیم، منظورمان این است که او را متناسب با سن و مرحله رشدی خودش ببینیم، نه براساس انتظاراتی که از یک کودک بزرگ‌تر یا حتی از آینده او داریم.
برای مثال، نیاز یک کودک سه ساله به همراهی و کمک در تنظیم هیجان، با نیاز یک نوجوان به استقلال، انتخاب و احساس عاملیت یکسان نیست. والد آگاه تلاش می‌کند نیاز‌های رشدی کودک را بشناسد و متناسب با آنها پاسخ دهد.
ایکنا ـ چطور می‌توانیم لحظه‌های روزمره را به فرصت‌هایی برای ارتباط آگاهانه با کودک تبدیل کنیم؟
بخش مهمی از والدگری آگاهانه در همین لحظه‌های معمولی زندگی اتفاق می‌افتد؛ نه لزوماً در زمان‌هایی که برای کودک برنامه‌ای ویژه داریم یا تصمیم می‌گیریم فعالیت خاصی را با او انجام دهیم. مسیر رفت‌وآمد به مدرسه، زمان غذا خوردن، چند دقیقه پیش از خواب یا حتی لحظه‌هایی که کودک در آشپزخانه کنار ما ایستاده است، می‌توانند فرصت‌های ارزشمندی برای برقراری ارتباط باشند.
مسئله این نیست که در تمام این لحظه‌ها گفت‌و‌گو‌های عمیق داشته باشیم یا کار خاصی انجام دهیم. آنچه اهمیت بیشتری دارد، کیفیت توجه ماست، نه صرفاً مقدار زمانی که در کنار کودک می‌گذرانیم. والد آگاه منتظر یک موقعیت ایده‌آل برای برقراری ارتباط نمی‌ماند. او ممکن است در مسیر بازگشت از مدرسه، هنگام غذا خوردن یا پیش از خواب متوجه شود که کودک از نظر عاطفی از او فاصله گرفته یا ارتباط میان آنها کمرنگ شده است. در چنین شرایطی، تلاش می‌کند با توجه به موقعیت و نیاز کودک، راهی برای بازگشت به ارتباط پیدا کند.
خلاقیت در والدگری یعنی بتوانیم برای همه موقعیت‌ها یک نسخه ثابت نداشته باشیم و متناسب با شرایط، پاسخ‌های متفاوتی پیدا کنیم. برای مثال، در مسیر بازگشت از مدرسه، به‌جای اینکه فقط بپرسیم «امروز چه کار کردی؟»، «مشق‌هایت را نوشتی؟»، «چیزی خوردی؟» یا «چه نمره‌ای گرفتی؟»، می‌توانیم به حال و وضعیت عاطفی کودک توجه کنیم و بگوییم: «امروز خیلی ساکتی؛ خسته‌ای؟ اتفاقی افتاده؟»
اگر کودک شروع به صحبت کرد، لازم نیست بلافاصله به دنبال ارائه راه‌حل، نصیحت یا توصیه باشیم. گاهی کودک فقط نیاز دارد تجربه‌اش شنیده شود و احساس کند کسی برای فهمیدن دنیای او وقت می‌گذارد.
هنگام غذا خوردن نیز لازم نیست هر وعده را به فرصتی برای آموزش، اصلاح رفتار یا نصیحت کردن تبدیل کنیم. گاهی کافی است تلفن همراه را کنار بگذاریم و واقعاً در کنار فرزندمان باشیم؛ درباره اتفاق جالبی که در طول روز تجربه کرده صحبت کنیم، به حرف‌هایش گوش بدهیم یا حتی با هم شوخی کنیم. همه این لحظه‌های ساده می‌توانند بخشی از تجربه ارتباط باشند.
والدگری آگاهانه به معنای حضور بی‌وقفه یا در دسترس بودن دائمی والد نیست. قرار نیست والد احساس کند باید در تمام لحظه‌ها کنار کودک باشد، او را سرگرم کند یا مدام با او گفتوگو داشته باشد. گاهی چند دقیقه توجه کوتاه، اما واقعی و باکیفیت، از ساعت‌ها حضور فیزیکی که در آن ذهن والد جای دیگری است، ارزشمندتر است. از طرف دیگر، همین لحظه‌های روزمره فرصتی هستند تا والد نه‌تنها کودک، بلکه خودش را نیز در رابطه ببیند.
برای مثال، ممکن است کودک پیش از خواب مدام خواسته‌های تازه‌ای مطرح کند و والد متوجه شود که خودش به‌شدت خسته و کم‌حوصله است. والدگری آگاهانه در چنین موقعیتی یعنی والد بتواند وضعیت خودش را هم بشناسد و در عین توجه به نیاز کودک، محدودیت‌هایش را نیز به رسمیت بشناسد. در واقع، قرار نیست هر لحظه معمولی زندگی را به یک فرصت تربیتی تبدیل کنیم. گاهی خود رابطه کافی است. کودک از همین تجربه‌های کوچک و تکرارشونده یاد می‌گیرد که والدش او را می‌بیند، به تجربه‌هایش علاقه‌مند است و در عین حال، خودش را نیز به‌عنوان انسانی با نیاز‌ها و محدودیت‌های واقعی می‌شناسد.
ایکنا ـ چطور به کودک کمک کنیم احساساتش را بشناسد و بیان کند؟
لازم است بدانیم که همه موقعیت‌های هیجانی یکسان نیستند. گاهی کودک کمی ناراحت است و همچنان می‌تواند با ما صحبت کند. گاهی شدت هیجانش بیشتر می‌شود و به همراهی و حمایت بیشتری از سوی ما نیاز دارد. اما در بعضی موقعیت‌ها، شدت برانگیختگی هیجانی آن‌قدر بالاست که ظرفیت کودک برای فکر کردن، شنیدن توضیحات، پذیرش راه‌حل‌ها و حتی پاسخ دادن به پرسش‌های ما به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.
اینجاست که مفهوم «پنجره تحمل» اهمیت پیدا می‌کند؛ مفهومی که به محدوده‌ای از برانگیختگی هیجانی اشاره دارد که فرد در آن می‌تواند تا حد قابل‌قبولی هیجان‌هایش را تنظیم کند و همچنان توانایی فکر کردن، ارتباط برقرار کردن و پردازش اطلاعات را داشته باشد. وقتی کودک از ظرفیت تنظیم هیجان خود خارج می‌شود، معمولاً زمان مناسبی برای آموزش دادن، نصیحت کردن، توضیح منطقی یا درخواست از او برای پیدا کردن راه‌حل نیست.
در لحظه‌های برانگیختگی شدید، نقش ما به‌عنوان والد بیشتر شبیه یک پناهگاه امن است. حضور آرام والد، لحن صدا، همدلی و تماس بدنی یا در آغوش گرفتن کودک، می‌تواند به او کمک کند به‌تدریج به وضعیت قابل‌تنظیم‌تری برگردد
گاهی درست در لحظه‌ای که کودک بیش از همیشه به کمک ما برای تنظیم هیجانش نیاز دارد، شروع می‌کنیم به گفتن جملاتی مثل «چرا این کار را کردی؟»، «چند بار به تو گفتم؟» یا «خب، حالا راه‌حلش این است که...». در حالی که کودک در آن لحظه، ممکن است بیش از هر راه‌حلی به تجربه یک رابطه امن نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، در لحظه‌های برانگیختگی شدید، نقش ما به‌عنوان والد بیشتر شبیه یک پناهگاه امن است. حضور آرام والد، لحن صدا، همدلی و تماس بدنی یا در آغوش گرفتن کودک، می‌تواند به او کمک کند به‌تدریج به وضعیت قابل‌تنظیم‌تری برگردد. به بیان ساده، اول ارتباط و تنظیم هیجان، بعد گفتوگو و آموزش.
برای مثال، اگر کودک پس از یک اتفاق ناراحت‌کننده به گریه افتاده است، شاید لازم نباشد همان لحظه برایش توضیح بدهیم که چرا نباید ناراحت باشد، احساسش را کوچک بشماریم یا فوراً راه‌حلی ارائه کنیم. ممکن است کافی باشد کنارش بنشینیم و با لحنی آرام بگوییم: «می‌فهمم، خیلی برات سخت بوده.» گاهی همین جمله کوتاه، همراه با حضور واقعی ما، به کودک کمک می‌کند احساس کند در تجربه دشوارش تنها نیست.
وقتی کودک آرام‌تر شد و دوباره ظرفیت شنیدن، فکر کردن و گفتوگو را پیدا کرد، می‌توانیم در کنار او به بررسی اتفاق، شناخت احساساتش و پیدا کردن راه‌های مناسب‌تر برای مواجهه با موقعیت‌های مشابه بپردازیم. وقتی کودک آرام‌تر شد، تازه می‌توانیم درباره اتفاقی که افتاده، احساس او و راه‌های مواجهه با چنین موقعیت‌هایی صحبت کنیم.
یعنی پیش از آنکه از کودک انتظار داشته باشیم احساساتش را به‌درستی بیان کند، باید مطمئن شویم که در رابطه با ما، احساساتش جایی برای دیده شدن دارند. کودک قرار نیست از همان ابتدا بتواند بگوید: «من ناامیدم» یا «از اینکه دوستم با من بازی نکرد، ناراحت شدم.» بسیاری از اوقات، احساسات در ابتدا خودشان را در رفتار نشان می‌دهند؛ کودک پرخاشگری می‌کند، گریه می‌کند، سکوت می‌کند، بیش از همیشه به والدش می‌چسبد یا حتی از دیگران فاصله می‌گیرد.
در چنین موقعیت‌هایی، والد تنظیم‌شده قرار نیست با دیدن گریه کودک فوراً آشفته شود و بگوید: «گریه نکن، چیزی نشده، آرام باش!»، چون گاهی این عجله برای آرام کردن کودک، بیش از آنکه به نیاز او مربوط باشد، تلاشی برای آرام کردن خود ماست. والدی که می‌تواند با شفقت در کنار ناراحتی کودک بماند، بدون اینکه احساس کند باید همین حالا آن را از بین ببرد، می‌تواند کمک بزرگی به او بکند.
یکی از کار‌های مهم والدین این است که به‌تدریج به تجربه‌های کودک کلمه دهند، بدون اینکه به‌جای او تصمیم بگیرند چه احساسی دارد. برای مثال، وقتی اسباب‌بازی کودک خراب شده است، به‌جای اینکه سریع بگوییم «حالا چیزی نیست، یکی دیگر می‌خریم»، می‌توانیم بگوییم: «خیلی ناراحت شدی، چون این اسباب‌بازی رو خیلی دوست داشتی.» یا اگر کودک در یک بازی شکست خورده است، می‌توانیم بگوییم: «فکر کنم باختن برات خیلی سخت بود و عصبانی شدی.»
این جمله‌ها قرار نیست احساس کودک را از بین ببرند؛ بلکه کمک می‌کنند او به‌تدریج میان اتفاقی که افتاده، احساسی که تجربه کرده و کلماتی که می‌تواند برای بیان آن احساس پیدا کند، ارتباط برقرار کند. البته در اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد؛ پذیرفتن احساسات کودک با پذیرفتن همه رفتار‌های او یکسان نیست.
می‌توانیم به کودک بگوییم: «می‌فهمم که خیلی عصبانی شدی» و در عین حال، اجازه ندهیم به کسی آسیب بزند. وقتی آرام‌تر شد، می‌توانیم با او درباره راه‌های دیگری برای مواجهه با خشم صحبت کنیم و بپرسیم: «به نظرت دفعه بعد، وقتی این‌قدر عصبانی شدی، چه کاری می‌تونی انجام بدی؟»
کودک باید این تجربه را داشته باشد که حتی احساسات شدیدش هم رابطه او با والد را از بین نمی‌برند؛ اما همچنان برای رفتارهایش حد و مرز‌هایی وجود دارد. شاید مهم‌تر از همه این باشد که از کودک انتظار نداشته باشیم همیشه بتواند درباره احساساتش صحبت کند. گاهی خود کودک هم هنوز نمی‌داند در درونش چه اتفاقی افتاده است.
نقش والد این نیست که فوراً احساس کودک را تشخیص دهد و برای آن نامی انتخاب کند؛ بلکه این است که با کنجکاوی، بدون قضاوت و با آمادگی برای شنیدن، در کنارش بماند. می‌توانیم بگوییم: «دقیق نمی‌دونم چی شده، اما می‌بینم امروز یه چیزی برات سخت بوده. اگه دوست داشتی، می‌تونی برام بگی.» این نوع دعوت به گفتوگو با زمانی که والد با نگاهی قضاوت‌گر یا بازجویانه، پشت سر هم سؤال می‌پرسد، تفاوت زیادی دارد. گاهی لازم است به کودک فرصت بدهیم تا خودش، در زمان مناسب، برای بیان تجربه‌اش آماده شود.
گاهی والدین به من می‌گویند: «ما خودمان هم خسته‌ایم و تحت فشاریم. نمی‌توانیم در تمام موقعیت‌ها این‌طور رفتار کنیم.» این، کاملاً درست است. والد هم انسان است؛ خسته می‌شود، تحت فشار قرار می‌گیرد و گاهی نمی‌تواند آن‌طور که می‌خواهد پاسخ دهد. مسئله این نیست که والد در تمام لحظه‌ها بهترین واکنش ممکن را نشان دهد؛ بلکه مهم این است که کودک در طول زمان، بار‌ها تجربه کرده باشد که در لحظه‌های دشوار، رابطه‌ای قابل اتکا دارد؛ پناهگاهی امن که ابتدا او را می‌بیند و همراهی‌اش می‌کند و سپس، وقتی دوباره ظرفیت لازم را پیدا کرد، به او کمک می‌کند بفهمد چه اتفاقی افتاده و در موقعیت‌های مشابه چه کاری می‌تواند انجام دهد.
در واقع، ما قرار نیست فقط به کودک یاد بدهیم که چگونه احساساتش را کنترل کند. می‌خواهیم به او کمک کنیم احساساتش را بشناسد، آنها را تحمل کند، درباره‌شان حرف بزند و به‌تدریج توانایی تنظیم آنها را در خودش پرورش دهد. این ظرفیت، ابتدا در بستر رابطه ما با کودک شکل می‌گیرد و به‌تدریج درونی می‌شود. در چنین فضایی، کودک کم‌کم یاد می‌گیرد که احساساتش چیز‌هایی نیستند که باید بابت آنها خجالت بکشد یا آنها را پنهان کند؛ احساسات را می‌توان شناخت، تحمل کرد و درباره آنها با فردی امن حرف زد.
انتهای پیام
