يادداشت مهمان/آموزش ناصحيح در خردسالی، شكل‌گيری شخصيت و نگرش او در آينده را با مشكل مواجه می‌كند

گروه مؤسسات قرآنی مردم‌نهاد: محققان در بسياری از پژوهش‌های خود به اين نتيجه رسيده‌اند كه اگر از تربيت و آموزش در دوره خردسالی كوتاهی شود، جبران آن غير ممكن يا بسيار مشكل است و به عكس، اگر عملی روی كودك انجام شود كه وقت آن نيست، زيان به او وارد می‌شود.

ابوالقاسم جامه‌بزرگ، مدير عامل مؤسسه القرآن الكريم

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، خوشبختانه در دين مبين اسلام، همه شرايط برای تربيت انسان تا منتهی درجه كمال كه خليفة‌اللهی است، به صورت كلی و در بعضی موارد، به شكلی جزيی در قرآن مجيد و كلام معصومين(ع) بيان شده است كه لازم است اين مفاهيم انسان‌ساز، با پژوهش‌های علمی، دستورالعمل‌های اجرايی تهيه و به صورت عملياتی درآورده شود.

در اين زمينه متأسفانه تحقيق‌های روشنگر انجام نشده است و هر چه دراين زمينه به آن استناد می‌شود، يافته‌های مطالعات غربی است؛ اين غفلت بزرگ بايد هر چه سريع‌تر توسط محققان شكسته شود، زيرا بدون شك همه ما مديون قرآن، معصومين(ع) و همه كسانی هستيم كه با فداكاری اسلام را تا اينجا به ما سپرده‌اند و آنچه داريم از خداست.

روايتی از امام‌باقر(ع) در رابطه با نحوه آموزش دين به خردسالان

يكی از اين بيان‌ها فرمايش حضرت امام محمد‌باقر(ع) است كه می‌فرمايد: «وقتی كودك به سن سه سالگی رسيد، از او بخواهيد هفت بار «لا اله الا الله» بگويد، سپس او را به حال خود واگذاريد تا به سن سه سال و هفت ماه و بيست روز برسد؛ در اين هنگام به او آموزش دهيد كه هفت بار «محمد رسول‌الله» بگويد، سپس تا چهار سالگی او را آزاد بگذاريد؛ آن‌گاه از وی بخواهيد كه هفت مرتبه «صلی‌الله علی محمد و آله» را تكرار كند و سپس تا پنج سالگی او را رها كنيد؛ در اين وقت اگر كودك دست راست و چپ خود را تشخيص داد، او را در برابر قبله قرار دهيد و سجده را به او بياموزيد»

در ادامه اين حديث می‌خوانيم:« و در سن شش سالگی ركوع و سجود را به او آموزش دهيد، سپس رهايش كنيد تا هفت سال او تمام شود. پس وقتی هفت سال او تمام شد، به او بگوييد صورت و دست خود را بشويد (آمادگی برای وضو). سپس به او بگوييد نماز بخواند؛ آن‌گاه كودك را به حال خود واگذاريد تا نه سال او تمام شود، وقتی تمام شد، در اين هنگام وضو گرفتن صحيح را به او بياموزيد و بر (ترك) آن تنبيه شود و او را به نماز واداريد و بر (ترك) آن تنبيه شود. وقتی وضو و نماز را فرا گرفت، خداوند، او و پدر و مادرش را می‌آمرزد»(محمدبن حسن حر عاملی‏، تفصيل وسائل ‏الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، ج21، ص474، ح27620).

آنچه از ظاهر اين حديث فهميده می‌شود، آموزش خواندن ،حفظ كردن، نوشتن و ... قرآن به روشی كه در پيش‌دبستانی‌ها و قبل از آن جريان دارد، نبايد انجام شود؛ زيرا فرموده است: «ثّمَ يترك حتّی يتمَّ له ...سنين»؛ يعنی او را رها كنيد و آزاد بگذاريد تا به سن برسد.

نحوه ارائه آموزه‌های قرآنی و دينی به كودكان نيازمند بازگشت به رهنمود‌های ائمه و پژوهش در آنهاست

اين گفتار گهربار با آغاز آموزش در سن شش سال تمام، تأييد می‌شود ولی باز هم نياز به پژوهش دارد كه وظيفه دانشكده‌های علوم تربيتی به همراه حوزه‌های علميه است. البته جای سؤال وجود دارد، چرا در ميان تعداد بی‌شمار پژوهش‌های كارشناسی ارشد و دكتری با هزينه‌های كلان برای بودجه عمومی كشور، به اين موارد توجه نشده است، از اين نوع احاديث زياد است مانند الولد سيد سبع سنين و عبد سبع سنين و وزير سبع سنين و ... .

دوره خردسالی سن بسيار حساسی است، هيچكس نبايد به خود اجازه دهد كه به گمان خود برای آموزش او عمل كند. ای بسا روشی را كه بدون پشتوانه درست علمی اجرا می‌كنيم يا اجرا نمی‌كنيم(هر دو جانب منظور است هم انجام و هم رها)، ممكن است موجب زيان به شكل‌گيری شخصيت و نگرش او در آينده شود.

محققان بسياری از پژوهش‌های خود به اين نتيجه رسيده‌اندكه اگر از تربيت و آموزش در دوره خردسالی كه زمان رسيده است، كوتاهی شود جبران آن غير ممكن يا بسيار مشكل است و به عكس اگر عملی روی كودك انجام شود كه وقت آن نيست زيان به او وارد می‌شود؛ درست مانند ميوه درختان و بوته‌ها.

آنچه بگونه‌ای مختصر بيان شد، خواسته افراد از مجامع علمی (حوزه و دانشگاه) است كه می‌خواهند در تعليم و تربيت خردسالان و كودكان و آمزش قرآن درست عمل كنند كه اميد است اين خواسته به دست محققان جامه عمل بپوشاند.

يادداشت از ابوالقاسم جامه‌بزرگ