توجه به آيات الهی از فوايد سير و سفر در قرآن كريم است

گروه اجتماعی: مدير گروه علوم قرآن و حديث مركز مطالعات و پاسخگويی به شبهات حوزه علميه قم تصريح كرد: در قرآن كريم عبارت «سيروا فی‌الارض» 14 مرتبه تكرار شده است و مسافرت از مستحبات دين اسلام است كه انسان را به تفكر و انديشه در آيات الهی وامی دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمين حسن‌رضا رضايی، مديرگروه علوم قرآن و حديث مركز مطالعات و پاسخگويی به شبهات حوزه علميه قم در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره سفر در قرآن و روايات با بيان اينكه در اسلام به سفر و مسافرت اهميت داده شده است، گفت: در قرآن كريم عبارت «سيروا فی‌الارض» 14 مرتبه تكرار شده و واژه «سيروا» به‌صورت امر آمده است؛ همان‌طور كه نماز به‌صورت امر آمده است.

وی اظهار كرد: اگر سفر واجب نباشد، استحباب تأكيدی است. در تفسيرالميزان آمده است از آيات و روايات استفاده می‌شود كه سير و سفر در زمين امری پسنديده و مستحب شريعت است. اين مسافرت‌ها است كه انسان را به تفكر و انديشه وامی‌دارد.

رضايی ادامه داد: اسلام اهميت فراوانی به مسافرت داده تا جايی‌كه مسائل عبادی را در سفر تخفيف داده است، مثلاً آمده که نمازهای چهار ركعتی را دو ركعت بخوانيد، يا حكم روزه كه به‌صورت شكسته است. اين نشان می‌دهد اسلام به مسافرت اهميت داده است.

مدير گروه علوم قرآن و حديث مركز مطالعات و پاسخگويی به شبهات حوزه علميه قم افزود: آنچه مدنظر قرآن است سفر توحيدی است؛ يعنی از آغاز تا پايان سفر، خدا را در نظر بگيريم. در آيه‌ای از زبان حضرت ابراهيم(ع) آمده است: «وَقَالَ إِنِّي مُهَاجِرٌ إِلَى رَبِّي، و [ابراهيم‏] گفت: «من به سوى پروردگار خود روى مى‌آورم» (عنكبوت/26). همچنين فرمود: «وَ قالَ إِنِّی ذاهِبٌ إِلى‏ رَبِّی، من به سوى پروردگارم رهسپارم» (صافات/99) چنين آمده است. يعنی هدف سفر، هدف توحيدی باشد.

اين قرآن پژوه گفت: همان گونه كه قرآن بيان می‌كند چيزی را عبث خلق نكرديم و همه چيز هدفمند است، سفر نيز بايد دارای هدف باشد.

وی با بيان اينكه سفر لازمه زندگی انسان است، با اشاره به روايتی افزود: همان‌ گونه كه آب اگر راكد باشد، متعفن می‌شود، انسان بدون حركت و سير و سفر نيز دچار سكون می‌شود. اسلام دين كامل و جامعی است و ساير شئونات زندگی انسان را مورد توجه قرار داده است. سير و سفر يكی از برنامه‌های زندگی انسان است كه مقدمه‌ای برای شناخت خدا است. در قرآن كريم گرچه امر به سفر نشده، عدم سفر نكوهش شده است: «أَ فَلَمْ یَسِيرُوا فِی الْأَرْض»؟ چرا در زمين سفر و سير نمی‌كنند.

رضايی يكی از اهداف سفر، را تعمق و تفكر دانست و عنوان كرد: انسان با ديدن طبيعت بايد تفكر كند، تعقل و تفكر مقدمه رشد علمی ما است. در قرآن بيش از 750 مرتبه به عقل و علم اشاره شده است. تعقل در نظام آفرينش انسان در متن دين ما است. هدف ديگری كه برای سفر در قرآن مطرح شده سفر برای كسب دانش است. در سوره كهف به داستان حضرت موسی(ع) و خضر اشاره می‌كند كه موسی‌(ع) به‌منظور كسب علم سفری را با خضر آغاز می‌كند.

مدير گروه علوم قرآن و حديث مركز مطالعات و پاسخگويی به شبهات حوزه علميه قم افزود: ‌آيه «فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ، پس چرا از هر فرقه‌اى از آنان، دسته‌اى كوچ نمى‏‌كنند تا [دسته‌اى بمانند و] در دين آگاهى پيدا كنند»(توبه/122) نيز به سير و سفر با هدف كسب علم اشاره می‌كند؛ چنانكه علمای بزرگ ما برای نوشتن كتب خود به مسافرت می‌رفتند. كلينی برای نوشتن كتاب كافی 20 سال مسافرت كرد.

وی تصريح كرد: در قرآن كريم يكی ديگر از اهداف سفر خدمت به خلق بيان شده: مانند سفر ذوالقرنين. همچنين يكی ديگر از سفرها كه در قرآن مطرح شده سفر از گناه است. در آيه «قَالْوَاْ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَا، مگر زمين خدا وسيع نبود تا در آن مهاجرت كنيد؟»(نساء/ 97) فرشتگان به انسان می‌گويند چرا در مواجه با گناه مسافرت نكرديد. حضرت موسی(ع) به جهت اينكه از جامعه فاسد آن زمان دوری كند، به مكان ديگری مسافرت كردند.

اين كارشناس دينی ادامه داد: سفر برای حفظ دين، نوع ديگر سفر است؛ كسانی هستند كه از جايی به جای ديگر سفر می‌كنند تا دينشان محفوظ بماند. برخی نيز به جهت ظلم ظالمان سفر می‌كنند. سفر زيارتی و عبادی نوع ديگر سفر است مانند سفر حج تمتع و سفرهای زيارتی ديگر كه تأثيرات مثبتی از جمله برطرف شدن خستگی روحی، ازدياد ايمان، تشويق به عبادت، معنويت و گسترش فرهنگ دينی را به‌دنبال دارد.

رضايی خاطرنشان كرد: قرآن يكی از اهداف سفر را خداشناسی و مبدأشناسی معرفی كند. آيه «سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ، به زودى نشانه‏ هاى خود را در افقها [ى گوناگون‏] و در دلهايشان بديشان خواهيم نمود»(فصلت/53) به اين موضوع اشاره می‌كند. لذا ثمره سفر و سياحت اين است كه می‌توان قدرت و عظمت خداوند را در طبيعت مشاهده كرد.

وی مشاهده آثار گذشتگان را از ديگر اهداف سير و سفر برشمرد و گفت: ضرورت مشاهده اين آثار و پند گرفتن از آنها در آيات متعددی از جمله آيه «قُلْ سِيرُواْ فِي الأَرْضِ ثُمَّ انظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ: بگو: در زمين بگرديد، آن گاه بنگريد كه فرجام تكذيب‏كنندگان چگونه بوده است؟»(انعام/11) آمده است. با ديدن اين آثار، انسان بيشتر و بهتر به حقايق پی می‌برد.

مدير گروه علوم قرآن و حديث مركز مطالعات و پاسخگويی به شبهات حوزه علميه قم در خصوص فوايد سفر در قرآن گفت: استفاده از نعمت و رزق و روزی، درمان برخی از بيماری‌ها، به‌دست آوردن غنيمت و فضل الهی از فوايد سفر است. به فرموده امام علی(ع) پنج فايده در سفر نهفته است؛ پيدايش نشاط و غم‌زدايی، فقرزدايی و رسيدن به زندگی شايسته، دانش‌آموزی و فراگيری تجربه، آشنايی با آداب و فرهنگ و رسوم، دوست‌يابی و شناخت ياران نيك و بزرگوار.

رضايی در پايان گفت: نوشتن وصيت قبل از سفر، صدقه، اخذ رضايت از كسانی كه به آنها ظلم شده، پرداخت بدهكاری‌ها، دادن وليمه به بستگان، خريد سوغاتی كه سفارش پيامبر(ص) است، احترام به آداب و فرهنگ مردم، همراه داشتن خانواده در سفر و خواندن نماز اول وقت از جمله آداب سفر اسلامی است.