خداوند ولی متقين و متكثر اعمال ايشان است/ تقوا؛ سپری در مقابل عذاب الهی

گروه اجتماعی: مدير حوزه علميه خرمشهر با بيان اينكه متقی كسی است كه به‌وسيله عمل صالح مانع عذاب الهی شود، گفت: تقوا مراتب مختلفی دارد و خداوند تبارك منازلی برای متقين قرار داده است؛ يكی از درجات متقين اين است كه خداوند ولی آن‌ها و متكثر اعمال ايشان است.

حجت‌الاسلام‌ والمسلمين عبدالله بحرانی، مدير حوزه علميه سيدالشهدا(ع) شهرستان خرمشهر در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، در ارتباط با واژه «تقوا» اظهار كرد: تقوا از واژه‌هايی است كه خداوند متعال در قرآن بسيار بر آن تأكيد كرده است؛ 285 بار كلمه تقوا و مشتقاتش در قرآن بيان شده است.

وی تصريح كرد: تقوا مراتب مختلفی دارد كه در نگاه اجمالی به تفسير الميزان می‌بينيم كه خداوند تبارك منازلی برای متقين قرار داده است كه يكی از درجات متقين اين است كه خداوند ولی آن‌ها و متكثر اعمال ايشان است.

مدير حوزه علميه سيدالشهدا(ع) شهرستان خرمشهر با بيان اينكه در قرآن اين عبارت به كرات در خصوص پيامبران به كار برده شده است، افزود: خداوند تبارك و تعالی به همه پيامبران توصيه می‌كند «اتقوالله» و ايشان نيز مردم را به تقوای الهی سفارش كرده‌اند. تقوا مورد سفارش همه انبياست و با اين تأكيدات می‌خواهند جامعه بشريت را به اين سمت سوق دهند.

ترجمه و تفسير تقوا به پرهيز يا ترس؛ تفسير به لوازم تقوی است

بحرانی در ادامه به معنای لغوی تقوا اشاره و اظهار كرد: تقوا از «وقی» به معنای حفظ و نگهداری گرفته شده است. راغب اصفهانی در تعبير تقوی در مفردات آورده است «انسان خود را از آن چيز كه بايد، حفظ كند و در كنارش واجبات را انجام دهد» پس می‌توان نتيجه گرفت تقوا، حفظ و نگهداری نفس و نوعی مراقبت بر خويشتن است.

مدير حوزه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر با اشاره به اينكه تقوا غالباً ترس از خدا يا پرهيزكاری معنا می‌شود، گفت: در حقيقت ترس يكی از لوازم تقوی است. بدين معنا كه اگر انسان متقی شد لازمه‌اش ترس از خدا است؛ بر اين اساس تقوا سبب و از خدا ترسيدن مسبب می‌شود. همچنين لازمه متقی شدن پرهيز از گناهان است؛ لذا پرهيزكاری نيز از لوازم تقوا است. بر اين اساس ترجمه و تفسير تقوا به پرهيز يا ترس؛ تفسير به لوازم تقوا است و نمی‌تواند تفسير صحيحی برای تقوا باشد.

وی تصريح كرد: تفسير تقوا با استفاده از عبارت لغوی، عبارت است از حالتی كه درون انسان در اثر نگهداری و حفظ و مراقبت از افتادن در گناهان و در كنار آن انجام واجبات به‌وجود می‌آيد.

بحرانی افزود: سيدحيدر آملی صاحب تفسير المحيط الاعظم در جلد 1 صفحه 278 تقوا را در دو دسته تقوای الهی ظاهر(عوام) و تقوای عرفا تعبير كرده و آورده است: تقوا برای اهل ظاهر اجتناب از محارم‌الله ـ آن چيزهايی كه خداوند تبارک انسان را از ارتكاب آن‌ها منع كرده است ـ و از سوی ديگر انجام واجبات؛ اعمالی كه خداوند تعالی به‌عنوان تكليف بر گردن انسان گذاشته، است. آملی ادامه می‌دهد متقی كسی است كه به‌وسيله عمل صالح جلوی عذاب الهی را بگيرد. از اين عبارت استفاده می‌كنيم كه تقوا حفظ نفس است در برابر محارم و گناهان و انجام واجبات كه به‌وسيله اينها انسان خود را از عذاب الهی در امان می‌دارد؛ تقوا سپری در مقابل عذاب الهی است.

وی اضافه كرد: سيدحيدر آملی تقوا را از لحاظ عرفا اينگونه تعبير می‌كند؛ عرفا علاوه بر آنچه عامه دارند ـ اجتناب از محارم الهی و انجام واجبات ـ همچنين از لذات دنيا مگر به مقدار ضرورت اجتناب می‌ورزند؛ لذا تقوی عرفا يك درجه بالاتر قرار می‌گيرد.

مدير حوزه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر گفت: از موارد ذكر شده می‌توان نتيجه گرفت «اتقوالله» يعنی از محارم الهی و گناهان، كه خداوند از ارتكاب آن‌ها به خشم می‌آيد و انسان را مورد عذاب قرار می‌دهد دوری كنيد. در نتيجه حفظ نفس در مقابل گناهان و انجام واجبات در كنار آن تقوا را تشكيل می‌دهند.

رعايت تقوی آرامش جامعه را بالا می‌برد و سعادتمندی را به دنبال خواهد داشت

وی بحث را با بيان اين سؤال كه آيا تقوا تنها در جامعه دينی كاربرد دارد يا در جامعه غيردينی هم می‌تواند كاربرد داشته باشد، ادامه داد و عنوان كرد: علامه طباطبايی با اشاره به اين مبحث می‌گويد قوانين بشری تنها در ظاهر قابل اجراست، لكن شايد هيچ شخصی در باطن از آن رو كه كسی مراقب او نيست، خود را ملتزم به اجرای آن نداند. در مقابل اجرای قوانين الهی بايد با يك حالت درونی همراه باشد؛ لذا در خلوت و جلوت، ظاهر و باطن انسان كسی را مراقب خود می‌داند كه اين مراقبت سبب می‌شود انسان در ملأعام يا تنهايی از گناه دوری كند و واجباتش را انجام دهد.

بحرانی اضافه كرد: در ديد عام اجرای قوانين التزام اخلاقی است كه در هر جامعه رعايت می‌شوند؛ لكن در جامعه اسلامی علاوه بر اين التزام اخلاقی، نوعی التزام درونی و ايمانی هم وجود دارد كه آن را تقوا می‌گوييم. بنابراين تقوا حتی در بعد اجتماعی هم ضامن سلامت و سعادت انسان در جامعه است به اين صورت كه مراعات كردن تقوای جمعی بسياری از مشكلات جامعه را از بين خواهد برد، حق و ناحق‌ها و ظلم و ستم‌ها وجود نخواهد داشت. رعايت تقوا ضريب سلامت و آرامش جامعه را بالا می‌برد و سعادتمندی را به‌دنبال خواهد داشت.

مدير حوزه علميه سيدالشهدا(ع) خرمشهر با اشاره به آيه «یَا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّكُمُ الَّذِی خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ؛ اى مردم پروردگارتان را كه شما و كسانى را كه پيش از شما بوده‏‌اند آفريده است پرستش كنيد باشد كه به تقوا گراييد»، (بقره/21) عنوان كرد: خداوند در قرآن درباره تقوا سبب و علت‌هايی بيان می‌كند كه يكی از اسباب تقوا عبادت خداوند تعالی است؛ «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ؛ و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند»، (ذاريات/56)، پس در حقيقت يكی از راه‌های ايجاد و تقويت تقوا در انسان عبادت خداوند تبارك است. رازی در تفسير كبير نيز تقوا را زایيده عبادت می‌داند و اينكه عبادت به مرور سبب تقويت تقوا و دستيابی به درجات بالايی آن است.

بحرانی ادامه داد: اهل تقوا علاماتی دارند كه امام باقر(ع) در بيان حديثی از امام علی(ع) آن‌ها را بيان می‌كند. امام علی(ع) می‌فرمايد: اِنَّ لاَِهلِ التَّقوى عَلاماتٍ یُعرَفونَ بِها؛ اهل تقوی علاماتی دارند كه به آن‌ها شناخته می‌شوند، اول صدق حديث؛ هر زمان سخن بگويد راست است. امام صادق(ع) در خصوص اين مورد می‌فرمايد: لا تنظروا الی طول ركوع الرجل و سجوده، فان ذلك شئ اعتاده فلو تركه استوحش لذلك ولكن انظروا الی صدق حديثه و اداء امانته؛ به ركوع و سجود فرد نگاه نكنيد كه شايد از روی عادت باشد در راستگويی و امانت‌داری او دقت كنيد.

وی موارد ديگر از نشانه‌های اهل تقوا بر اساس حديث اميرالمؤمنين(ع) را وفای به عهد، دوری از كسالت و سستی، بخل نداشتن، صله ارحام، ياری ضعفا، امر به معروف، حسن خلق، بردباری و هميشه تابع علم؛ آن علمی كه انسان را به خدا نزديك كند، عنوان كرد.

بحرانی در پايان با بيان اينكه امام علی(ع) در خطبه همام بيش از صد صفت از صفات متقين را بازگو می‌كند، تصريح كرد: ان‌شاءالله خداوند تبارك و تعالی توفيق دهد راه تقوا پيش گيريم و روز به روز به او نزديك‌تر شويم كه خداوند ولی مؤمنين و متقين است.