تمرين انقطاع؛ از اهداف اعتكاف/ تدبر برترين عبادت در اين توقف

گروه اجتماعی: رئيس اداره برنامه‌ريزی و مناسب‌های مذهبی و انقلابی سازمان تبليغات اسلامی با تأكيد بر اينكه بر اساس آيات و روايات برترين عبادت در اعتكاف تفكر و تدبر است، به معتكفان توصيه كرد: از جمله محورهای تفكر در اين ايام تفكر در آثار خداوند، تفكر در نيا، تفكر در طبيعت، قيامت، عاقبت به خيری و نحوه رسيدن به آن، نعمت‌ها و ... می‌تواند باشد.

جمال‌الدين بانج فروزش، رئيس اداره برنامه‌ريزی و مناسب‌های مذهبی و انقلابی سازمان تبليغات اسلامی در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) با اشاره به اهميت ماه رجب در تقويم دينی گفت: رجب نام نهری از نهر‌های بهشت است كه آب آن از عسل شيريت‌تر و از شير سفيد‌تر است و هر كس در اين ماه روزه بگيرد از آن نهر می‌نوشد.

وی در ادامه سخنان خود به مفهوم واژه اعتكاف پرداخت و عنوان كرد: اعتكاف از ماده «عكف» به معنای توقف در جايی است و در اصطلاح فقه عبارت است از ماندن حداقل سه روز در مسجد به قصد عبادت با شرايطی خاص؛ اما در قرآن كريم ماده «عكف» 9 مرتبه تكرار شده است كه دو مورد آن يعنی آيات 125 و 187 سوره بقره به موضوع اعتكاف اختصاص دارد.

فروزش در خصوص قدمت اعتكاف عنوان كرد: شرح نزول برخی از آيات قرآن كريم دال بر اين است كه اعتكاف سابقه‌ای ديرينه داشته و در اسلام استمرار يافته و احتمالاً برخی از احكام و شرايط آن تغيير كرده است. مثلاً خداوند در آيه 125 سوره بقره فرموده است: «وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ؛ و به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براى طواف‏‌كنندگان و معتكفان و ركوع و سجودكنندگان پاكيزه كنيد».

وی ادامه داد: علامه طباطبايی(ره) در تفسير الميزان می‌نويسند: زمانيكه حضرت مريم به افتخار ملاقات با فرشته الهی نائل شد، از مردم فاصله گرفت، هدف از دوری كردن از مردم روی آوردن به سنت اعتكاف بود. همچنين علامه مجلسی در بحارالانوار از اعتكاف حضرت سليمان(ع) در بيت‌المقدس روايت كرده است و علامه حلی(ره) نيز در كتاب تذكره الفقها به مشروعيت اين ايام در اديان پيش اذعان و تصريح كرده‌اند كه اعتكاف دارای پيشينه‌ای به قدمت تمام اديان الهی و آسمانی است.

رئيس اداره برنامه‌ريزی و مناسب‌های مذهبی و انقلابی سازمان تبليغات اسلامی پيشينه اعتكاف در ايران را دارای فراز و نشيب‌های بسيار عنوان و افزود: آنچه در اين خصوص قابل تأمل است اين است كه علمای برجسته به اين ايام اهتمام داشته‌اند. از جمله در عصر صفوی به همت دو عالم بزرگ شيخ بهايی و شيخ لطف‌الله آملی اعتكاف در اكثر شهرهای ايران رواج يافت و نيز در زمان آيت‌الله بروجردی همت زيادی در توسعه و رونق ايام‌البيض به كار رفت تا جايی كه به دستور اين عالم بزرگوار درس‌های حوزه تعطيل و معتكفان مورد ترغيب قرار می‌گرفتند اما در ساير ادوار تاريخی اعتكاف به صورت محدود در مساجد شهرهای بزرگ مذهبی برگزار می‌شد.

وی به رواج اعتكاف ماه رجب در كشور بعد از انقلاب اسلامی به خصوص با اقدامات و هماهنگی سازمان تبليغات اسلامی از سال 74 به بعد اشاره كرد و گفت: اكنون اين سنت حسنه در سراسر كشور به گونه‌ای فراگير مورد توجه قرار گرفته است به نحوی كه اعتكاف ماه رجب در كشور بيش از اعتكاف در ماه رمضان رواج دارد.

رئيس اداره برنامه‌ريزی و مناسب‌های مذهبی و انقلابی در پاسخ به اين سؤال كه چرا اكنون در كشور اعتكاف ماه رجب متداول است در حالی در روايات بر اعتكاف در ماه رمضان تصريح شده است، گفت: ترديدی نيست كه در هر زمانی كه روزه صحيح باشد اعتكاف نيز صحيح است. ولی از متون دينی استفاده می‌شود كه بهترين زمان برای اعتكاف ماه رمضان است به ويژه دهه آخر آن.

وی افزود: اعتكاف در ماه رجب اگر چه در متون دينی به صورت صريح و روشن يافت نمی‌شود، اما در احاديث به طور ضمنی اعتكاف در ماه‌های حرام از جمله ماه رجب يادآوری شده است، به خصوص اينكه توصيه به روزه داشتن و دعاكردن در ماه رجب و برآورده شدن حاجات در اين ماه موجب اهميت اعتكاف ماه رجب می‌شود.

فروزش در خصوص اهداف اعتكاف نيز اظهار كرد: عبادت اولين هدف اعتكاف است قرآن كريم هدف از عبادت را ايمان و تزكيه نفس معرفی كرده و فرموده است: «قد افلح من زكيها؛ كسی رستگار شد كه نفس را تزكيه كرد و نيز فرموده است «خدا را بسيار ياد كنيد شايد رستگار شويد».

وی تمرين انقطاع را دومين هدف اعتكاف برشمرد و اظهار كرد: متعكف در حالت اعتكاف از همه تعقلقات دنيايی می‌برد و اين يعنی همان هدفی كه در مناجات شعبانيه از خداوند می‌خواهيم: «الهی هب لی كمالی الانقطاع اليك؛ خدايا به من نهايت بريدگی از غير خودت را هديه كن».

فروزش برترين عبادت در اعتكاف را بر اساس آيات و رويات تفكر و تدبر دانست و افزود: شايسته است كه انسان در اين ايام به مسائل خداشناسی، خودشناسی، تفكر و تدبر بپردازد، از جمله محورهای تفكر در اين ايام تفكر در آثار خداوند، تفكر در نيا، تفكر در طبيعت، قيامت، عاقبت به خيری و نحوه رسيدن به آن، نعمت‌ها و ... می‌تواند باشد. همچنان كه امام رضا(ع) فرموده‌اند: عبادت به نماز و روزه بسيار نيست عبادت يعنی انديشيدن در امر خدای عزوجل.

وی اعتكاف را امری مستحب عنوان كرد كه فقط در شرايط خاصی واجب می‌شود و افزود: اعتكاف به سبب نذر، عهد و با قسم واجب می‌شود، به عنوان مثال ممكن است فردی نذر كند كه در صورت موفقيت در كاری چند روز در مسجد معتكف شود.