آيه «فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ» برحذركننده تأثير تمايلات نفس در تصميم‌‌گيری‌ است

گروه اجتماعی: مدرس حوزه علميه درس خارج بقيةالله(عج) اهواز با اشاره به آيه «فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ؛ پس از پى هوس نرويد كه [درنتيجه از حق] عدول كنيد»، (نساء/135) گفت: اين آيه هشداری در برحذر بودن از تأثير تمايلات نفس در تصميم‌‌گيری‌ها و اقدامات انسان است.

حجت‌الاسلام عليرضا مالكی، مدرس حوزه علميه درس خارج بقيةالله(عج) اهواز در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، گفت: «فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ؛ پس از پى هوس نرويد كه [درنتيجه از حق] عدول كنيد» قسمتی از آيه 135 سوره نساء است. به اين معنا كه از هوی و هوس پيروی نكنيد؛ چرا كه از حق منحرف خواهيد شد. بنابر اينكه «أن تعدلوا» را از ماده «عدول» بگيريم به معنی انحراف از حق به‌سوی باطل است. همچنين می‌توان گفت «أن تعدلوا» از ماده «عدل» گرفته شده است به اين معنا كه اگر شما از هوی و هوس پيروی كنيد، اين امر مانع از اجرای عدالت می‌شود كه هر دو معنا صحيح است.

وی در خصوص معنای تبعيت از هوای نفس گفت: هوای نفس در مقابل عقل انسان است؛ يعنی تمايلاتی كه خود به خود در انسان وجود دارد. وقتی كه انسان بخواهد از اين تمايلات تبعيت كند و قوای نفسانی را بر قوای عقل ترجيح بدهد اين امر برای انسان بسيار خطرناك است. چنانكه در احاديث پيامبر اسلام(ص) نيز آمده است كه فرمودند: انَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَیْكُمُ اِثْنَانِ اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى وَ طُولُ اَلْأَمَلِ؛ آنچه بيش از هر چيز ديگر مى‏‌ترسم كه بدان گرفتار آييد، دو چيز است، از هوا و هوس پيروى كردن و آرزوهاى دراز در دل‏ پروردن.

مالكی ادامه داد: ايشان در ادامه حديث و درباره تبعيت از هوای نفس فرمودند: فَأَمَّا اِتِّبَاعُ اَلْهَوَى فَیَصُدُّ عَنِ اَلْحَقّ؛ پيروى هوا و هوس از حق منحرف مى‏‌كند و جلوی حق و حقيقت را می‌گيرد. در اين حال انسان وقتی می‌خواهد حرفی بزند می‌بينيم عوض شده است؛ برای اينكه اين فرد تمايلاتی دارد و بر اساس اين تمايلات حق به جانب شخص ديگری می‌دهد. جای حق و باطل در اقداماتش، در كلماتش و در تصميم‌گيری‌هايش عوض می‌شود.

اين مدرس حوزه بيان كرد: انسان قوی انسانی است كه بتواند بر اين هوای نفس غلبه پيدا كند و باز در احاديث پيامبر(ص) است كه می‌‌فرمايد: اشجع الناس من غلب هواه؛ شجاع‌ترين مردم كسی است كه بر هوای نفس خود غلبه كند.

وی با بيان نمونه‌هايی از زندگی روزمره در غلبه تمايلات نفسانی بر رفتارهای انسان اضافه كرد: گاهی اوقات خطاب به فردی می‌پرسيم چرا چنين رفتاری نشان می‌دهی؟ پاسخ می‌گويد من لج كرده‌ام. لج كردن يعنی اينكه عقل هيچ دخالتی در تصميم‌گيری نداشته باشد و تنها از ميل خود پيروی كند و اين همان هوای نفس است. همين لج كردن موجب می‌شود انسان آخرت خود را از دست بدهد. اگر به جهت لجاجت حرفی بزند كه در ديگران تأثير سوئی داشته باشد موجب انحراف ديگران می‌شود و گاهی اوقات در يك جامعه تأثير می‌گذارد. در مواقعی كه انسان عصبانی می‌شود نيز از مواردی است كه ممكن است حق و عدالت فراموش شود.

مالكی تصريح كرد: اگر بخواهيم مباحث روز را ذيل اين آيه مطرح كنيم، اين آيه از چند جهت برای مباحث مربوط به انتخابات كاربرد دارد؛ اول برای خود كانديداهاست كه اگر خود را اصلح نبينند و برای انتخابات نام‌نويسی كنند به اين معناست كه خدای ناكرده گرفتار هوای نفس خود شده‌اند و همين پيروی از هوای نفس است كه انسان را به غلط می‌اندازد. اگر كسی نام‌نويسی كرد و ديد كه دشمن از اين اقدام او خوشحال شد و به او طمع بست معلوم است كه در تصميم‌گيری‌ اشتباه می‌كند بايد ببيند چه شعاری داده، چه حرفی زده و چه كلمه‌ای را بيان كرده كه دشمن را شاد كرده است.

مدرس حوزه علميه درس خارج بقيةالله(عج) اهواز عنوان کرد: همچنين شخصی كه می‌خواهد رأی بدهد، ممكن است تمايل او به شخصی باشد كه اصلح نيست. اما كسی كه بخواهد از اين آيه تبعيت كند، خدا می‌فرمايد از هوای نفس تبعيت نكن و گرايش قوم و خويشی، دوستی و ... با فرد مورد نظر سبب نشود كه به فرد اصلح رأی ندهيد و غيراصلح را انتخاب كنيد.