مديران اصول مديريت اسلامی را از عهدنامه مالك اشتر بياموزند

گروه اجتماعی: يك استاد دانشگاه تهران با اشاره به اينكه در ميان نظام‌نامه‌های حكومتی و مديريتی هيچ متنی با عهدنامه مالك اشتر قابل مقايسه نيست، اظهار كرد: اين عهدنامه كه طولانی‌ترين پيمان‌نامه‌ای است كه از جانب امام علی (ع) نگاشته شده در برگيرنده اساسی‌ترين مباحث در حكومت و مديريت است.

مصطفی دلشاد تهرانی، استاد دانشگاه تهران

مصطفی دلشاد تهرانی، استاد دانشگاه تهران در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) با اشاره به اينكه در مورد مديريت اسلامی از امام علی(ع) بيش از هر فرد ديگری مطالبی به جامانده است، اظهار كرد: مطالب مديريتی اميرمؤمنان بايد سنخ‌شناسی شود.

وی اولين حوزه مسائل مديريتی در آموزه‌های امام علی(ع) را مبانی مديريت يعنی مباحث بنيادی و زيرساختی معرفت شناسی در حكومت و مديريت خواند و گفت: به عنوان مثال فردی كه در جايگاه مديريت قرار می‌گيرد نمی‌تواند نسبت به انسان‌ها نگاه تعبيری داشته باشد و برخی را خودی و برخی ديگر را غير خودی بخواند. در عهدنامه مالك اشتر امام علی(ع) مردم را دو دوسته معرفی كرده است، كسانی كه برادر دينی تو هستند يعنی مسلمانند و ديگری آنانكه در آفرينش همانند تو هستند يعنی انسان هستند. بنابراين فردی كه در جايگاه مديريت قرار می گيرد بايد برای همه كار كند. لذا انسان‌شناسی و معرفت‌شناسی در سازمان يافتن دستگاه مديريتی ضروری است.

اين نويسنده و محقق بخش ديگری از مبانی مديريت اسلامی را اصول و قواعد كلی عملی ثابت در حكومت و مديريت دانست كه بر كليه تصميات مديريتی حاكم است و گفت: اصولی همچون مدارا، اعتدال و ميانه‌روی، خردورزی برخاسته از مبانی است.

اين استاد دانشگاه گروه سوم از مباحث حكومتی در آموزه های امام علی(ع) را روش‌ها معرفی كرد و گفت: روش‌ها، راه‌حل‌های متغيری هستند كه به تناسب شرايط، اوضاع، احوال، زمان ،مكان و مراتب افراد برای دستيابی به اهداف اتخاذ می‌شود. روش‌ها تابع اصول و برخاسته از مبانی هستند كه می‌توان به روش‌های كنترل و نظارت و روش‌های تشويق و تنبيه اشاره كرد.

نويسنده مجموعه كتب سيره نبوی(منطق عملی) با تبيين اينكه يكی از مسائل موجود در مديريت امام علی(ع) موضوع نظارت و بازرسی و پيگيری است گفت: براساس مبانی و اصول ياد شده از سوی حضرت علی(ع) نظارت نبايد برای مچ‌گيری باشد بلكه بازرسی فلسفه خاص خود را دارد كه برخاسته از مبانی و اصول است.

دلشاد تهرانی سياست‌ها را نيز بخش ديگری از مديريت اسلامی خواند و گفت: اقداماتی كه در مديريت به منظور تأثيرگذاری در شرايط و بهينه كردن روابط و مناسبات حكومتی اتخاذ می شود همچون بخشودگی‌های مالياتی و يا سياست‌های ويژه حمايت از مصرف كننده و توليد كننده نيز سياست‌های يك مدير را تشكيل می‌دهد. اخلاق مديريتی نيز مجموعه‌ای از بينش‌ها، ارزش‌ها، روش‌ها، كنش‌ها و گويش‌هاست و سلوك مديريتی كه برخاسته از اين امور است، اصل ديگری در مديريت اسلامی محسوب می‌شود.

نويسنده كتاب‌های تحليلی و تفسير موضوعی نهج‌البلاغه در ادامه با اشاره به اينكه از ميان آئين نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و نظام‌نامه‌های حكومتی و مديريتی هيچ متنی با عهدنامه مالك اشتر قابل مقايسه نيست، اظهار كرد: اين عهدنامه كه طولانی‌ترين پيمان‌نامه‌ای است كه از جانب امام علی‌(ع) نگاشته شده در برگيرنده اساسی ترين مباحث در حكومت و مديريت است.

بهترين اندوخته مديريتی؛ عمل صالح

وی به تشريح اين آئين‌ها پرداخت و گفت: «حكومت و مديريت انسانی از پايگاه بندگی خدا»، «تبيين كليات وظايف حكومتی و مديريتی»، «اصلاح رابطه خود و خدا در مديريت»، «بهره گرفتن از سنت امداد الهی»، «خودسازی در مديريت»، «جايگاه و اعتبار مردم و اداره شوندگان» «نظر مردم در مديريت ملاكی اساسی»، «بهترين اندوخته مديريتی عمل صالح»، «خودمهاری در مديريت»، «مناسبات و روابط انسانی بر اساس مهرورزی، پرهيز از درندگی، تلقی انسانی، سعه صدر و گذشت، اصلاح مراتب قدرت» از ديگر بندهای ياد شده در اين عهدنامه است.

دلشاد تهرانی «پرهيز از مقابله با خدا»، «اصالت بخشش»، «نفی خودكامگی، قدرت طلبی، توهم خدايی كردن»، «انصاف ورزی»، «بازدارندگی از ستم»، «توجه به ماهيت ستم»، «اهتمام به مطلوب ها»، «جهتگيری صحيح نسبت به ويژگان و همگان»، «بايستگی پوشاندن عيب های مردمان»، «انبساط در مديريت»، «غفلت ورزی مثبت»، «پرهيز از سخن چينان»، «مشورت و رابزنی»، «گزينش همكاران شايسته»، «معيارهای گزينش»، «نفی ستايش گری و ستايش پروری»، «ارزيابی، قدردانی و جزادهی»، «خوش بينی به شهروندان و اداره شوندگان»، «پرهيز از شهوت تغيير و پايبندی به روش های شايسته»، «بررسی امور و گفتگوی علمی با فرزانگان و انديشمندان»، «پذيرش تكثر و تنوع اجتماعی و لزوم مشاركت همگانی»، «تقسيم بندی گروه های اجتماعی و لزوم مشاركت همگانی» برشمرد.

اين استاد دانشگاه به ديگر بندها و آئين‌های اشاره شده در عهدنامه مالك اشتر اشاره و عنوان كرد: در اين عهدنامه بر ضرورت پاسداشت «حقوق گروه‌های اجتماعی»، «پيوستگی كار سپاهيان و ماليات دهندگان با قاضيان و ...»، «پيوستگی جامعه به بازرگانان و صنعتگران»، «پاسداشت حقوق گروه‌های اجتماعی»، «اهتمام به ادای حقوق گروه‌های اجتماعی»، «گزينش فرماندهان و مديران ارشد»، «انتخاب مناسب‌ترين فرماندهان ارشد»، «رسيدگی به امور كارگزاران» تاكيد شده است.