نگاهي به آئين «چراغ برات» در كاشمر

گروه اجتماعي: صدها سال است كه مردم كاشمر، ماه شعبان و نيمه شعبان را با چراغ برات مي‌شناسند، نيمه شعبان كه فرا مي‌رسد، چراغ برات برای مردگان روشن مي‌شود و مردم به ديدار درگذشتگانشان مي‌روند انگار كه در اين روز مردگان چشم انتظار محبت‌های زنده‌ها هستند.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، نمايندگی كاشمر، صدها سال است كه مردم كاشمر، ماه شعبان و نيمه شعبان را با چراغ برات مي‌شناسند، نيمه شعبان كه فرا مي‌رسد، چراغ برات برای مردگان روشن مي‌شود و مردم به ديدار درگذشتگانشان مي‌روند انگار كه در اين روز مردگان چشم انتظار محبت‌های زنده‌ها هستند.

كاشمری‌ها در سه روز وسط ماه شعبان، مراسم ويژه‌ای برای برات دارند اگر چه در نقاط مختلف خراسان از عنوان‌های مختلفی چون برات غريبان، برات اسيران، برات مسافران، برات زندگان و برات مردگان استفاده مي‌شود كه هر كدام هم مراسم ويژه خودش را دارد اما از اين ميان، برات مردگان در شب نيمه شعبان، با شور و حال ويژه‌ای برگزار می‌شود.

مردم كاشمر در نيمه‌های ماه شعبان هر سال يعنی طی روزهای دوازدهم تا چهاردهم شعبان با برگزاری مراسم مذهبی ويژه‌ای با عنوان «برات» ياد و خاطره عزيزان از دست رفته را گرامی می‌دارند.

با توجه به اينكه امام زمان(عج) احترامی خاص در ديار مذهبی كاشمر دارد، اين روزها در جای جای شهر مراسم جشن برپاست.

در اين ميان افراد مختلفی به نذر و نياز می‌پردازند و به طور ناشناس بخشی از هزينه‌های جشن بزرگ مهديه و ساير جشن‌های سطح شهر را تأمين می‌كنند.

كاشمر در ايام منتهی به نيمه شعبان پر جنب و جوش است و مردم برای آذين معابر و زيباسازی گذرها، توزيع نقل و شربت و شيرينی از يكديگر سبقت می‌گيرند.

در همين خصوص حميدرضا بی‌تقصير، يك پژوهشگر مسائل بومی در كاشمر گفت: در كاشمر نيز مانند ساير نقاط كشور در ماه شعبان آيين‌های خاصی برپا می‌شود كه مهم‌ترين آنها چراغ برات است.

بي‌تقصير با بيان اينكه در اين ايام همه منتظرند تا ديگران بر حسب رابطه كوچكی و بزرگی بر سر قبر عزيز سفر كرده‌شان حاضر شوند، فاتحه‌ای بخوانند و نذورات خود را ادا كنند، اظهار كرد: در اين روزها همه بر سر قبور آشنايان و دوستان حاضر می‌شوند.

وی بيان كرد: در كاشمر به ماه شعبان ماه برات هم می‌گويند، نوعی فرهنگ ياري‌گری در اين سه روز ديده می‌شود، همه برای تسليت گويی و ابراز همدردی به داغ‌ديدگان جديد و قديم سر می‌زنند، نوعی صله رحم همگانی و ترويج عاطفه است.

اين پژوهشگر افزود: جهت ديد و بازديد همگان بر سر قبور برای عبرت‌گيری از حال و احوال رفتگان و ماندگان حاضر شده و بر اين اساس افراد يك فاميل صبح روز 12 شعبان به سراغ پيرترين فرد درگذشته فاميل رفته و با حضور در جمع خانواده او به ايشان تسليت می‌گويند و پس از خواندن فاتحه به سراغ بزرگ بعدی فاميل می‌روند. اين ديدار سلسله مراتبی از خانواده درگذشتگان ادامه دارد تا در آخرين ساعات عصر روز چهاردهم همه فاميل به سراغ خانواده كوچك‌ترين متوفی فاميل رفته و با دادن تسليت بر مزار متوفی فاتحه‌ای می‌خوانند. كاشمری‌ها معتقدند اين سه شب، شب اموات است.

وی تصريح كرد: اغلب مردم بر اين باورند كه در اين ايام برات انسان نو می‌شود و به عبارتی سرنوشت او رقم می‌خورد، اقشار مختلف مردم به ويژه كسانی كه به تازگی عزيزی را از دست داده‌اند در اين روز با حضور در مزار اموات ضمن درخواست آمرزش و زنده نگه‌داشتن ياد و خاطره درگذشتگان، آنان را در بركات ميلاد يگانه منجی عالم بشريت حضرت مهدی(عج) شريك می‌سازند.

بی‌تقصير با اشاره به اينكه برات مصداقی بر اعتقاد به اصل معاد است كه مردم اين خطه با انجام اعمال مخصوصی به استقبال آن می‌روند، ابراز كرد: مردم كاشمر در روزهای چراغ برات علاوه بر مراسم عمومی كه در همه مناطق خراسان مشترك است طی سال‌های گذشته خيمه‌ها و چادرهايی بر فراز قبور عزيزان نصب كرده و اين دوره زمانی را بر سر قبر عزيزان خود بيتوته می‌كردند.

اين پژوهشگر در خصوص چراغ برات در روستاهای شهرستان بيان كرد: از مراسم روز برات كه بيشتر در روستاها رونق دارد، اجرای مراسم برات‌خوانی است كه جوانان و نوجوانان روستا به خانه افرادی كه به تازگی عزيزی را از دست داده‌اند، مراجعه كرده و اشعاری را در يادآوری روز برات قرائت می‌كنند و اهالی خانه نيز از آنچه در خانه موجود است، مانند خرما، شكلات، نقل و نبات، لنگاش پخته، عناب و گردو به آنها می‌دهند و بدينوسيله از آنها تشكر می‌كنند.

وی ادامه می‌دهد: در روستاها رسم بر اين است كه شب نيمه شعبان تمام چراغهای خانه بايد روشن باشد، اعتقاد روستاييان بر اين است كه در اين شب ارواح اموات آن خانه به محل زندگی خود می‌آيند.