پشتوانه معرفتی توكل شناخت خداوند است/ توحيد افعالی؛ يكی از مبانی اعتقادی توكل

گروه اجتماعی: حجت‌الاسلام الياسی با بيان اينكه مبنای اعتقادی توكل، اعتقاد به توحيد افعالی است، عنوان كرد: پشتوانه معرفتی توكل، شناخت خداوند است، اگر انسان به شناخت خداوند نائل شد به ذات اقدس الهی اعتماد می‌كند و اين همان توكل است.

حجت‌الاسلام والمسلمين خداداد الياسی، محقق امور دينی در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، با بيان اينكه توكل از ماده وكل به معنای واگذاركردن و محول كردن كار به كسی است، اظهار كرد: وكيل به كسی گويند كه امر و كاری را به او واگذار كرده‌ايم و توكل به معنای واگذاركردن و سپردن كار به كسی است.

وی با بيان اينكه سه نوع توحيد داريم، تصريح كرد: در توحيد ذات به خدای يگانه اعتقاد داريم و توحيد ديگر توحيد صفات است و يكی از ابعاد توحيد، توحيد افعالی است يعنی معتقديم همه امور به دست خداست. اگر كسی توحيد افعالی نداشته باشد و در بعد كارها به خدا اعتقاد نداشته باشد در اين حيطه فرد مشرك است.

الياسی با اشاره به آيه «وَقَالَ مُوسَى یَا قَوْمِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللّهِ فَعَلَیْهِ تَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّسْلِمِينَ؛ و موسى گفت اى قوم من اگر به خدا ايمان آورده‏‌ايد و اگر اهل تسليم هستيد بر او توكل كنيد»، (آیه 84 سوره يونس) تصريح كرد: محال است كسی به توحيد افعالی اعتقاد داشته باشد و به خدا توكل نداشته باشد.

محقق امور دينی با اشاره به اينكه مبنای اعتقادی توكل اعتقاد به توحيد افعالی است، عنوان كرد: پشتوانه معرفتی توكل شناخت خداوند است؛ اگر انسان به شناخت خداوند نائل شد به ذات اقدس الهی اعتماد می‌كند كه خدا قادر به انجام هر امری است، حكيم است و در حق انسان مكر به كار نمی‌برد و انسان را دوست دارد و اگر كسی به خدا اعتماد كرد كار را به خدا واگذار می‌كند و اين همان توكل است.

وی با اشاره به آيه 38 سوره زمر ‌گفت: سه مرحله بيان شده در مطلب پيشين در اين آيه ذكر شده است؛ «وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَیْتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِیَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ عَلَیْهِ یَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ؛ و اگر از آنها بپرسى چه كسى آسمانها و زمين را خلق كرده قطعا خواهند گفت‏ خدا بگو [هان] چه تصور مي‌كنيد اگر خدا بخواهد صدمه‏‌اى به من برساند آيا آنچه را به جاى خدا مي‌خوانيد مي‌توانند صدمه او را برطرف كنند يا اگر او رحمتى براى من اراده كند آيا آنها مي‌توانند رحمتش را بازدارند بگو خدا مرا بس است اهل توكل تنها بر او توكل مي‌كنند»، بخش اول اين آيه شريف اشاره به معرفت خداوند است و در نتيجه اين مهم اعتماد به خداوند و در نهايت توكل در پی آن می‌آيد.

حجت‌الاسلام الياسی با تأكيد بر آثار و نتايج مثبت و مطلوب روانی توكل برخی از اشارات قرآنی آن را برشمرد و تصريح كرد: يكی از آثار توكل بر خداوند رحمان آرامش است؛ وقتی انسان مطمئن است كه كار را به كسی سپرده كه به نحو احسن می‌تواند متولی امور باشد اين امر در او شكل می‌گيرد.

محقق امور دينی با بيان اينكه اضطراب و استرس در انسان‌ها ناشی از نبود اعتماد به خداوند است، گفت: انسان نگران آن است كه در زندگی با ناكامی مواجه شود اما وقتی بداند امور به دست كسی كه توانا و خيرخواه اوست آرامش عجيبی به او دست می‌دهد و نتيجه توكل «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» می‌شود.

وی گفت: اثر و نتيجه ديگر توكل تحمل ناملايمات است؛ انسان در اين صورت احساس شكست و بن‌بست نمی‌كند و هيچ جا به آخر خط نمی‌رسد و در مقابل هيچ ناكامی احساس شكست نمی‌كند. خطاب خداوند در سوره نحل آيات 41 و 42 كسانی است كه در مقابل ناملايمات صبر و بر خدا توكل می‌كنند؛ «وَالَّذِينَ هَاجَرُواْ فِی اللّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُواْ یَعْلَمُونَ ﴿۴۱﴾ الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَكَّلُونَ﴿۴۲﴾؛ و كسانى كه پس از ستمديدگى در راه خدا هجرت كرده‏‌اند در اين دنيا جاى نيكویى به آنان مي‌دهيم و اگر بدانند قطعا پاداش آخرت بزرگتر خواهد بود (۴۱) همانا كه صبر نمودند و بر پروردگارشان توكل مي‌كنند (۴۲)».

حجت‌الاسلام الياسی با اشاره به روايت امام باقر(ع) مبنی بر مَن توكل علی الله لا يغلب و من اعتصم بالله لايهزم؛ كسی كه به خدا توكل كند مغلوب نمی‌شود، و كسی كه به خدا تمسك جويد شكست نمی‌خورد، گفت: انسان در سايه توكل به خدا ناملايمات را به‌خوبی تحمل می‌كند و سخن حضرت زينب(س) «ما رأيت الا جميلا» نتيجه اعتماد و توكل به خداوند است.

محقق امور دينی با تأكيد بر اينكه اميد و نشاط در زندگی اثر ديگر توكل است، عنوان كرد: بزرگترين دشمن‌ انسان شيطان است. قرآن می‌فرمايد: «وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَیْمَانَكُمْ دَخَلًا بَیْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِیَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا یَبْلُوكُمُ اللّهُ بِهِ وَلَیُبَیِّنَنَّ لَكُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ؛ و مانند آن [زنى] كه رشته خود را پس از محكم بافتن [يكى يكى] از هم مي‌گسست مباشيد كه سوگندهاى خود را ميان خويش وسيله [فريب و] تقلب سازيد [به خيال اين] كه گروهى از گروه ديگر [در داشتن امكانات] افزونترند جز اين نيست كه خدا شما را بدين وسيله مي‌آزمايد و روز قيامت در آنچه اختلاف مي‌كرديد قطعا براى شما توضيح خواهد داد»، (سوره نحل آيه 92). اگر انسان با اين نگاه زندگی كند با نشاط و اميد زندگی خود را سپری می‌كند؛ در اين ميان يكی ديگر از آثار توكل هدفمندی در زندگی و ديگری مسئوليت‌پذيری است.

حجت‌الاسلام الياسی عنوان كرد: نهادينه‌شدن توكل در وجود انسان با تجربه و عادت به دست می‌آيد. اگر كسی عادت كند بی‌طاقتی و شتاب‌زدگی را كنار گذارد و خود را به توكل به خدا عادت دهد اين مهم در وجودش ملكه می‌شود. انسان با مشاهده افرادی كه بر خدا توكل دارند و آنانی كه به خدا توكل نكردند بايد عبرت گيرد.

محقق امور دينی با تأكيد بر اينكه انسان ضعيف است و هميشه بايد به كسی كه از او قوی‌تر است پناه برد، گفت: بسياری از كشورهای ضعيف كه وابسته ابرقدرت‌ها می‌شوند به دليل همين احساس ضعف است و گاهی اوقات برخی توكل را غلط معنا می‌كنند اين نگاه غلط به خداست كه ما دست بر روی دست گذاشته و امور را به خداوند واگذار كنيم، پرودگار در عين اقتدار بر حكمت عمل می‌كند. دست كشيدن از كار و فعاليت و توكل در اموری كه خدا بدان راضی نيست امری اشتباه است.