غفلت روانپزشكی و پزشكی از بيماری‌های روحی

گروه سلامت: معاون پژوهشی مركز تحقيقات طب اسلامی امام صادق(ع) از نبود كدگذاری بيماری‌های روحی در جهان سخن گفت و اظهار كرد: كليه بيماری‌های روحی كه روانپزشكی و پزشكی امروز از آن غفلت كرده و يا پتانسيل درك آن را ندارد قطعاً بر بعد روانی و جسمی انسان تأثيرگذار است.

غلامرضا نورمحمدی، معاون پژوهشی مركز تحقيقات طب اسلامی امام صادق(ع) در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) به تشريح پاسخ اين سؤال پرداخت كه در اسلام فرد تهمت زننده و غيبت كننده بيمار محسوب می‌شود، آيا می‌توان از نظر روانشناسی آسيب‌های وارده به فرد تهمت زننده و دروغ‌گو را بررسی كرد؟ و گفت: در خصوص بيماری‌ها تقسيم‌بندی رايجی در سه علم روانشناسی، روانكاوری و روانپزشكی وجود دارد، نگاهی نيز در دين اسلام مطرح شده است.

وی ادامه داد: در نگاه اين سه علم، اكنون بيشتر بحث بر روی رفتار فرد است و رفتارشناسی فرد مورد تجزيه و تحليل قرار می‌گيرد كه در آن ملاك جسم است و بخش روان در حقيقت تعريف نشده است و مباحث تحت عناوين «mind» مغز، فعاليت مغز، عقايد ناخوداگاه و ساير عناوين مطرح می‌شود.

تفکیک روح و روان در اسلام

اين محقق و پژوهشگر طب اسلامی در خصوص نگاه اسلامی نيز عنوان كرد: در اسلام يك روح داريم و يك روان كه اين روح و روان به هم نزديك هستند و يك بحث جسم نيز مطرح است. در آيه 85 سوره اسراء خداوند می‌فرمايد: «وَیَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلًا؛ و درباره روح از تو مى‏‌پرسند بگو روح از [سنخ] فرمان پروردگار من است و به شما از دانش جز اندكى داده نشده است». اما بايد دانست روحی كه در قرآن مطرح شده قطعاً به معنی روانی كه اكنون در علم مطرح است، نيست.

وی اين مسئله را مربوط به فلسفه پزشكی دانست و تصريح كرد: بايد مباحث بيماری‌های روانی را از بيماری‌های مربوط به روح جدا بدانيم. اما فعلاً در دنيا دو تقسيم‌بندی برای بيماری‌ها وجود دارد، يك تقسيم بندی تحت عنوان ICD-10 كه در انگلستان است كه بيماری‌های جسمی را كدگذاری می‌كند و يك تقسيم‌بندی ديگر تحت عنوان DSM-IV در آمريكا است و بيماری‌های روانی را كدگذاری می‌كند اما برای بيماری‌های روحی تقسيم‌بندی صورت نگرفته است.

معاون پژوهشی مركز تحقيقات طب اسلامی امام صادق(ع) افزود: به همين جهت تلاش چند دهه اخير ما بر اين مبنا بوده است كه ضابطه بيماری‌های روحی را مطرح كنيم، مثلاً در روايت «الحسود دائم السقم و ان كان صحيح الجسم؛ حسود هميشه ناخوش است گر چه از نظر جسمی سالم باشد» بين سلامت جسمی ظاهری كه وجود دارد و ناخوشی كه در درون فرد وجود دارد، تفكيك قائل شده است.

وی وجود دو مسئله كه بايد مورد توجه قرار گيرد را متذكر شد و گفت: واژه‌های متعدد و متفاوت برای بيان بيماری در زبان‌های فارسی، عربی و انگليسی وجود دارد. در انگليسی سه واژه وجود دارد، sickness، illness و disease كه متأسفانه هر سه واژه در فارسی بيماری ترجمه می‌شود كه غلط است در عربی نيز ما كلمات «الم»، «وجع» «مرض»، «سقم» و حدود 14 كلمه در خصوص ناسلامتی انسان در روايات و آيات وجود دارد كه آنها نيز متأسفانه چون از زاويه عمومی به آن نگاه می‌شود، به صورت يكسان ترجمه و فرض می‌شود در حالی كه يكسان نيستند.

اين محقق و پژوهشگر طب اسلامی تصريح كرد: اين واژه‌ها برخی به ناخوشی، درد، ناراحتی، عذاب، بيماری و ... معنی شده‌اند كه حوزه هر كدام جدا است. از سوی ديگر گاهی ما می‌خواهيم برای مباحث دينی از تقسيم‌يندی‌های غربی عنوانی پيدا كرده با مبانی دينی تطبيق دهيم كه گاهی درست است و گاهی نادرست و اين مسئله را نه به صورت كلی می‌توان پذيرفت و نه می‌توان رد كرد.

تلاش برای مطرح کردن ضابطه بیماری‌های روحی

وی ادامه داد: بحث‌هايی مانند تكبر، غرور و ... بخش روح انسان را درگير می‌كند و قطعاً بر جسم هم تأثيرگذار است. درون و فطرت انسان بر اساس راستی و درستی بنا شده و فرد دروغ‌گو در واقع دروغ را می‌آموزد و الا سرشتش با دروغ آميخته نيست.

نور‌محمدی در خصوص ريشه‌يابی بيماری‌های روحی مانند دروغ گويی، غيبت و ... عنوان كرد: در بررسی تهمت، دروغ و ... دو نگاه داريم يكی به خميرمايه و سرشت انسان و دوم نگاهی به مهارت‌های اجتماعی فرد؛ چرا كه فرد هيچ گاه در خلوت خود دروغ نمی‌گويد و تهمت نمی‌زند و اين مسئله باز می‌گردد به روانشناسی اجتماعی فرد.

وی ادامه داد: در اين خصوص دو بحث ديگر نيز مطرح است، اول بحث فردی، كه شخص چگونه با خلافی كه انجام می‌دهد كنار می آيد، بحث ديگر بحث اجتماعی است كه چگونه فرد در درون يك اجتماع ناگزير می‌شود كه خلاف حركت كند.

اين محقق و پژوهشگر طب اسلامی تصريح كرد: تمام مصاديق خلاف از نظر روحی اثرات خاص خود را دارد، مثلاً كسی كه حسود است اگر رقيبش دچار موفقيت شود، اين فرد از شدت فشار دچار اثرات جسمی می‌شود كه از جمله آنها سردرد و سنگينی سر است كه به آن سردرد عصبی گفته می‌شود و يا از نظر گوارشی مشكلاتی برای وی ايجاد می‌شود، كه در روانشناسی به آن پرخوری و يا بی‌اشتهايی عصبی می‌گوييم.

وی با اشاره به اينكه هيچگاه حسد به عنوان منشأ روحی اين سردرد و بی‌اشتهايی در پزشكی امروز بررسی نمی‌شود، عنوان كرد: پس می‌توان گفت كليه بيماری‌های روحی كه روانپزشكی و پزشكی امروز از آن غفلت كرده و يا پتانسيل درك آن را ندارد قطعاً بر بعد روانی و جسمی انسان تأثيرگذار است.

نورمحمدی در پايان اظهار كرد: برای اين بيماری‌های روحی طبقه‌بندی صورت نگرفته است و تا وقتی علت را پيدا نكنيم به ناچار بايد آثار ظاهری را برطرف كنيم، لذا نشانه‌های جسمانی بيماری بر طرف می‌شود اما عليت‌يابی روحی آن صورت نمی‌گيرد.