آلودهكنندگان هوا و محيط زيست؛ مشمول قاعده «لاضرر»
آلودگی هوا و محيط زيست، مصداق بارز ضرر وارد كردن به سلامت افراد جامعه است و بیترديد بر اساس قاعده «لاضرر» در اسلام كه وارد كردن ضرر به افراد را به هيچ وجه روا نمیداند موجب مسئوليت برای عاملان آن میشود.
هر فعل و اقدامی اگر از انگيزه و نيت الهی برخودار باشد عبادت محسوب میشود بنابراين تلاش هر انسان مسلمان در جهت رعايت محيط و حفظ محيط زيست حتی اگر كوچك به نظر برسد ولی با انگيزه الهی باشد عبادت محسوب شده و او را به سوی تعالی و كمال رهنمون میسازد اگر چه فقه و اخلاق اسلامی متضمن دستورات و توصيههای فراوان در باب حفاظت محيط زيست و بهسازی آن است.
همچنين هرگونه اقدامی كه در جهت تخريب محيط زيست باشد نيز منكر و مشمول آيات و احاديث بسيار زيادی است كه در اين زمينه در قرآن و احاديث به چشم میخود كه عقوبت آن گريبانگير افراد خواهد شد.
برخی دستورات و توصيههای كلی قرآن در حفاظت محيط زيست
منع از اسراف در آيه 141 سوره انعام، بهرهبرداری نادرست از منابع طبيعی در آيه 32 سوره مائده، امر به آبادانی زمين در آيه 61 سوره هود و دعوت به شكران نعمتها در آيه 7 سوره ابراهيم و استفاده صحيح از آنها نمونههای از اين دستورات و توصيههای عمومی است.(1)
برخی راهنمايی و احكام خاص قرآن و احاديث در حفاظت محيط زيست
افزودن بر اين كليات، در موارد خاص راهنمايی و احكامی ارائه شده است كه همگی در جهت حفاظت از محيط زيست است به عنوان مثال، قطع درختان ميوهدار نهی شده و بر باغداری و كشت و پرورش درختان تاكيد شده و امام صادق(ع) میفرمايد: درختان ميوهدار را قطع نكنيد كه خدا بر شما به شدت عذاب خواهد ريخت زراعت كنيد و درخت بكاريد كه به خدا سوگند هيچ عملی حلالتر و پاكيزهتر از آن نيست(2)
| در اسلام قانون مشهور و معروفی تحت عنوان «لاضرر» وجود دارد كه بر طبق آن، ضرر زدن به شخص يا اشخاص به هيچ وجه روا نيست و پيامبر اسلامی نيز به شدت از آن نهی كرده و آلودگی هوا و محيط زيست از همين قاعده پيروی میكند |
اين در حالی است كه امروز قطع بیرويه درختان و تخريب پوشش گياهی، توسعه بيابانها شور شدن اراضی و آبها خشك شدن قنوات و چاهها را در پی داشته كه هر يك خسارات غير قابل بر آوردی را در نقاط مختلف جهان موجب شده است و درخت كاری و احيای زمينهای موات به يكی از اهداف مهم محيط زيستی شده است كه در اسلام مورد تاكيد فراوان است(3)
دليل تحذير از تخريب و نابودی طبيعت بر اساس قرآن
در آيه 61 سوره هود «هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی قَرِيبٌ مُّجِيبٌ: او شما را از زمين پديد آورد و در آن شما را استقرار داد پس از او آمرزش بخواهيد آنگاه به درگاه او توبه كنيد كه پروردگارم نزديك [و] اجابتكننده است» تفكر و تعقل، بيانگر مطابقت اهداف زيست محيطی با هدف اين آيه است همچنين بر پايه مفهوم اين آيه به دليل مخالف بودن تخريب و نابودی طبيعت با عمران و آبادانی بايد از آن پرهيز كرد.(4)
نهی از اسرافكاری در طبيعت
خداوند در آيات بسياری بشر را از اسرافكاری نهی فرموده و پيروانش را به ميان روی و اعتدال در مصرف دعوت كرده است و از هر گونه زيادهروی و تجاوز از حد در استفاده از مواهب طبيعی بر حذر داشته است كه آيات 7 و 8 سوره الرحمن آيه 31 سوره اعراف و 141 سوره انعام از جمله اين آيات است.(5)
همچنين، خداوند در آيات بسياری انسانها را متوجه مواهب الهی و برخورداری مناسب از آنها كرده است و با هشدارها و بشارتهای بسيار او را به يافتن و پيمودن راه درست الهی رهنمون شده و راه و روش بهداشت و حفاظت از اين دادها را به وی آموخته است(6)
آلودگی محيط زيست، مصداق بارز قاعده« لاضرر»
در اسلام قانون مشهور و معروفی تحت عنوان «لاضرر» وجود دارد كه بر طبق آن، ضرر زدن به شخص يا اشخاص به هيچ وجه روا نيست و پيامبر اسلامی نيز به شدت از آن نهی كرده است كه امروزه آلودگی محيط زيست، مصداق بارز ضرر وارد كردن به سلامت افراد جامعه به حساب میآيد و بدون ترديد نهی شديد پيامبر نيز مشمول آن میشود.(7)
آيات قرآن؛ تبيين يك مكتب زيست محيطی جامع
آيات قرآن تبيين يك مكتب زيست محيطی جامع بوده كه بيانگر معيارهای درست انديشدن و درست عمل كردن در عرصه مسائل محيط زيست است و دعوت مردم به رفتارهای هنجار زيست محيطی در قالب امر به معروف و بازداشتن آنها از رفتارهای ناهنجار بهداشت محيطی، داری ماهيتی كاملا زيست محيطی بوده و در حقيقت ضامن اجرای ساير وظايف فردی و اجتماعی در قبال محيط زيست خواهد بود.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع:
(1)نوری، محمدرضا، بهداشت در قرآن، انتشارات واقفی، چاپ اول 1384
(2)كياء علی بهداشت در اسلام موسسه انتشاراتی مختو مقلی فراغی، چاپ اول 1382
(3)اصغری لفمجانی، صادق، مبانی حفاظت محيط زيست در اسلام دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول 1378
(4)اصغری لفمجانی، صادق، مبانی حفاظت محيط زيست در اسلام دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول 1378
(5)نوری، محمد رضا، بهداشت در قرآن، انتشارات واقفی، چاپ اول 1384
(6)نوری، محمد رضا، بهداشت در قرآن، انتشارات واقفی، چاپ اول 1384
(7)اصغری لفمجانی، صادق، مبانی حفاظت محيط زيست در اسلام دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول 1378
