امام صادق(ع) و ضرورت يادگيری بصيرت دينی و علمی

در حاليكه خدا در نزديكی ماست، گاهی ما چنان او را فراموش می‌كنيم كه برای رفع حاجاتمان، خيال می‌‌كنيم بنده‌های خدا بهتر مسائل ما را حل می‌كنند! بعد كه به بن‌بست می‌‌‌رسيم، يادمان می‌آيد كه خدا در هر حال با ماست. اگر در احوال ما تغيير باشد و توكل و نزديكی به او، ملاك حالمان باشد، نزديكی به خدا خيلی خوب احساس می‌شود. دلمان قرص می‌شود و گام‌هايمان را محكم‌تر برمی‌داريم. آستانه تحمل و طاقتمان بالا می‌رود. آن‌طور كه زينب(س) كوه صبر و مقاومت آگاهانه بود.

امام صادق(ع) همه دين را برای ما قابل فهم و ارزش و ضرورت يادگيری و بصيرت دينی را برای مسلمانان آشكار كرد. جهل، تاريكی و بن‌بست است، سستی هويت و تهی بودن محتوای دين‌داری است، شكست و تسلط اجانب است، خفت نياز و تسليم در برابر جابران زمانه است. اگر انديشه‌های ما روشن باشد، دشمن مجال نفوذ نخواهد داشت و طمعی برای دام گسترانيدن بر فرهنگ ما و هجوم بر آن و به بيراهه بردن جوانان و فرزندان اين مرز و بوم نخواهد داشت.

جهل آن‌قدر نزد امام صادق(ع) مذموم است كه می‌فرمايد: (بحارالأنوار ج 1 / 221) «عبادت افراد جاهل و نادان به احكام خدا ارزشی ندارد». يا در مورد عظمت مقام فقها و ارزش آثار آنان در حفظ دين امام صادق(ع) می‏فرمايد «شيطان از مرگ فقيه و عالم دينی بيش از همه خشنود می‏شود».

امروزه شياطين روزگار بسيارند كه می‌خواهند با سست كردن ريشه‌های اعتقادی جوانان و مسلمانان، دين را امری بيهوده تلقی كنند و انديشه‌های باطل خود را در جوامع اسلامی به جريان بيندازند. اگر ارزش علم و يادگيری برما آشكار باشد، در معرفت‌‌آموزی دينی و علمی لحظه‌ايی درنگ نمی‌كرديم. به‌طوريكه امام علی(ع) ارزش يك لحظه انديشيدن را بالاتر از هفتاد سال عبادت می‌داند.

امام صادق(ع) در تشبيه زيبای خود می‏فرمايد (كافی ج 2 / 454) «عقل خود را به منزله‏ خويشاوندی خيرخواه و فرزندی مهربان بدان و عمل خود را به منزله پدری بدان كه بايد از او پيروی كنی و نفس خود را به منزله دشمنی بدان كه بايد با او مبارزه كنی و مال خود را به منزله عاريه‌ای بدان كه بايد آن را به صاحبش بازگردانی».

بدون شك يك فرد دانشمند تأثير بسيار ارزنده‌ايی بر جامعه دارد، اما مهمترين اصل اين است كه ارزش يادگيری و اهميت به علما و دانشمندان بايد به‌صورت يك فرهنگ نهادينه شود. علما و دانشمندان ناجی جامعه و رهبران آن‌ها برای دنيا و آخرتشان هستند و لذا باور علم‌آموزی بايد يك اصل برای همه ما باشد. يادمان نرفته كه بيشتر دانشمندان قديم از مسلمانان بودند و امروزه در بسياری از مراكز تحقيقاتی دنيا از اثار آن‌ها استفاده می‌شود. چرا نبايد اين امر مجدداً احيا شود؟.

شايد بهتر بود روز ولادت امام صادق(ع) روز، نخبه و نخبگان جامعه (جهان اسلام) نام‌گذاری شود تا مردم و جامعه نگاهی به فرهيختگان خود داشته باشند و ضمن قدردانی از آ‌ن‌ها، در علم‌آموزی و مجاهدت‌های علمی آن‌ها را الگو قرار دهند.

علم و بصيرت دينی هرگز منافی نيازهای انسان نيست و از سخنان بسيار سودمند آن حضرت اين است كه فرمود «در آنچه كه چاره ای جز دانستن آن را نداريد، به دقت بنگريد (تا گرفتار آفت و شرمساری نشويد) و آنچه را كه عذری در ندانستن آن نداريد، در دانستن آن كوشا باشيد (تا گرفتار زحمت و تدارك اعمال نشود) همانا دين خدا اركانی دارد كه عبادت‌های ظاهری جبران جهالت و نادانی شما را نسبت به آن‌ها نمی‏كند و آگاهی پيدا كردن از آن‌ها و حفظ ديانت به وسيله‏ آ‌ن‌ها، ضرری به زندگی و اقتصاد مؤمن نمی‏زند و احدی جز با لطف و مدد الهی نمی‏تواند به سوی فهم احكام و معارف و اسرار دينی راه پيدا كند. (ارشاد مفيد ص 283.)

از همه مهمتر اينكه اين علوم دينی بايد عمومی و فراگير شود. نبايد آموزه‌های دينی خاص افراد دين‌دار و منفك از عموم باشد. بيان ساده و قابل فهم آن می‌تواند ابعاد زندگی انسان را روشن كند. مجلس درس و ياددهی امام صادق(ع) هرگز تعطيل نمی‌شد و ايشان هميشه معلم جامعه بود. پايگاه‌های علمی و دينی در تمام محله‌ها و نقاط شهر و روستا احيا شود و هركس در كنار كارش، لحظاتی را به يادگيری و ياددهی بپردازد. علم‌آموزی و ارزش‌های علمی و دينی از مهمترين شاخص‌‌های دين ماست. امروزه از اين شيوه برخی از فرقه‌های ضاله برای جذب جوانان، بصورت خانه به خانه استفاده می‌كنند و مجالس اين‌گونه برپا می‌كنند. نبايد اجازه داد كه صاحبان اين مجالس با كپی‌برداری از منويات دين ما، برای منافع و مطامع شيطانی خود سود ببرند و جامعه و جوانان را از مدار دين و دين‌داری خارج كنند.

بنابراين دانش دينی و بر مدار دين، حوزه‌های نفاق را مسدود می‌كند و روحيه برادری و وحدت را تثبيت می‌كند و همه اين‌ها از مظاهر علم است. امام صادق(ع) همچون پيامبر عزيز ما و امامان ديگر، راه سعادت انسان را با يادگيری روشن كرد. انسان جاهل به روشنی گمراه و به ظلالت خواهد رفت و ما با پيروی از سيره امام صادق(ع) هرگز ار صراط مستقيم كه توصيه قرآن است جدا نخواهيم شد.