سود واقعی سرمايه مولد؛ مبنای نرخ سود بانكی در بانكداری بدون ربا

حجت‌الاسلام والمسلمين محمد حبيبيان نقيبی، عضو هيئت علمی دانشكده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی، در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، در رابطه با معضلات تعيين دستوری نرخ سود در بانكداری متعارف و توجه به مسئله تعيين نرخ سود در سيستم بانكداری بدون ربا گفت: سود و بهره در قالب سود و بهره اسمی و واقعی دسته‌بندی می‌شود و سود و بهره واقعی، سود و بهره اسمی منهای تورم است.

تعيين دستوری نرخ سود، سرمايه را به سمت بازارسياه سوق می‌دهد

حجت‌الاسلام حبيبيان، در رابطه با معضلات تعيين دستوری نرخ سود بانكی گفت: زمانی كه نرخ سود بانكی كمتر از نرخ تورم باشد، عملا سپرده‌گذار در بانك با زيان مواجه خواهدشد، چراكه زمانی كه نرخ تورم 35 درصد باشد و نرخ سود بانكی در بهترين شرايط 20 درصد لحاظ شود، سرمايه گذار متضرر خواهدبود و طبعا تداوم اين روند معضلاتی را به همراه خواهد داشت كه از جمله آن، رشد قارچ‌گونه و اغلب بدون پشتوانه موسسات مالی اعتباری و بانك‌ها است.

وی در ادامه افزود: از ديگر معضلات اين روند می‌توان به فزونی تقاضای پول در برابر عرضه اشاره كرد كه عملا پول را به سمت بازار سياه و بازار ربا سوق می‌دهد و اگر هم به شكل مستقيم وارد اين عرصه نشود، از طريق ورود به بازارهای غيررسمی و سوداگری با هدف جلب سود بيشتر از تبديل شدن سرمايه به سرمايه مولد جلوگيری كرده و باز به نوعی در فرايند ربا درگير خواهدشد.

تفاوت نرخ سود با بهره

عضو هيئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، در رابطه با تفكيك سود از بهره و ماهيت زياده‌ای كه توسط سيستم بانكی پرداخت می‌شود، گفت: با توجه به اينكه ساخار و ادبيات سيستم بانكی ما در عمل متاثر از سيستم بانكی متعارف و غربی است، آنچه كه از آن به عنوان سود ياد می‌شود، بيشتر بهره است تا سود، اگرچه در قانون عمليات بانكی بدون ربا لفظ سود جايگزين نرخ بهره شده، اما بايد توجه داشت كه بر اساس اصول فقهی ماهيت حرام، با تغيير لفظ، حلال نمی‌شود.

وی در اين رابطه افزود: اينكه اسم زياده سود باشد يا بهره تفاوتی ندارد، مهم نحوه محاسبه آن است كه نبايد ربوی باشد. آنچه در حال حاضر در سيستم بانكی ما روی می‌دهد، به نرخ بهره شبيه است تا نرخ سود، به اين ترتيب كه سپرده‌گذار پولی را تحت عناوين كوتاه و بلندمدت به امانت در بانك می‌گذارد و علی‌رغم وجود لفظ سود علی‌الحساب نرخ سود ثابتی را دريافت می‌كنند كه اين عملا همان بهره است و با نرخ سود متفاوت است.

اهداف سيستم بانكداری بدون ربا درعمل محقق نشده است

كارشناس مسائل اقتصاد اسلامی ضمن بيان اين نكته كه در سيستم بانكداری بدون ربا ما به دنبال تبديل واقعی نرخ بهره به نرخ سود بوديم، اما در عمل اين اتفاق صورت نپذيرفت، افزود: در مسئله تعيين نرخ سود، اگر بخواهيم آنچه را كه در بازار رخ داده بالاتر يا پائين‌تر در نظر بگيريم، عملا كار اشتباهی رخ داده، چراكه دخالت در سيستم بانكی كرديم و اقدام دستوری در روند تعيين نرخ سود از پايه ايراد دارد. تعيين نرخ سود به شكل دستوری آن بی‌عالتی را به همراه خواهد داشت و لطمات جبران‌ناپذيری به سيستم بانكداری بدون ربا خواهد زد.

وی در پايان در رابطه با روند مطلوب تعيين نرخ سود گفت: تعيين نرخ سود كمتر از نرخ تورم، عدم تمايل جامعه به مسئله پس‌انداز را به همراه خواهد داشت كه اين امر موجب كاهش نقدينگی و منابع بانكی خواهد شد، همچنين در شرايط فعلی تعيين نرخی سود بيشتر از تورم سبب خواهد شد تا عملا گيرندگان تسهيلات با مشكل مواجه شده و هزينه توليد بالا تمام شود كه اين خود موجب افزايش نرخ تورم خواهدشد. واقع مطلب اينكه نرخ سود بايد از طريق محاسبه سود واقعی فعاليت‌های اقتصادی تعيين شود، به ديگر سخن، سود واقعی سرمايه مولد، بايد محاسبه شود نه اينكه به شكل دستوری و بدون اعمال نظرات كارشناسی اين امر رخ دهد.