مجموعه نظرات مراجع عظام تقليد درباره طواف در سازه جديد مسجدالحرام
به دليل ساختوسازهای در حال انجام در مسجدالحرام سازه جديدی اطراف كعبه شريفه برای طواف افراد ويلچری ساخته شده است كه طواف در آن محل سؤال از مراجع عظام تقليد بود؛ بر همين اساس نظر مراجع عظام تقليد جمعاوری و ارائه میشود.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) از جمله تغييراتی كه در مسجدالحرام روی داده و بر مناسك حج برخی افراد نيز تاثير گذاشته است، ايجاد سازهای جديد برای طواف افراد ويلچری است.
در سالهای گذشته افراد معذور كه با ويلچر طواف میكردند معمولاً بايد به طبقه دوم مسجدالحرام میرفتند اما در سال جاری سازه جديد دو طبقهای در حياط مسجدالحرام برای اين گروه درست شده است. طبقه نخست اين سازه كه در صورت راهاندازی تا ايام حج ارتفاعی حدود سه تا چهار متر خواهد داشت به فتوای همه فقها طواف در آن صحيح است.
اما طبقه دوم كه ارتفاعی 13 متری دارد بر مبنای نظر برخی مراجع طواف در آن برای فرد معذور كافی است اما برخی ديگر از علما احتياط كرده عنوان كردهاند كه معذور در طبقه دوم طواف كند و نايبی نيز بگيرد كه از طرف وی در صحن طواف كند.
بايد توجه داشت، اكثر قريب به اتفاق زائران كه توانايی كافی دارند همچون گذشته در حياط مسجدالحرام و همسان با ديگر حجاج به طواف خواهند پرداخت و فقط افرادی كه برايشان مقدور نيست در صحن مسجدالحرام طواف كنند در طبقه اول سازه جديد اقدام به طواف خواهند كرد. البته در صورت ازدحام جمعيت و عدم امكان طواف در طبقه نخست سازه، در طبقه دوم طواف كرده و حتما از روحانيون كاروان راهنمايی بگيرند تا بتوانند بر اساس فتوای مرجع تقليد خودشان عمل كنند.
به گزارش ايكنا بر همين اساس نظر مراجع عظام تقليد در خصوص طواف در سازه جديد كسب شد كه بر مبنای آن از مراجع عظام تقليد سؤال شد: «با توجه به اينكه عمليات تخريب قسمتی از مسجدالحرام و توسعه مطاف در حال انجام و در حدود سه سال به طول خواهد انجاميد، لذا برای انجام طواف در اطراف كعبه سازهای موقت در دو طبقه احداث شده است كه طبقه اول آن با ارتفاعی در حدود نيمه ارتفاع ديوار كعبه و طبقه دوم آن بيش از 13 متر (همسطح بام كعبه يا كمی بالاتر از آن) است كه برای استفاده در موسم حج جاری و دو سال آينده در نظر گرفته شده و نماز طواف اين افراد نيز پشت مقام در طبقات احداثی جديد خوانده میشود؛ به نظر حضرتعالی طواف و نماز طواف افراد سالم و ناتوان بر روی سازه يادشده چه حكمی دارد؟»
جوابيه مراجع عظام تقليد
مقام معظم رهبری آيتالله خامنهای دامت بركاته: در فرض سوال طواف در طبقه اول صحيح است ولی در طبقه دوم محل اشكال است و برای افراد ناتوان كه ناچار از طواف در طبقه دوم میباشند احتياط اين است كه علاوه بر آن نائب نيز بگيرند.
آيتالله مكارم شيرازی دامت بركاته: طواف در طبقه اول سازه موقت اشكالی ندارد ولی در طبقه دوم هرگاه ثابت شود بالاتر از بام كعبه است جايز نيست مگر در ضرورت؛ و نماز در طبقه اول پشت مقام اشكالی ندارد و در طبقه دوم سازه جز در مقام ضرورت جايز نيست. هميشه موفق باشيد.
آيتالله صافی گلپايگانی دامت بركاته: به طور كلی چنانچه طواف در سازه جديد هم سطح و يا بالاتر از ديوار كعبه معظمه باشد، طواف صحيح نيست و نايب بايد از طرف معذور در طبقه هم كف مسجد طواف را انجام دهد و نماز هم در طبقه هم كف پشت مقام خوانده شودوالله العالم
آيتالله سيستانی دامت بركاته: اگر سازه جديد از ديوار بام كعبه معظمه كوتاه تر است هر چند از سطح بام كوتاتر نيست، طواف بر آن جايز است و در مورد نماز طواف به تفصيل ياد شده در رساله مناسك عمل شود.
آيتالله نوری همدانی دامت بركاته : طواف در طبقه اول سازه فلزی برای همگان حتی افراد سالم صحيح و مجزی است؛ و طواف در طبقه دوم نيز تنها برای معذورينی كه با ويلچر طواف میكنند و ارتفاع آنها از يك متر بيشتر نمیباشد، صحيح و مجزی است و نسبت به نماز، به طور كلی در هر جای مسجدالحرام – همكف، طبقه اول، دوم – خوانده شود صحيح است هر چند مستحب موكد خلف مقام است.
آيتالله موسوی اردبيلی دامت بركاته: طواف افراد حتی افراد سالم بر سازه طبقه اول و دوم به شرط اتصال به مطوفين در صحن مسجدالحرام در تمام دورها صحيح است. ولی نماز طواف را احتياطا بايد در صحن مسجد پشت مقام به جا آورند.
آيتالله سبحانی دامت بركاته: الف: اگر جايگاه جديد بر پائينتر از سقف كعبه قرار گيرد مسلما طواف مجزی خواهد بود و در اين قسمت فرقی ميان معذور و غير معذور نيست.
ب: جايگاه جديد بالاتر از سقف كعبه اما پائينتر از ديوار پشت بام كعبه باشد، در اين صورت كسانی كه معذورند و امكان طواف در كف مسجد يا طبقه دوم ندارند، برای آنها مجزی است، بلكه میتوان گفت برای مطلق زائران حتی افراد مختار نيز كافی است، زيرا عرفا میگويند طاف بالبيت.
ج: جايگاهی كه در فضای بالاتر از پشت بام كعبه باشد مسلما برای مختار كافی نيست، ولی كسانی كه نمیتوانند از سه راه پيشين بهره بگيرند طبق قاعده ميسور كافی خواهد بود.
آيتالله شبيری زنجانی دامت بركاته: در فرضی كه محدوده شرط نباشد - در مناسك م1415 توضيح آن آمده - طواف از سازه فلزی چه طبقه اول و چه طبقه دوم حتی برای غير معذورين صحيح و مجزی است. نماز طواف در طبقه اول سازه به شرط آنكه در همان سازه پشت مقام بخواند كافی است، اما نماز طواف در طبقه دوم سازه كافی نيست و در صورت عدم توان نائب بگيرد.
آيتالله جوادی آملی دامت بركاته: طواف و نماز طواف افراد توانا و ناتوان بر روی سازه ياد شده صحيح است، هر چند سطح زمين افضل است.
آيتالله وحيد خراسانی دامت بركاته: با سه شرط طواف از سازه فلزی (چه طبقه اول و چه طبقه دوم) صحيخ است: 1. سازه در محدوده مسجد قديم باشد. 2. بنابر احتياط حائلی نباشد. 3. ارتفاع سازه از ديوار كعبه پايينتر باشد و در غير اين صورت؛ نايب بگيرد و به احتياط واجب خودش در طبقه طواف كند.
جمع بندی فتاوی مراجع عظام
طواف در طبقه اول سازه فلزی اطراف كعبه: (آيات عظام: خامنهای، نوری، مكارم، سيستانی، صافی، جوادی، مظاهری): طواف صحيح است.
(آيتالله زنجانی): در صورت وجود حرج نوعی برای طواف در محدوده، طواف صحيح است. (آيتالله سبحانی): اگر طواف در محدوده برای شخص طواف كننده مشقت دارد، اشكال ندارد.
طواف در طبقه دوم سازه: (آيات عظام جوادی، مظاهری): صحيح است. (آيتالله مكارم): در حال ضرورت اشكال ندارد. (آيتالله نوری): برای معذورين با ويلچر اشكال ندارد. (آيات عظام سيستانی، زنجانی، سبحانی): اگر طبقه دوم سازه از ديوار كعبه پائينتر باشد اگر چه از بام كعبه بالاتر باشد طواف صحيح است. (آيتالله زنجانی: در صورت وجود حرج نوعی) و (آيتالله سبحانی: در صورتی كه طواف در محدوده مشقت داشته باشد).
(آيتالله خامنهای): محل اشكال است و احتياط مراعات شود و علاوه بر طواف خودش، نايب بگيرد.(آيتالله وحيد): با سه شرط طواف از طبقه دوم صحيح است: 1. سازه در محدوده مسجد قديم باشد. 2. بنابر احتياط حائلی نباشد. 3. ارتفاع سازه از ديوار كعبه پايينتر باشد و در غير اين صورت؛ نايب بگيرد و به احتياط واجب خودش در طبقه طواف كند. (آيتالله صافی): اگر همسطح يا بالاتر از ديوار كعبه باشد صحيح نيست.
نماز طواف در سازه فلزی اطراف كعبه (به طور كلی)
(آيات عظام مظاهری، جوادی): صحيح است. (آيتالله نوری): اگر از پشتبام كعبه بالاتر باشد صحيح نيست. (آيتالله مكارم): در حال ضرورت صحيح است. (آيات عظام مظاهری، جوادی): صحيح است. (آيت الله نوری): اگر از پشتبام كعبه بالاتر باشد صحيح نيست. (آيت الله مكارم): در حال ضرورت صحيح است. (بقيه مراجع): در طبقه دوم سازه صحيح نيست؛ و نسبت به طبقه اول آن، در صورتی كه احراز نشود خلف مقام نماز خوانده، صحيح نيست.
