افزايش برنامه‌محوری و حسابرسی دقيق‌تر در فعاليت‌های مبتنی بر مشاركت

بنگاه‌های اقتصادی به منظور تامين مالی فعاليت‌های خود دو روش اصلی انتشار اوراق سهام و يا انتشار اوراق بدهی را در دستور كار قرار می‌دهند، تفاوت اصلی بين اوراق سهام و ارواق بدهی را می‌توان در موضوع شراكت و تقدم سود عنوان كرد. دارنده اوراق سهام در سود و زيان بنگاه اقتصادی شريك است و به هر ميزان بنگاه اقتصادی سود كسب كند، دارنده اوراق به نسبت سهم خود سود خواهد برد، اما دارنده اوراق بدهی سود محدودی خواهد داشت.

تفاوت دوم اين است كه دارنده اوراق بدهی نسبت به دارنده اوراق سهام اولويت دارد. به عبارت ديگر اگر بنگاه اقتصادی بخواهد سود برآمده از كارهای خود را ميان دارندگان اوراق سهم و بدهی بخش كند، نخست دارندگان اوراق بدهی سود خود را دريافت نموده و سپس مانده سود ميان سهامداران قسمت خواهد شد.

يكی از گونه‌های فراگير تامين مالی در دنيا چاپ اوراق بدهی است، اين اوراق می‌تواند برای نيازهای كوتاه‌مدت مثل خريد مواد اوليه يا هزينه‌های جاری منتشر شود. سررسيد اوراق بدهی كوتاه مدت معمولا بين 90 روز تا يك سال می‌باشد. همچنين اوراق بدهی جهت سرمايه‌گذاری در پروژه‌های كلان نيز مورد استفاده قرار می‌گيرد، سررسيد اوراق بدهی بلندمدت از يك تا سی سال خواهد بود، نكته قابل توجه اينكه نشان اوراق بدهی دولت‌های و سازمان‌های دولتی و شركت‌های تجاری هستند.

قيمت اسمی اوراق بدهی، ارزش اوراق در زمان سررسيد می‌باشد

اوراق بدهی همواره دارای قيمت اسمی هستند. برای نمونه اگر قيمت اسمی يك ورقه بدهی با سررسيد يك سال هزار ريال باشد، دارنده آن در زمان سررسيد هزار ريال از ناشر دريافت خواهد كرد. قيمت اسمی، ارزش اوراق در زمان سررسيد می‌باشد. افزون بر قيمت، درصدی نيز به عنوان سود به دارنده اين اوراق تعلق خواهد گرفت، اما بايد دانست كه اين سود گاهی در پايان سررسيد و در قالب كوپن به دارنده آن پرداخت خواهد شد و اين كوپن سود خريدار اوراق را بر اساس تنزيلی كه در آن صورت گرفته شده، پوشش می‌هد. به ديگر سخن اين سود تفاوت قيمت روز با قيمت خريداری شده است.

از آنجا كه اين نوع معامله در اسلام شبهه ربوی بودن پيدا می‌كند و حرمت خريد و فروش اوراق قرضه را در خود می‌بيند و از طرفی مسئله تامين مالی پروژه‌ها از طريق سرمايه‌های بازار يكی از امور عادی و لازم اقتصاد هر كشور است، نظام‌های مبتنی بر اقتصاد اسلامی به نشر ابزارهايی در راستای تامين مالی مبادرت كرده‌اند كه علاوه بر كارويژه تامين مالی پروژه‌ها نسبت به احكام شرعی نيز حدود اسلامی را رعايت كند.

انتشار اوراق مشاركت تابعی از وضعيت اقتصادی كشور است

توجه به عقود مشاركتی و شراكت در سود و زيان دو طرف يكی از كاربردی‌ترين عقود اسلامی در عرصه تامين مالی است، اوراق مشاركت كه بر پايه عقد مشاركت منعقد می‌شود، در اصل طرفين معامله را ملزم به نظارت و مشارت از ابتدا تا انتهای پروژه‌ خواهد كرد و علاوه بر اينكه امنيت سرمايه‌گذاری را به واسطه حساسيت‌های مشاركت بالا می‌برد، از لحاظ اقتصادی نيز سبب خواهد شد تا برنامه‌محوری و حسابرسی دقيق‌تری در پروژه لحاظ شود، چرا كه سرمايه‌گذار و گيرنده تسهيلات هردو در سود شريك خواهند بود.

نكته قابل توجه اينكه علی‌رغم محاسن قابل توجه اوراق مشاركت به واسطه برخی بوروركراسی‌های سازمانی نحوه انتشار اين اوراق با مشكلاتی همراه است كه سبب شده تا انتشار اين اوراق به نحو مطلوب صورت نگيرد. انتشار اوراق مشاركت تابعی از وضعيت اقتصادی كشور است و هرچه اين وضعيت باثبات‌تر و از امنيت بيشتری برخوردار باشد، طبعا سرمايه‌گذاری در آن با اقبال بيشتری همراه خواهدبود. چناچه بتوان در راستای انتشار اين اوراق روش‌های آسان‌تر و سريع‌تری را طراحی كرد طبعا بخش‌ خصوصی نيز اقبال گسترده‌ای از اين ابزار مالی خواهد داشت. توجه به اين ابزار مالی اسلامی علاوه بر رونق صنعت بانكداری و بازار سرمايه اسلامی تا حد زيادی به سيستم بانكی كمك خواهدكرد.

/ برگرفته از «پيشنهادهايی برای كارآمدی بيشتر اوراق مشاركت»، نوشته ايمان نوربخش