اجرای ماهرانه نغمه نهاوند در قرائت «حصری» وجه تمايز وی از ساير قراء

حجت‌الاسلام والمسلمين رضا محمدی پرچوی، رئيس مركز آموزش راهبردی تربيت مربی حفظ قرآن كريم سازمان اوقاف و امور خيريه كشور در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه قم، در بخش دوم تحليل خود از قرائت ترتيل استاد شيخ محمود خليل‌الحصری گفت: شيخ حصری معمولا از جزء اول تا جزء پنجم بيشتر آيات را در مقام رست تلاوت و مجموع دو جزء پنج و شش را با مقام بيات تلاوت می‌كند و يكی از بهترين اجراهای شيخ حصری در مقام بيات، دو جزء فوق است، خصوصا فرودهايی بسيار زيبا و دلنشين در آخر آيات، كه علاقه‌مندان به فراگيری نغمه بيات می‌توانند به آن مراجعه كنند.

وی بيان كرد: شيخ حصری جزءهای 1-2-3-4-12-16-18-26 و 28 را با مقام رست و جزءهای 5-6-7-8-9-14-15-24-25- و 29 را با مقام بيات و جزءهای 10-11-13-17-19-20-21-22-23-27و30 را با مقام نهاوند آغاز كرده است.

در سبك قرائت شيخ حصری ابتدای هر قطعه از تلاوت ملاك آموزش و تمرين است

اين كارشناس قرائت قرآن با اشاره به اينكه ملاك شيخ حصری در اجرای تلاوت با توجه به زمان 15 الی 20 دقيقه بوده است، افزود: معمولا پس از تلاوت هر 5 الی 6 صفحه فضای تلاوت ايشان عوض می‌شود. به همين دليل نمی‌توان ابتدای هر جزء را ملاك برای آموزش و تمرين قرار داد، بلكه بايد ابتدای هر قطعه از تلاوت را مد نظر قرار دهيم.

وی با بيان دو مثال در مورد اين نكته كه در يادگيری شيوه تلاوت استاد شيخ حصری نمی‌توان ابتدای هر جزء را ملاك برای آموزش و تمرين قرار داد، بلكه بايد ابتدای هر قطعه از تلاوت را مد نظر قرار دهيم، تأكيد كرد: به عنوان مثال ايشان جزء 9 را با مقام بيات از آيه 88 سوره مباركه اعراف شروع می‌كند، در حالی كه در جزء 8 از آيه 72 سوره مباركه اعراف به مقام بيات منتقل شده بود. و زمانی كه به جزء 9 رسيد مقام بيات را از يك صفحه قبل شروع كرده بود. در مثال دوم بايد بگوييم كه شروع جزء 17 در مقام نهاوند است، در حالی كه شيخ حصری از آيه 128 سوره مباركه طه در جزء 16 وارد مقام نهاوند شده است.

پرچوی اظهار كرد: بنابراين نمی‌توان ابتدای هر جزء را ملاك تمرين و آموزش قرار داد، چرا كه بعضا قاری در ابتدای جزءها در اوج تلاوت و تكنيك قرار دارد، خصوصا با توجه به پرده صوتی كه گاهی برای مبتديان، هماهنگی با آن دشوار است.

استعاذه و بسمله‌های تلاوت شيخ حصری با لحن آيات ابتدايی جزءها تطابق ندارد

وی ادامه داد: از همين روست كه استعاذه و بسمله‌های تلاوت شيخ حصری با لحن آيات ابتدايی جزءها تطابق ندارد. با توجه به اينكه استاد جزء 15 را مثل ساير اجزاء تلاوت نكرده؛ لذا برای تمرين اصلا پيشنهاد نمی‌شود. بطور مثال دو صفحه اول سوره اسراء را بسيار بالا شروع كرده است و در آيه 5 سوره اسراء گويا خروج دارند و در آيه 6 وسط آيه از نهاوند به بيات می‌آيد و آيه 7 را نهاوند می‌خوانند و در آيه 9 نيز با افت پرده صدا همراه است و همين‌طور ساير آيات اين جزء را مثل ساير اجزاء متقن و سنگين اجرا نكرده است. چرا كه عوض كردن‌های مكرر نغمات و بالا بودن پرده صوتی در بخش عمده تلاوت ايشان در اين جزء، خروج‌ها و ناهماهنگی‌هايی را به‌دنبال داشته است؛ لذا برای تمرين و يادگيری مناسب نيست.

حافظ كل قرآن كريم با اشاره به تكنيك‌های شيخ حصری در اجرای مقام نهاوند اظهار كرد: يكی از اين تكنيك‌ها، فرودهای بسيار بديع و جذاب ايشان در آخر آيات و موضوعات است، خصوصا در آيه 166 سوره مباركه اعراف و همچنين در آيه 199 اعراف و يا در آيه 9 سوره مباركه فرقان و آيه 159سوره مباركه شعراء و 37 ذاريات؛ همچنين تركيب بعضی از آيات با خواندن يك نفس نهاوند و سپس رست مانند آيه 11 ـ 13 و 14 سوره مباركه نور انجام داده كه سبب جذابيت مقام نهاوند شده است.

وی ادامه داد: استفاده از تحريرهای بسيار بديع و منحصر بفرد كه سبب الگوپذيری بسياری از قاريان و مرتلين شده است، مانند تحرير بر حرف مد كلمه «جاءكم» در آيه 69 سوره مباركه نمل؛ يكی از قطعات بسيار فنی و ماهرانه كه اولين بار توسط شيخ حصری در قرائت ترتيل اجرا شده و منشأ الگوگيری بسياری از قاريان شده است، اجرای مقام نهاوند در آيه 26 سوره نمل است.

انتقال ماهرانه حصری از نهاوند به بيات

محمدی‌پرچوی افزود: يكی از تكنيك‌های بسيار جذاب شيخ حصری، شيوه انتقال ايشان از مقام نهاوند به مقام بيات است، مانند سوره لقمان كه اين سوره را در مقام نهاوند آغاز نموده و در آيه 15 به شيوه‌ای استادانه وارد مقام بيات می‌شود. كه معمولا شيوه انتقال ايشان از نهاوند به بيات به شكل فوق است.

وی اظهار كرد: شايد بتوان چنين ادعا كرد كه زيباترين نغمه‌ای كه شيخ حصری، به شكل ماهرانه آن را اجرا كرده و سبب تمايز قرائت ايشان از ساير قراء شده است، اجرای بسيار عالی نغمه نهاوند و تركيب آن با گوشه فرعی به نام «عجم» است كه از اين زير نغمه قاريان رشته تحقيق مثل شيخ مصطفی اسماعيل در تركيب با مقام صبا و نهاوند بسيار استفاده می‌كنند.

وی در پايان 2 صفحه آخر سوره مباركه قاف، سوره مباركه شوری از آيه 24 الی 48، سوره مباركه يس، سوره مباركه احزاب از آيه 23 تا پايان سوره، سوره مباركه نمل از آيه 15 تا 45 و سوره مباركه طه از آيه 6 تا 44 را به عنوان نمونه‌های خوبی از اجرای شيخ حصری در مقام نهاوند برشمرد كه می‌توان اين موارد را برای استفاده قاريان پيشنهاد كرد.

گفتنی است، حجت‌الاسلام والمسلمين محمدی پرچوی در قسمت بعدی تحليل قرائت ترتيل قاريان مشهور تلاوت شيخ محمد صديق منشاوی را بررسی خواهد كرد.
قسمت اول مصاحبه با حجت‌الاسلام محمدی پرچوی در زمينه تحليل قرائت ترتيل قاريان مشهور- شيخ محمود خليل الحصری