منع استفاده از سلاحهای شيميايی سابقهای طولانی در فقه شيعه دارد
حجتالاسلام والمسلمين سروش محلاتی با اشاره به سابقه ديرين تحريم سلاحهای شيميايی در فقه شيعه، به تشريح احكام فقها در اين زمينه پرداخت و تاكيد كرد بر طبق نظر بيشتر فقهای شيعه در طول تاريخ به كارگيری سلاحهای شيميايی حرام است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) حجتالاسلام والمسلمين محمد سروش محلاتی، استاد حوزه علميه شب گذشته ششم مهر ماه در نشست علمی فقه و به كارگيری سلاح شيميايی، كه در موسسه پژوهشی فهيم برگزار شد، گفت: اين مبحث با عنوان القای سم در ادبيات فقهی ما سابقهای طولانی دارد و از شيخ طوسی و ابن جنيد تا فقهای متاخر در اين زمينه مباحثی را مطرح كردهاند؛ صورت مسئله از ابتدا اين بود كه آيا القای سم در هنگام جنگ به عنوان وسيلهای برای از بين بردن دشمن و شهرهای آنان جايز است يا خير؟.
اين استاد حوزه يادآور شد: مهمترين سندی كه بسياری از فقها برای تحريم به كار بردن سم در جنگ به آن استناد میكردند، روايتی از پيامبراكرم(ص) بود كه در آن حضرت محمد(ص) القای سم را يكی از موارد غير مجاز در جنگها ذكر كردند.
وی گفت: شيخ طوسی در كتاب الاقتصاد خود به كاربردن حربه القای سم را به جهت كشته شدن مردم بیگناه جايز نمیداند؛ حلبی نيز چنين فتوايی را صادر كرده است كه در جنگها از هر حربهای به جز القای سم میتوان بهره برد.
سروش محلاتی يادآور شد: فقهای ما اين مسئه را در جنگها به عهده ولی امر مسلمين و امام وانهادهاند كه در چه زمانی از چه سلاحی استفاده كند ولی در بحث القای سم حتی حكم امام هم لازم نيست و نبايد اين كار انجام شود.
وی گفت: ريشه اين فتوا در كافی از محروم كلينی ذكر شده است كه فقهای ما در كتب خود به آن اشاره كردهاند؛ البته در برابر اين نظريه، نظريه ديگری نيز بود كه فقهايی القای سم را در ديار مشركين مجاز شمردند كه البته اين نظريه در بين متاخرين نيز نفوذ كرده كه آن را جايز مكروه دانستهاند.
قاعده نفی سبیل و استفاده از سلاح های شیمایی
عضو هيئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه يادآور شد: ابن افراد قاعده نفی سبيل و آمادگی كامل در مقابل دشمنان را كه در قرآن آمده است ملاك حرف خود دانسته و گفتهاند كه شايد پيامبر آن حديث را در شرايط خاصی بيان كرده است؛ در بين اين فقها بزرگانی چون علامه حلی و صاحب شرايع به چشم میخورند.
وی گفت: بعدها فقهايی آمدند و اين مسئله را تعديل كردند و نظری مابين آن ارايه كردند كه بر طبق آن به كارگيری سلاح شيميايی ممنوع و تنها در شرايط خاصی جايز است؛ يعنی اگر چارهای وجود نداشت و فتح، متوقف بر استفاده از القای سم باشد و اگر اين كار را نكنند سپاه اسلام نابود میشود آن را جايز دانستهاند.
سروش محلاتی يادآور شد: مرحوم فخرالمحققين همين مطلب را عنوان میكند كه القای سم مكروه است حتی اگر زنان و بچهها به كفار كمك هم میكنند اين القا نبايد صورت گيرد. در بين معاصرين، فتوای مرحوم خويی بسيار مشهور است كه ايشان در منهاجالصالحين خود در اين باب مطلبی آوردهاند كه القای سم در بلاد مشركين به امر پيامبر جايز نيست ولی اگر مصلحت عام وجود داشته باشد كه القای سم صورت گيرد يعنی فتح متوقف بر آن باشد آن زمان فقط امكانپذير بوده است كه البته آن را بايد در ميدان جنگ به كار برد و تا حد امكان از مردم دور نگاه داشت كه اين نگاه در نظر بزرگانی چون آيات عظام جواد تبريزی و وحيد خراسانی نيز به چشم میخورد.
سروش محلاتی گفت: علامه محمد حسين فضلالله نيز در اين زمينه به دليل مشكلاتی كه در لبنان با اسراييل وجود داشت نظراتی متاثر از همين مسئله را بيان كرده است و ايشان در صورت ضرور استفاده از آن را به عهده تشخيص ولی امر مسلمين وانهاده است.
وی اظهار كرد: يك نظر ديگر نيز از سوی متاخرين بيان شده است كه بر طبق آن، به كاربردن سلاح شيميايی به صورت كلی حرام و ممنوع است و در هيچ شرايطی تجويز نمیشود كه اين فتوا از سوی بزرگانی چون شهيد اول و صاحب جواهر بيان شده است كه بيان كردهاند كه اگر حتی فتح به اين امر نيز متوقف بود نبايد به اين كار دست زد و انسانهای بیگناه را با آن از بين برد.
دیدگاه ضیاء عراقی درباره این سلاح ها
سروش محلاتی عنوان كرد: مرحوم آقا ضياعراقی كه در عين اينكه يك اصولی سرشناس و قهار است فقيهی روشنفكر نيز بود، در آخرين كتابالجهادی كه از فقهای ما به جای مانده است با تاثير از فجايع جنگ اول جهانی به كاربردن اين نوع سلاح را مطلقا حرام میداند و ايشان نيز به حديث معروف نبوی استناد میكند.
وی گفت: يكی از بحثهای مهم در اين رابطه آن است كه به طور كلی، القای سم آيا همان سلاح شيمايی است؟ در واقع بسياری از فقهای متاخر با همين رويكرد عنوان كردهاند كه وقتی در جنگ اول جهانی يك ميليون نفر با آثار اين بمبها كشته میشوند و هنوز در ويتنام به دليل استفاده آمريكا از اين بمبها كودكان آنها با بيماریهای عجيب به دنيا میآيند آيا میتوان گفت كه اين سلاح با القای سم كه تنها آب قنات و چاه و بعضا غذا را مسموم میكرد در يك رده است؟.
استاد فقه حوزه يادآور شد: قطعا وسعت جنايت اين سلاح با القای سم قابل قياس نيست و ابعاد بسيار گستردهتری دارد و شايد بتوان گفت كه وقتی دينی القای سم در آب را اين چنين تحريم كرده است به مراتب به كاربردن چنين سلاح ويرانگری كه ممكن است چند نسل بیگناه را درگير خود كند قطعا حرام است.
وی گفت: سوال ديگر دراين باره آن است كه آيا در اين زمينه شرايط خاصی از نظر ساخت و به كارگيری آن وجود دارد؟ ساخت با به كارگيری سلاح دو امر متفاوت است و ممكن است كشوری به دليل تهديداتی كه از سوی كفار دارد به قاعده نفی سبيل عمل كرده و آن را بسازد ولی قصد استفاده نداشته باشد و يا مثل برخی از علما در موضوع فلسطين و... قايل به مقابله به مثل باشند ولی آيا اينجا اين سوال پيش نمیآيد كه آيا میتوان هر جنايتی كه كفار عليه ما انجام میدهند را مقابله به مثل كرد؟.
سروش محلاتی عنوان كرد: تمام اين مسايل بايد در فقه ما به روشنی بحث شود و يكی از دلايل كم كار شدن اين مسئله، كم شدن حجم كتابالجهادهايی است كه از سوی علما در اين رابطه به ويژه در روزگار ما شاهد آن بودهايم؛ بايد به شكل گستردهتری به اين بحثها پرداخت باوجود اينكه تحريم اين سلاحها از سوی فقهای ما چيز تازهای نيست و در تاريخ فقه شيعه سابقه ديرينه دارد.
