«وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا»؛ ارزانی شدن نعم الهی به انسان در پی گسترده شدن زمين

بر اساس روايات دينی و اسلامی، در روزی مانند امروز، 25 ذی‌العقده، بخش‌هايی از كره زمين كه سراسر از آب بود شروع به خشك‌شدن كرد و كم‌كم به شكل امروزی تبديل شد؛ در اين ميان‌، كعبه، اولين نقطه‌ای بود كه از زير آب سر برآورد.

پديدار شدن تمام اين خشكی‌ها يك‌‌ زمان رخ نداده، بلكه از نقطه‌ای شروع شده و ادامه داشت؛ اين نقطه آغازين پيدايش خشكی، همان نقطه‌ای از زمين است كه محل اجتماع خواهد بود. اجتماعي كه موعود است و همگان در آن جمع خواهند شد.

خداوند خشكی را از محل كعبه تا «منا» گستراند و آن را تا «عرفات» پيش برد و اين چنين بود كه زمين چهره نماياند؛ چهره‌اي زيبا به زيبايي بهشت برين در نظر انسان كه بهشت را فداي آن كرد و امروز در تاوان گناهش چه روزها و شب‌ها را كه در حسرت به سر نمي‌برد.

به نظر برخی از مفسران علوم قرآنی، آيه 30 سوره نازعات «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا؛ پس از آن زمين را با غلتانيدن گسترد» به همين واقعه اشاره دارد. سر از آب در آوردن زمين را «دحوالارض» گويند.

دحوالارض؛ روزی كه زمين از زير كعبه گسترانيده شد

واژه «دحو» بر وزن محو به معنی گستردن است. بعضی نيز آن را به معنای تكان دادن چيزی از محل اصلی‌اش تفسير كرده‌اند و چون اين معنی لازم و ملزوم يكديگرند به يك ريشه باز می‌گردد.

اين روز يكی از چهار روزی است كه روزه گرفتن در آن فضيلت دارد. در روايتی روزه‏‌اش به مانند روزه هفتاد سال است و در روايتی ديگر كفاره آن معادل هفتاد سال است. در اين روز رحمت خدا بر همگان منتشر شد؛ رحمت هميشگي خداوند سبحان که در هر شرايطي آن را شامل حال بنده‌اش مي‌كند تا انسان دمي بياسايد در اين وادي خرابات.

در واقع دحوالارض روز آغاز حيات‌بخشی خداوند به جهان خاكی است و اجرای اعمال خاصی همچون روزه گرفتن، دعاكردن و غسل و اهتمام و تأكيد به اجرای آن‌ها از سوی معصومين(ع) نشان‌گر عنايت حضرت حق به اين روز بابركت است.

از معصوم(ع) روايت شده كه در شب بيست‌ و پنجم ماه ذی‌القعده حضرت ابراهيم(ع) و حضرت عيسی(ع) متولد شده‌اند. در اين روز رسول خدا(ص)، به قصد حجةالوداع از مدينه به همراه 104 هزار يا 124 هزار نفر از راه شجره به مكه عزيمت كردند. حضرت فاطمه(ع) و همسران پیامبر(ص) نيز ايشان را همراهی می‌كردند. همچنين در روايتی آمده كه در اين روز قائم آل‌محمد(عج) قيام خواهد كرد.

خواندن دعای ويژه در آن تأكيد شده است و در بخشی از اين دعا، به مسئله دحوالارض اشاره شده كه «ای خدايی كه خانه كعبه را گسترانيدی و دانه را شكافتی و سختی را برطرف ساختی، از تو می‌خواهم در اين روز از روزهايت كه آن را بزرگ كردی، هر گرفتاری و مشكلی را برطرف سازی». آمين

عظمت اين روز به حدی است كه خدواند سبحان اين چنين در آیه 6 سوره شمس به آن قسم ياد كرده است: «وَ الْأَرْضِ و َمَا طَحَاهَا؛ قسم به زمين و كسى كه آن را گسترانيده است». روزی است كه دعا در آن مستجاب می‏‌شود، در اين روزی نعمت خداوند همه‌گير می‌شود.

برخی از اعمال و آداب روز بيست‌ و پنجم ذی‌القعده عبارتند از روزه گرفتن، ذكر فراوان خدا، خواندن دو ركعت نماز نزديك ظهر. در بخشی از دعای امروز آمده؛ ای درگذرنده لغزش‌ها، از لغزشم درگذر! ای اجابت‌كننده دعاها! دعايم را مستجاب كن! ای شنوای آوازها! صدايم را بشنو و به من رحم كن و از بدی‌هايم و آن‌چه نزد من است درگذر! ای صاحب جلالت و بزرگواری.

مريم جويدراوي