ارائه تعريف مشخص از سينمای دينی و آزادی عمل فيلمسازان در پرداختن به آن
جمعی از كارشناسان و فيلمسازان در نشست آسيبشناسی سينمای دينی كه نخستين نشست تخصصی جايزه بزرگ پيامبر اعظم(ص) بود، ارائه تعريف مشخص از سينمای دينی و اعتبار و اعتماد به فيلمسازان را در پرداختن به موضوعات دينی خواستار شدند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) نشست تخصصی آسيبشناسی سينمای دينی با حضور هادی مقدمدوست، فيلمنامهنويس و كارگردان سينما، فرزاد مؤتمن، كارگردان سينما و حجتالاسلام و المسلمين عارف، كارشناس علوم دينی، عصر چهارشنبه، 10 مهر در سالن اجتماعات مركز مشاركتهای مردمی شهرداری تهران برگزار شد.
فرزاد مؤتمن، فيلمساز در ابتدای اين نشست در سخنانی گفت: در ساخت فيلم با مضمون دينی و غيردينی به لحاظ تكنيكی نمیتوان تفاوت قائل شد بلكه اين دو سينما از نظر فرم با يكديگر تفاوت دارند و بايد ديد ساختمان و معماری فيلم از چه ساختاری برخوردار است؛ تكنيك امر واحدی است كه در فيلم دينی و فيلم غيردينی يكسان است و تنها بايد به اين موضوع توجه كرد كه از چه زوايهای نگاه میشود.
وی با اشاره به فيلم «انجيل متی» ساخته پازولينی، فيلمساز كمونيست ايتاليايی گفت: در مورد عيسی مسيح(ع) فيلم زياد ساخته شده است اما آنچه موجب موفقيت فيلم پازولينی شده، ارتباطی است كه فيلمساز در ساخت اين اثر با جوانان دهه 60 ميلادی و زمان خود ايجاد كرده است.
قرائت سينمايی مو به موی يك رويداد تاريخی دينی دال بر توفيق آن فيلم نيست
مؤتمن ادامه داد: با توجه به اين فيلم بدون در نظر گرفتن عقايد كارگردان به عنوان يك شاخص در امر فيلمسازی به اصطلاح دينی، بايد گفت، صرف قرائت مو به موی يك رويداد تاريخی نمیتواند نشان از توفيق فيلمساز در ساخت فيلم دين باشد چرا كه با اين فرض تنها او به يك فتورمان از يك روايت تاريخی كه بارها و بارها جزء به جزء آن گفته شده، پرداخته است.
وی تصريح كرد: ارتباط فيلم پازولينی با اين فيلم با نسل عاصی و سردرگم آن زمان موجب ايجاد رابطهای مؤثر ميان فيلم با مخاطب شد تا آنجا كه بيشترين تأثير را روی او گذاشته بود هرچند كه پرداخت او به موضوع زندگی حضرت عيسی(ع) شبهمستند بود و فيلم را برای باورپذيری بيشتر به طريقه سياه و سفيد كارگردانی كرده بود.
كارگردان فيلم «باج خور» ادامه داد: فرم مستندی كه پازولينی در اين فيلم انتخاب كرده است تنها به اين دليل كه با نوعی مكتب موسيقی غربی و بافت مدرن دهه 60 ميلادی تركيب شده بود موجب ايجاد ارتباط مخاطب با آن شده بود هر چند كه فيلمساز در آن همه نكات مهم از جمله معجزات حضرت عيسی(ع) نقل در كتابهای مقدس را نيز رعايت كرده بود و اصل اعتقاد را حفاظت كرده بود تا با تماشاچی امروز ارتباطی تمامعيار بگيرد.
فيلم «الرساله» مصطفی عقاد فيلمی ضعيف و دست دومی است
وی با اشاره به اينكه فيلم دينی كه حتی به روايت تاريخی به شكلی باشكوه میپردازد را فيلم ضعيف در عرصه فيلم دينی توصيف كرد و گفت: از اين نظر و به اعتقاد من فيلم «الرساله» مصطفی عقاد فيلم ضعيف دست دومی است كه البته تنها نقطه قوت آن استفاده از بازيگران درجه يك دنيای سينماست چرا كه براساس آنچه كه گفته شد تنها يك فتورمان است و نه فيلمی كه بتواند عقايد فيلمساز و يا عده خاصی در مورد نوعی تفكر دينی را به مخاطب القا كند.
مؤتمن تأكيد كرد: من به شخصه اعتقادی به اينكه سينمای دينی به شكل مستقل و در قالب يك ژانر داشته باشيم ندارم و اتفاقاً تصور میكنم اگر نتوانستيم در پرداخت اين نوع سينما با وجود داشتن موضوعات بكر توفيقی حاصل كنيم به دليل نگرش مسئولان بوده است كه همواره خواستهاند اين نوع سينما را به عنوان يك ژانر مستقل جا بيندازند در حاليكه اين سينما هم همچون ساير موضوعات بايد آميخته با زندگی روزمره مردم شود و مثلاً اگر قصد فيلم ساختن با موضوع عاشورا را داريم بايد به دنبال مابه ازاهای اين رويداد مهم مذهبی در زندگی امروز مردم بگرديم.
وی در ادامه گفت: من به عنوان يك انسان حقيقی در قرن بيست به دنيا آمده و در آن بزرگ شده شخصيتم شكل گرفته است و چون مختصات اين دوران را كه در آن زندگی میكنم را به خوبی میشناسم لذا موضوعات آميخته با زندگی و مراودات روزانه من بيشتر از موضوعاتی كه قرنها از آن فاصله دارم و هيچ پيشزمينه ذهنی از آن ندارم میتواند موجب پيوند عقلی و احساسی با من بشود.
اغلب فيلمهای دينی من فيلمهای بدی هستند چون سفارشی ساخته شدهاند
كارگردان فيلم «شبهای روشن» گفت: اگر فيلم آرگو میسازند و در آن موضوعی كه متعلق به ماست و از جزئيات آن كاملاً مطلع هستيم را جعل كرده و خوب نيز از آب درمی آيد به اين دليل است كه سينما و سينماگر را آزاد میگذارند تا خودش تبلور يافته و متأثر از تحولات جامعه جان گرفته و نمود پيدا كند.
مؤتمن ادامه داد: متأسفانه در ايران برای هر يكی از امور صنفی و توليدی سينما دايره و اداره و قوانين دست و پاگير درست كردهايم و بيش از هميشه نظارتهای سختگيرانه بر آن اعمال میكنيم؛ فيلمهای دينی سفارش داده میشوند بدون آنكه دركی از سليقه مخاطب داشته باشيم و من فيلمساز هم در مقاطعی برای امرار معاش مجبور به ساخت اين گونه فيلمها هستم كه از نظر فرم و ساختار حرفهای نيستند و من به شخصه چند فيلم بد كه در كارنامه ام دارم همگی دينی و يا مضامين ارزشی دارند.
وی در پايان گفت: فرم همواره غالب بر مضمون است و لذا برای داشتن سينمای فاخر در زمينه پرداختن به موضوعات دينی بايد بيشتر از آنچه كه اكنون شاهدش هستيم سينما و سينماگران آزادی عمل داشته باشند و قواعد دست و پاگير رفع شده و به آنها اعتبار و اعتماد شود كه اين نياز به تقويت بخش خصوصی دارد.
تعريفی از سينمای دينی وجود ندارد
هادی مقدم دوست، فيلمنامهنويس ديگر سخنران اين نشست بود كه گفت: متأسفانه نمیدانم كه بايد راجع به چه چيزی صحبت كنم چرا كه هنوز تعريفی در مورد سينمای دينی نداريم و معلوم نيست بايد به چه فيلمی اطلاق فيلم دينی داشته باشيم هر چند كه نيك میدانيم از يك پديده سالم و بالغ در سينما صحبت میكنيم.
وی سينما را همچون ادبيات خواند و گفت: در ابتدا هيچ كس در مورد ادبيات به فكر گرامر و دستور زبان نبود اما بعدها با پيشرفت زبان محاوره و ايجاد گونههای مختلف ادبی دستور زبان هم استخراج شد و در مورد سينما نيز همينگونه است و ما در سينما هر روز در حال تجربه كردن هستيم كه يكی از اين تجربههای فيلم دينی است كه بايد از ابتدا نشسته و برای آن دستورالعملی طراحی كنيم.
فيلمنامهنويس مجموعه تلويزيونی «وضعيت سفيد» تصريح كرد: به نظر میرسد همه چيز را بايد از سرچشمه شروع كرد و ابتدا به جای صحبت كردن در خلأ بهتر است گروهی از نخبگان سينما با حمايت مراجع دينی تعريفی از سينمای دين و مختصات آن ارائه كنند و مثلاً حالا كه سينمای دينی را در دو عرصه سينمای درباره كودك و سينمای برای كودك تقسيم بندی میكنند، فيلم دينی را نيز به دو بخش فيلم درباره دين و فيلم برای دين تقسيمبندی كنند.
حجتالسلام و المسلمين عارف نيز در ادامه گفت: معمولاً در تعريف سينمای دينی با سه حوزه مواجه هستيم يكی سينمايی كه يك داستان دينی را نقل میكند و ديگری فيلمی كه فيلمساز و يا تهيهكننده آن متدين است كه هيچ يك از اين دو نوع به اندازه حالت سوم حائز اهميت نيست.
سينمای دينی بايد پرداختی مؤثر و همهگير راجع به موضوعی كلی در حوزه دين داشته باشد
وی گفت: حالت سوم فيلمسازی دينی نوعی از سينماست كه يك مضمون كلی دينی و فراگير را پرداختی مؤثر داشته باشد و مخاطب را تهييج به انجام كار خير كنند هرچند كه برخی معتقد هستند اين ظرف يعنی سينما با توجه به اينكه برای جذابيت بيشتر از هر حربهای استفاده میكند ممكن است اين ابزار سنخيتی با توصيههای دين نداشته باشد.
عارف ادامه داد: بايد در پرداخت سينمای دينی دقت شود تا حتی اگر اين سينما به روايت تاريخ دينی میخواهد بپردازد تحريفی در آن صورت نبايد بگيرد و همه چيز آن مطابق با اصل واقعه روايت تصويری شود.
