ازدواج اسلامی؛ قافيه فراموش شده در قصيده زندگی
مسلمانان گاهی دچار افراط و تفريط در ازدواج میشوند و چنان سختگيریهايی پيش میگيرند كه انگار میخواهند معاملهای انجام دهند به گونهای که ازدواج اسلامی، قافيه فراموش شده در قصيده زندگی میشود.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، مهرماه به نيمه رسيده اما مهر و دوستی تازه راه آغازين خود را يافته است، چرا كه در نيمه اين ماه به واقعهای بر میخوريم كه يك اصل تمام نشدنی برای ديروز و امروز و فرداهای ما است. همان روزی كه به يمن سالروز تاريخی و ارزشمند ازدواج حضرت اميرمؤمنان علی(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) در تقويم ملی كشور به نام روز ازدواج ممهور شده تا سندی باشد بر نوعدوستی مسلمانان و اهميت دادن به امری كه اسلام آن را به تمام آزادهمردان و زنان عالم توصيه میكند.
اين توجه تا آنجا پيش میرود كه رسول مهربانیها حضرت محمد مصطفی(ص) گام نهادن در اين راه و بستن پيمان ازدواج را نيمی از دين يك مسلمان ناميدهاند.
ازدواج در تمام اديان امری مقدس محسوب میشود و مسيحيان به احترام آن پا به محراب عبادت میگذارند و هندوها آن را «ويواه» خوانده و در آيينشان آن را امری مذهبی قلمداد میكنند. اما در كنار اين همه احترامی كه به ازدواج در جهان امروز گذاشته میشود، آسيبهايی نيز از جنس خرافات و بدعتها و همچنين ندانمكاریهای فراوان در اين انتخاب سرنوشتساز به چشم میآيد.
اگر خواسته باشیم در يك نگاه موشكافانه به آن بپردازیم و الگويی صحيح برای آن معرفی کنیم، میتوان ازدواجی را كه دين مبين اسلام ترسيم كرده، روشنترين و مبينترين چهره ازدواج عنوان کرد که در این مجال به برخی از ویژگیهای آن میپردازیم.
همكفو بودن؛ شرطی برای ثبات در زندگی
يكی از شرايطی كه اسلام در امر ازدواج بر آن تأكيد میكند، مبحثی با عنوان «هم كفو» بودن است. كفو در لغت به معنای شبيه و مانند است، در مسئله ازدواج تا حدّی بايد از نظر ظاهر و باطن بين دختر و پسر شباهت وجود داشته باشد.
البته مهمترين مرحله شباهت، بايد در چهره دينداری جلوه كند به اين معنا كه به فرهنگ پاك حق، مؤمن هم كفو مؤمن، و ديندار شبيه و مانند ديندار است و اين امر چنان مهم است كه خداوند در آیه 26 سوره نور میفرمايد «وَ الطَّیِّباتُ لِلطَّیِّبينَ، زنان پاك لايق مردان پاكند» و يا در جايی ديگر بيان شده است: «فَانْكِحُوا ماطابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ، پس با زنان پاك ازدواج كنيد (آیه 3/ نساء)».
در این خصوص رسول خدا(ص) نيز میفرمايند: «اِذا جائَكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ دينَهُ وَ اَمانَتَهُ یَخْطُبُ اِلَیْكُمْ فَزَوِّجُوهُ اِنْ لا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِی الاْرْضِ وَ فَسادٌ كَبيرٌ؛ كسی كه از دختر شما خواستگاری كرد و شما نسبت به دين و امين بودن وی رضايت داشتيد، حتماً زمينه اين ازدواج را فراهم نمائيد، كه منع ازدواج كفو با كفو از جانب شما زمينهساز فتنه در روی زمين و فساد بزرگ است.»
و البته در دنيای امروز هم كفو بودن به جهات مختلف بايد مورد بررسی قرار گيرد كه شرايط اقتصادی، فرهنگی، اعتقادی و ... میتواند اين ملاك اسلامی را كه در سيره ائمه هدی(ع) و گفتارشان به فراوانی مشاهده میشود، عملی کند.
خواستگاری به سبك اسلام
خواستگاری رفتن در هر گوشه از كشور راه و رسم خودش را دارد. حتی در هر خانوادهای رسم و رسوم و آداب اين كار متفاوت است اما معمولا استانداردهايی برای اين كار در نظر گرفته میشود كه يكی از مهمترين روشها، روشی است كه در اسلام وجود داشته و دارد.
هدف از مقدمات قبل از ازدواج از جمله خواستگاري اين است كه ازدواج از همان اول بر پايه بصيرت و شناخت صورت گيرد و باعث رفع مشكلات و تنازعات آن شود كه احتمال دارد در زندگی زناشويی آينده آنها پيش آيد و از طرفی اين عمل موجب استحكام روابط بين خانواده و خويشان و اولاد آنان میشود.
يكی از مراحل زندگی كه بسيار حائز اهميت است، ازدواج و انتخاب همسر و به عبارتی بالی برای پرواز به سوی هدف نهايی است كه به جرأت میتوان گفت؛ اين مرحله از مهمترين و حساسترين فرايندهای زندگی محسوب میشود لذا حضرت اميرالمومنين علی(ع) میفرمايند: «اظهروا النكاح و اخفوا الخطبه؛ مراسم ازدواج را آشكار برگزار كنيد و خواستگاری را پنهان».
دقت در انتخاب
در انتخاب همسر بايد دقت كرد زيرا همسر امروز، مادر فردای فرزندان انسان است و روايتهای زيادی در اين زمينه وارد شده كه در زير به آنها اشاره میشود. امام صادق(ع) فرمودند «ببين جان خودت را پيش چه كسی قرار میدهی و ببين چه كسی را در مالت شريك میكنی و ببين چه كسی را به دين و اسرار خود و امانت زندگی خود مطلع میكنی»، پيامبر اسلام(ص) نیز فرمودهاند: «زن گردنبندی است، بنابراين دقت كن كه چه چيزی را میخواهی به گردن خود بيندازی، مواظب باش گريبانگير كسی نشوی كه سبب بدبختی و ذلت تو را فراهم آورد»، همچنين در روایات از نقل پيامبر (ص) آمده است: «برای محل پرورش فرزند خود زنی را پيدا كنيد كه شايسته آن باشد».
انتخاب همسر معمولا شرايطی دارد كه بايد در تمام جوانب به آن نگريسته شود و همانطور كه اسلام اجازه شوهر دادن دختر را به چند طايفه از جمله فاسقان، سفيهان، بداخلاقان، مشروبخواران نمیدهد و حرمت و ارزش زن را با ممنوعيت ازدواج با اين چند طايفه حفظ میكند، به همين نسبت به جوانان مؤمن و باكرامت اجازه ازدواج با زنانی كه واجد شرايط الهی و اسلامی نيستند، نمیدهد.
رسول خدا(ص) در اين خصوص بيان میكنند «اِیّاكُمْ وَ تَزَوَّجَ الْحَمْقاءِ فَإِنَّ صُحَبَتَها ضَياعٌ وَ وَلَدَها ضِباعٌ، از ازدواج با زن كودن و دچار حماقت بپرهيزيد كه همنشينی با آنان تباهی عمر و فرزندش متجاوز و ستمكار است.» و همچنين در جايی ديگر میفرمايند «اِیّاكُمْ وَ خَضْراءَ الدِّمَنِ قيلَ يا رَسُولَ اللّهِ وَ ما خَضْراءُ الدِّمَنِ. قالَ: اَلْمَرْأَةُ الْحَسْناءِ فی مَنْبَتِ السُّوءِ. از سبزه مزبله پرهيز كنيد، پرسيدند سبزه مزبله كدام است؟ فرمود: زن زيبارویي كه در خانوادهای پست و بد و فرومايه بار آمده»
دستورات اسلام در خصوص ازدواج همانگونه كه مشاهده شد، بسيار روشن و واضح است و آنچه در اين بين وجود دارد، درست نگاه كردن به يك انتخاب اصولی است. همانگونه كه پيامبر خاتم(ص) خودشان پيشگام در ازدواج دختر بزرگوارشان شدند و با سهلگيری رنگ واقعيت به اين دستور زيبای اسلام دادند، اين خود يك درس برای امروز مسلمانان است.
مسلمانانی كه گاهی دچار افراط و تفريط در ازدواج میشوند و چنان سختگيریهايی پيش میگيرند كه انگار میخواهند معاملهای انجام دهند و غافلند از اصل ازدواج كه تفاهم زوجين بر تارك آن میدرخشد به گونهای که ازدواج اسلامی، قافيه فراموش شده در قصيده زندگی شده است اما ساده گرفتن در ازدواج را میتوان تا آنجا مهم دانست كه در روايات اسلامی بهترين زنان برای ازدواج، دختران زيباروی معرفی میشوند.
هنگامی كه حضرت علی(ع) به قصد ازدواج با حضرت فاطمه(س) به منزل پيامبر(ص) رفت، پيامبر(ص) به ام سلمه فرمود: «برخيز و در را بگشای، كه اين همان است كه خدا و رسولش او را دوست دارند.» ام سلمه فوراً در را باز كرد و علی(ع) داخل شد. علی(ع) در كمال حجب و حيا و خجالت بود كه پيامبر(ص) فرمود: علی جان حاجتی داری؟ آسوده باش، اميدوارم كه حاجت تو برآورده شود. علی(ع) نيز قصد خود را بازگو نمود و از فاطمه(س) خواستگاری کرد. پيامبر(ص) فرمود: چه چيزی برای تو است كه مهريه فاطمه(س) قرار دهی؟ علی(ع) عرض كرد: ای رسول خدا! تو خود شاهد هستی كه برای من به جز شمشير و شتر و زره، از مال دنيا چيزی نيست. پيامبر(ص) فرمود: ای علی شمشير و شتر مورد نياز توست، اما زرهات را بفروش و با آن، مراسم ازدواج با فاطمه(س) را فراهم كن.
تفاهم زوجين محور اصلی ازدواج است
اما جريان مسلّم اين است كه مهريه آن حضرت بيشتر از 500 درهم و كمتر از 400 درهم نبوده است، و اين مقدار (500 درهم) عبارت از مقدار مهريهای است كه رسول خدا(ص) برای كليه زنان و دخترانش تعيين كرده و از آن تعبير به مهر السنه هم میشود و اين سيره الگويی برای ساير مسلمانان و گروندگان به اسلام قرار گرفت.
گرچه در آن زمان مهريههای سنگين از طرف مردم برای دختران قرار داده میشد؛ زيرا وقتی پيامبر(ص) فاطمه را به عقد علی(ع) در آورد، عدهای از مردم قريش به خدمت ايشان رسيدند و گفتند: چرا علی(ع) را با مهريه كم و ناچيز داماد كردی؟
بنابراين مقدار مهريه حضرت زهرا(س) بيش از 500 درهم نقره نبوده است. اين مقدار مهريه از طرف پيامبر اكرم(ص) برای دخترش، مهريهای متوسط -نه بسيار كم و نه زياد- در آن زمان بوده است كه به عنوان سنت، الگويی برای ساير مسلمانان قرار گرفت.
و اگر امروز مسلمانان نيز با پيروی از اين سنت حسنه و با مراجعه به عرف در جريان مهريه البته پس از شناخت كامل طرف مقابل، آسان بگيرند، مطمئنا اين آسانگيری میتواند مشكل دير ازدواج كردن جوانان و هزار و يك مشكل ديگر را رفع كند.
مهريه حضرت زهرا(س)؛ الگويی برای هميشه
برای دانستن اينكه مهريه نوعروسان برای امروز چقدر بايد باشد، بايد بيان شود كه پرداخت سكه بهار آزادی جزو عرف در آمده است، لذا از آنجايی كه مقام معظم رهبری تنها خطبه عقد را برای نوعروسانی كه 14 سكه مهريه دارند، میخوانند، پس ميتوان اين ميزان را يك مهريه معقول و يك اصل پذيرفته شده از سوی حاكم شرع دانست. البته تأكيد میشود مهريه پايين تنها پس از شناخت و اعتماد به داماد میتواند زمينه خوشبختی زوجين را فراهم كند.
امید است به مناسبت این روز شاهد فزونی ازدواج به سبک اسلامی و مطابق با آئین شریعت اسلام در نظام جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورها باشیم.
محمد جواد ابوعطا
