پيام معنوی عيد قربان، ايثار در راه تقرب الهی است

حجت‌الاسلام والمسلمين مرتضی جوادی‌آملی، رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی اسراء در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به بررسی فلسفه و پيام‌های عيد قربان پرداخت و گفت: در دهه مبارك فجر اسلام، در ماه ذی‌الحجه هستيم و يكی از مناسك ارزشمند اعمال عبادی حج، قربانی كردن در روز عيد قربان است. برای هريك از فعاليت‌هايی كه در حوزه حج انجام می‌شود، رموز و ابزاری وجود دارد، ضمن اينكه يك سلسله احكام و آثار طبيعی بر هر يك از اين‌ها مترتب است. برای قربانی در روز عيد قربان كه در روز دهم ذی‌الحجه اتفاق می‌افتد، آثار و بركاتی را برشمرده‌اند كه در آيات الهی و روايات معصومين(ع) به‌آن‌ها اشاره شده است.

هدف اسلام از تشويق قربانی كردن، مبارزه با فقر است نه با فقير

وی ادامه داد: برای قربانی كردن، می‌توان دو جهت اصلی و اساسی را بيان نمود كه يك جهت آن، جنبه طبيعی و ملكی قربانی كردن و ديگری جنبه ملكوتی و ماوراء‌طبيعی اين عمل شريف است. قربانی كردن، به لحاظ جنبه طبيعی و ملكی، آثار و بركاتی را برای جامعه و مخصوصاً فقرا و محرومان فراهم خواهد كرد و اگر اين امر سازماندهی شود و مناسب با نياز‌های جامعه تفسير شود قطعا می‌توان به شيوه مناسبی از آن استفاده كرد تا بخش محروم جامعه به نحو احسن و مناسب از اين امر پسنديده استفاده كنند. در سفر حجة‌الوداع پيامبر(ص)، آن حضرت صد شتر را برای نذر و قربانی آوردند كه سی شتر را به حضرت علی(ع)، هديه كردند و ايشان همه سی شتر را در روز عيد قربان نذر كردند و هفتاد شتر ديگر را هم خود پيامبر(ص)، قربانی كردند.

رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی اسراء خاطرنشان كرد: قطعاً آثار محروميت‌زدايی و فقرزدايی در اين عمل نمادين نشان از اين است كه اسلام با محروميت و فقر مبارزه می‌كند نه با فقير و تلاش دارد تا با اين‌گونه اعمال، فقر و محروميت را در جامعه از بين ببرد كه اين جنبه طبيعی و ملكی فعاليت و عمل عبادی قربانی كردن است. نكته‌ای كه بايد به آن اشاره كرد، اين است‌ كه در گذشته و در زمان قبل از اسلام، مشركين نيز مراسم قربانی كردن‌هايی داشتند، اما مسخ شده و تحريف شده بود و روح قربانی در اين فعاليت‌ها صرفاً جنبه مادی و طبيعی داشت.

تقوا؛ روح قربانی كردن است

وی افزود: مشركان، گوشت، پوست و خون قربانی را به ديوار كعبه می‌ماليدند و آويزان می‌كردند كه بعد از اسلام اين عمل مطرود و مردود شناخته شد و خداوند فرمود كه اين گوشت و پوست نيست كه به من می‌رسد بلكه آن‌چه كه به خدا می‌رسد روح عمل قربانی كردن، يعنی همان تقوا است. خداوند در قرآن‌كريم می‌فرمايند: «لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ؛ هرگز [نه] گوشت‌هاى آنها و نه خون‌هايشان به خدا نخواهد رسيد، ولى [اين] تقواى شماست كه به او می‌رسد» (حج/37)، بنابراين در عمل قربانی كه به‌صورت بارز و روشن در نذر كردن در روز عيد قربان نشان داده می‌شود، بايد تقوی‌ را به عنوان روح عمل قربانی كردن در نظر گرفت و آن بخش طبيعی، ملكی و جسدی كه برای قربانی وجود دارد، به افراد محروم و فقير جامعه داده ‌شود.

اين استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: نكته ديگری كه اصل و اساس و رمز و راز عيد قربان و قربانی كردن است، جنبه ماورايی اين عمل است. آگاهان به فرهنگ دينی و اهل بيت(ع)، می‌دانند كه اين عمل از زمان مبداء حج و حج‌گزاران كه حضرت ابراهيم خليل(ع) است آغاز شده است. حضرت ابراهيم(ع) بر اساس رؤيای صادقانه‌ای كه خدای عالم به عنوان وحی بر او داشت، مصمم شد كه فرزندش اسماعيل را به قربان‌گاه ببرد و قربانی كند. خداوند در قرآن می‌فرمايد«فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قَالَ یَا بُنَیَّ إِنِّی أَرَى فِی الْمَنَامِ أَنِّی أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى؛ و وقتى با او به جايگاه سعى رسيد گفت اى پسرك من من در خواب [چنين] می‌‏بينم كه تو را سر می‌‏برم پس ببين چه به نظرت می‌‏آيد» (الصافات/102).

قربانی كردن، نوعی امتحان الهی است

جوادی آملی افزود: در اين آيه نكات بسيار دقيقی نهفته است، يكی اين‌كه با تاكيد آمده است و ديگری اين‌كه ابراهيم خليل(ع)، با همه علاقه‌ای كه به فرزندش‌اسماعيل دارد بايد او را با دست خود به قربان‌گاه ببرد و قربانی كند. اين يكی از امتحانات الهی است و خداوند در قرآن می‌فرمايد«وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ؛ و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد» (بقره/124)، با اين گونه اعمال، خداوند ابراهيم را آزمود و او را به مرحله امامت جامعه برگزيد.

رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی اسراء درباره جنبه‌های مختلف عمل قربانی كردن خاطرنشان كرد: اين كار، يعنی قربانی كردن دارای دو جهت است كه جهت اول اين است كه انسان برای اين‌كه به خدای عالم تقرب پيدا كند، بايد هر‌آنچه مورد علاقه‌اش است را كنار بگذارد و در راه خدا قربانی كند و جنبه دوم اين است كه انسان با دست خودش اين‌كار را انجام دهد. خدا به حضرت ابراهيم(ع) پيام نفرستاد كه به ديگری دستور بده كه فرزندت را قربانی كن، بلكه فرمود بايد خودت با دست خودت اين‌كار را انجام بدهی. انسان به خدا تقرب پيدا نمی‌كند، مگر آن‌كه به دست خودش، بهترين‌ها و دوست‌داشتنی‌ترين‌ها را در راه خدا قربانی كند.

هدف قربانی كردن، تقرب به خداست

صاحب امتياز و مدير مسئول فصل‌نامه اسراء ادامه داد: خدا در اين‌باره‌ می‌فرمايد «لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْءٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِيمٌ؛ هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد و از هر چه انفاق كنيد قطعا خدا بدان داناست» (آل عمران/92)، بنابراين محبوب‌ترين محبوب‌های دنيايی در پيش‌گاه ابراهيم، فرزندش اسماعيل است كه خداوند برای آزمون او از ابراهيم خواست تا او را به قربان‌گاه ببرد. اين عمل نمادينی برای همه ما در تمام طول سال و همه عمر است كه همواره همه انسان‌ها هرآنچه‌كه محبوب دارند، در پيش‌گاه خدا به قربان‌گاه ببرند و تمايلات خود را از آن بكاهند و در پيش‌گاه خداوند نسبت به آن‌چه كه دوست دارند، بگذرند.

استاد حوزه و دانشگاه افزود: امام سجاد(ع) به يكی از افراد فرمودند: آيا هنگام قربانی به چنين امری اعتقاد داشتی يا خير؟ اين يعنی اين‌كه انسان بايد طمع خود را از هر آن‌چه كه غير خداست ببرد. به لحاظ ملكوتی و جنبه ماورايی قربانی كردن كه از مناسك عمده حج است، هدف اين است كه انسان بياموزد در سرزمين وحی و توحيد، هر آن‌چه كه غير خداست بايد در پيش‌گاه خدا قربانی شود تا تقرب و به خدا نزديك شدن هم برای انسان حاصل شود. امكان ندارد كه انسان به چيز ديگری غير از خدا دل ببندد و انتظار داشته باشد به خدا هم نزديك بشود.

گذشت و ايثار در راه رسيدن به پروردگار؛ پيام اصلی عيد قربان

جوادی آملی در ادامه اظهار كرد: روح و حقيقت قربانی كردن كه يك عمل نمادين است در عين حال كه آثار وضعی و طبيعی فراوانی برای آن ذكر شده است اين‌است كه هر آن‌چه كه غير خداست بايد به دست خود انسان در پيش‌گاه خداوند قربانی شود و اين فقط مختص روز عيد‌قربان و حج نيست، بلكه برای همه انسان‌ها در تمام عمر است وليكن به عنوان يك عمل نمادين در جريان حج اين‌گونه نشان داده خواهد شد. مردم بايد بدانند كه بايد به مناسك و مقاصد شريعت كه در رابطه با حج وجود دارد التفات داشته باشند و آگاه باشند كه اگر اين مناسك، معطوف به مقاصد شريعت شكل نگيرد و عبادات مطابق با اهداف عالی شريعت نباشد، تهی و عاری از بعد معنوی است و آن آثار مثبت ارزشمند خود را به‌همره نخواند داشت.

رئيس بنياد بين‌المللی علوم وحيانی اسراء در پايان اين گفت‌وگو در باره پيام عيد‌قربان برای مسلمانان گفت: پيام معنوی عيد قربان پيام گذشت و ايثار در راه رسيدن به پروردگار عالم است كه همه بايد از هرآنچه كه انسان را از خدای خود دور می‌كند و باعث می‌شود كه انسان بين خود و خدای خود حائل و مانعی ببيند فاصله بگيرد و در رابطه با آثار طبيعی اين اين روز و اعمالی كه در اين روز انجام می‌شود، بايد گفت كه اطعام كردن به فقرا و فقرزدايی و محروميت‌زدايی از جامعه از نتايج اين عمل است.