ما در ابتدای راه توليد علوم انسانی نيستيم/ سرعتبخشی به تحول با بازخوانی منابع موجود
برخی معتقدند كه در روند توليد علوم انسانی اسلامی، ما هنوز در اول راه هستيم و چيزی توليد نكردهايم؛ اين در حالی است كه تاريخ هزارساله علم در كشور ما بسيار غنی و عظيم است و ما حق نداريم با عينك مدرن به ذخيره علمی خود بنگريم و آن را غيرعلمی خوانده و به بايگانی بسپاريم.
قاسم ابراهيمیپور، پژوهشگر جامعهشناسی اسلامی در جامعة المصطفی(ص) العاليمه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان نكاتی در باب تحول در علوم انسانی و جوانب آن پرداخت و در ابتدا در ارزيابی از روند اين تحول گفت: برای ارزيابی دقيق آنچه تاكنون روی داده است، نياز به پژوهش و بررسی است، اما آنچه روشن است، ما شاهد تحول چشمگيری نيستيم و تنها میتوان گفت فضا تا حد زيادی تلطيف شده و بستر مناسبی برای بحث و گفتوگو و تبادلنظر و مناظره ايجاد شده است.
ما قصد ويران كردن علم مدرن را نداريم
ابراهيمیپور در مورد روش تحول با بيان اين كه تحول بايد مبنايی باشد، اظهار كرد: برخی گمان میكنند كه با ويرايش ادبی كتب علمی يا ضميمه كردن چند آيه و حديث علم را متحول ساختهاند، در حالی كه تا نگاه ما به انسان و جهان تحول نيابد، علوم انسانی نيز تحول نخواهد يافت. ما قصد ويران كردن علم مدرن را نداريم، اما با تكه تكه كردن آن هم نمیتوان شاهد تحول بود، بلكه بايد ساختمان علم را از نو بنا كرد؛ ساختمانی كه اجزايش با يكديگر هماهنگ و همخوان باشد.
وی افزود: البته اين علم جديد شباهتهای زيادی با علم موجود خواهد داشت، اما تفاوتهای اساسی نيز وجود دارد كه حاكی از تحول است و اين همه ناشی از تحول در مبناست.
نبايد اين گونه انديشيد كه ما هيچ چيز نداريم و بايد از صفر شروع كنيم
اين پژوهشگر در حوزه جامعهشناسی اسلامی در پاسخ به اين پرسش كه چه قرائنی مرز اين دو علم را مشخص میكند و چه خروجیهايی خبر از توليد آن علم جديد خواهد داد، بيان كرد: تحولات و توليدات علمی سير منطقی ندارد كه برای آن مرحله تعيين كنيم و بعد بگوييم حتماً بعد از گذشتن اين مدت آن علم توليد خواهد شد. در توليدات علم، دههها در حكم ثانيهها هستند و نمیتوان انتظار داشت ظرف چند سال علوم انسانی را متحول ساخته و به توليد علمی برسيم. از سوی ديگر نبايد اينگونه انديشيد كه ما هيچ چيز نداريم و بايد از صفر شروع كنيم و خروجی داشته باشيم.
بازخوانی ميراث علمی كشور؛ راه سرعتبخشی به توليد و تحول علمی
ابراهيمیپور ادامه داد: برخی مدام سؤال میپرسند و میگويند كه علوم انسانی اسلامی را به ما نشان بدهيد و برخی ديگر در پاسخ میگويند كه ما هنوز در اول راه هستيم و چيزی توليد نكردهايم. اين در حالی است كه تاريخ هزارساله علم در كشور ما بسيار غنی و عظيم است. ما حق نداريم با عينك مدرن به ذخيره علمی خود بنگريم و با انگهای معرفتی و غيرمعرفتی همه اين منبع غنی را غيرعلمی خوانده و به بايگانی بسپاريم؛ بلكه بايد با رجوع به اين منابع و بازخوانی آنها به ايجاد تحول و توليد علمی سرعت ببخشيم.
حل مسائل علمی و اجتماعی موجود در جامعه، هدف پژوهشها باشد
وی با بيان اينكه هدف ما در عين رجوع به منابع معرفتیمان بايد حل مسائل علمی و اجتماعی موجود در جامعه باشد، عنوان كرد: دانشمند بايد با مسائل اجتماعی و مسائل علمی زندگی كند و شب و روز به فكر حل اين مسائل باشد. به نظر میرسد هنگامی كه اين دو توجه، يعنی توجه به منابع معرفتی پيشين و توجه به مسائل علمی و اجتماعی، وجود داشته باشد، میتوان انتظار خروجی داشت.
مدرس پژوهشكده باقرالعلوم(ع) اضافه كرد: اگر دغدغه در پژوهش اقتصادی يا سياسی باشد و دانشمند بدون مسئله و بدون توجه به ذخيره غنی دانش در تمدن ايرانی، به دنبال تحول در علوم انسانی باشد، نمیتوان به توليد علم اميدوار بود.
