نگاهی به آئینهای عزاداری ماه محرم در خراسان جنوبی
گروه اجتماعی: نخل گردانی، بیلزنی و هفت منبر از جمله آئینهای عزاداری خراسان جنوبی در ماه محرم است که جزء آثار معنوی کشور نیز محسوب میشود.
محرم نخستین ماه سال قمری است که با نام سرور شهیدان امام حسین(ع) مزین شده است، شهادت این امام همام، فرزندان و 72 یار باوفایش در این ماه، داغ عزایی تاریخی به تقویم انسانیت گذاشته است که عاشقان اهل بیت(ع) را هر ساله در تمام جهان به کوچه و خیابان میکشاند و صدای حسین حسینشان طنینانداز میکند.
تمامی کشورهای اسلامی، شهرها و روستاهای مسلماننشین در ماه محرم آئینهای ویژهای برای عزاداری در ماه محرم دارند که محور تمامی این برنامهها بیان مظلومیت اباعبدالحسین(ع)، تبیین اهداف قیام عاشورا و زنده نگهداشتن ارزشهای اسلام ناب محمدی است.
مردم خراسان جنوبی نیز در ماه محرم و ایام عزاداری امام حسین(ع) و یارانش مانند دیگر هموطنان ایرانی در این روزها با برگزاری مراسمهایی خاص به سوگ شهدای دشت کربلا نشستهاند
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) شعبه خراسان جنوبی، 10 آئین سنتی عزاداری شناخته شده در استان خراسان جنوبی وجود دارد که از این تعداد سه اثر در فهرست آثار معنوی کشور نیز به ثبت رسیده است.
در ماه محرم هزار و 10 هیئت مذهبی این استان در بیش از هزار مسجد و 700 حسینیه و تکیه به سوگ سرورشان اباعبدالله الحسین(ع) مینشینند و در عزای حسین(ع) بر سر و سینه میزنند، آداب و رسوم حاکم بر عزاداریهای مذهبی سالار شهیدان یکی از دیدنیترین و عرفانیترین مراسم مردم خراسان جنوبی است.
نخل گردانی، بیلزنی و هفت منبر؛ از آئینهای عزاداری خراسان جنوبی در ماه محرم
نخل گردانی، بیلزنی و هفت منبر از جمله آئینهای عزاداری خراسان جنوبی در ماه محرم است که جزء آثار معنوی کشور نیز محسوب میشود.
آئین نخلگردانی مخصوص شهر فردوس است که در آن پنج هیئت مذهبی نخلهای آذینبندی شده را بعد از نماز ظهر عاشورا به محل امامزادگان سلطان محمد و سلطان ابراهیم از نوادگان امام موسیبن جعفر(ع) برده و در آنجا این آئین را برگزار میکنند، نخل در عزاداریها سمبلی از حضور و فداکاریهای حضرت ابالفضلالعباس(ع) در حماسه کربلا است، از صبح روز تاسوعا، نهم محرمالحرام کار پوشش و تزئین این نخل بزرگ و زیبا آغاز میشود، در حین آماده کردن نخل گروه هیئتهای عزاداری گرد روستا میگردند و تمامی اهالی آن روستا، همراه آنان به عزاداری میپردازند.
نخل از حیث ظاهر منحصر بهفرد است بهطوریکه در هیچ جای کشور به این شکل مراسم نخل برگزار نمیشود و این مراسم مختص شهرستان فردوس خراسان جنوبی است، نخل را در سه زمان عصر تاسوعا، شب عاشورا و ظهر عاشورا به حرکت درمیآورند، درگذشته رسم بر این بود که هر کدام از هیئتهای میهمان که از روستاهای مجاور برای عزاداری به فردوس میآمدند به احترام قدومشان نخل را برای آنان نیز به حرکت درمیآوردند.
وظیفه هدایت و حرکت نخل هم نسل در نسل از پدران به فرزندان بزرگتر منتقل میشود، نخل دارای چهار پایه و دارای ارتفاعی نزدیک به 6 متر است که نخلگردانها آن را بر روی دوش گذاشته و با حرکت به انتها و ابتدای صحن امامزادگان مراسمی بسیار باشکوه و پرحرارت را بهوجود میآورند.
نگاهی به برگزاری مراسم هفت منبر در خراسان جنوبی
در مراسم هفت منبر نیز که عصر عاشورا برپا میشود، مردم از بافت تاریخی شهر بیرجند حرکت کرده و در هفت حسینیه به یاد امام حسین(ع) و یاران باوفایش شمع روشن میکنند، مراسم دسته زنگزن از دیگر مراسم عزاداری خراسان جنوبی در ماه محرم است، این مراسم که با برهمزدن 2 عدد چوب استوانهای شکل کوچک انجام میگیرد توسط عدهای از عزاداران که آن هم از پدرانشان به ارث بردهاند صورت میگیرد.
اشعاری بسیار زیبا و جانسوز از محتشم کاشانی و سایر اشعار به همراه آهنگ ملایم سنج و صدای بر هم خوردن چوبها، نظر هر مستمع و بینندهای را بهسوی خود جلب میکند، این دسته از عزاداران بهصورت هیئتی مجزا در جلوی هیئت اصلی عزاداری با نظمی خاص و باشکوه ارادت خود را به امام حسین(ع) و ائمه اطهار(ع) ابراز میدارند.
مراسم شمع روشن کردن از دیگر مراسمی است که در شب تاسوعا و عاشورای حسینی عاشقان و ارادتمندان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) بهخصوص جوانان و نوجوانان و کودکان در اتاقک شیشهای سیاری که در جلوی هیئت به حرکت درمیآید و بسیار زیبا و باشکوه جلوهگری میکند، با روشن کردن تعداد بسیار زیادی شمع بهیاد آن امام همام و فرزندان و اصحاب طاهرینش به عزاداری میپردازند.
اشارهای به اجرای مراسم تعزیهخوانی
تعزیهخوانی از دیگر مراسم عزاداری است که در روستاهای بیرجند و در چند سال اخیر در بیرجند در قالب سوگواره تعزیه برگزار میشود، انواع تعزیه در ماه محرم در روستاهای بیرجند برگزار میشود که در روستای خنگ صحرای کربلا در روز عاشورا و تعزیه حضرت ابوالفضل(ع) در روز تاسوعا انجام میشود، در روستای مهمویی نیز تعزیههای حر، حضرت امام حسین(ع)، حضرت علی اکبر(ع)، حضرت ابوالفضل(ع) و وفات پیامبر(ص) رایج است، در روستای درخش و آسیابان درهفتم محرم تعزیهخوانی مسلم بن عقیل، در روز هشتم تعزیه علیاکبر(ع)، روز نهم تعزیه حضرت ابوالفضل(ع) و در روز دهم تعزیه صحرای کربلا برگزار میشود.
بیلزنی؛ اجرای آئینی در ظهر عاشورا
بیلزنی یکی از آئینهای ویژه مراسم سوگواری امام حسین(ع) است که در هیچ یک از شهرهای دیگر ایران به چشم نمیخورد و تنها سالی یکبار در ظهر عاشورا در شهرستان خوسف خراسان جنوبی برگزار میشود، مراسم بیلزنی نوعی شبیهسازی از طایفه کار «بنیاسد» در صحرای کربلا است که پس از سه روز و سه شب پیکر شهدا را با بیل یا ابزاری دیگر به خاک سپردند، در مراسم بیلزنی، عزاداران علاوه بر تجسم دفن شهدا می واهند به این طریق چکاچک و سر و صدای به هم خوردن شمشیر و اسلحه در آن زمان را با برخورد سر بیلها مجسم سازند.
