مدیریت اقتصادی درآمد موقوفات/ وقف شالوده توسعه اجتماعی جامعه است

حجت‌الاسلام پرویز بخشی‌پور، معاون بهره‌وری اقتصادی موقوفات اداره‌کل اوقاف خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، با اشاره به کارکرد اقتصادی وقف در جامعه گفت: یکی از ابعاد وقف تکافل و تأمین نیازمندی‏‌های مردم و اقشاری است که کمتر از مواهب اقتصادی و درآمدی برخوردار هستند.

وی افزود: بعد دیگر اقتصاد وقف آن است که تاکنون مطالعه چندانی روی آن صورت نگرفته، به این معنا که روی اموال و دارایی‏‌های وقفی و سرمایه‌‏هایی که وقف شده‌اند، چگونه تحلیل هزینه- فایده انجام شود و مدیریت اقتصادی این اموال به چه صورت انجام می‏‌شود.

معاون بهره‌وری اقتصادی موقوفات اداره‌کل اوقاف خراسان جنوبی با بیان اینکه انگیزه‏ فعالیت‏‌های اقتصادی در اموال یا دارایی‏‌های وقفی، با انگیزه‏ فعالیت‏‌های اقتصادی در خارج از وقف متفاوت است، عنوان کرد: در خارج از وقف معمولاً کسب سود و درآمد انگیزه‏ افراد برای فعالیت اقتصادی است، در حالی‌که در بخش وقف، انگیزه نمی‏تواند کسب سود و یا درآمد باشد.

اقتصاد وقف توزیع درآمد را به سمت منافع اجتماعی سوق می‌دهد

بخشی‌پور اظهارکرد: در اقتصاد وقف توزیع درآمد به سمت منافع اجتماعی می‏رود، یعنی به کاهش اختلاف طبقاتی بین مردم جامعه کمک می‏‌کند.

وی با بیان اینکه در وقف مال وقف شده باید عین باشد و نمی‌‏شود چیزهایی را که عینیت ندارد و قابل تملک نیست، وقف کرد و هم‌چنین عین باید قابل بقا باشد و دوام داشته باشد. یعنی چیزی‌که با مصرف کردن از بین می‌‏رود، مثل یک عدد نان، که بقا ندارد و با مصرف کردن از بین می‌‏رود را نمی‌توان وقف کرد، تصریح کرد: منابعی که قابل وقف کردن هستند توزیع نمی‏‌شود؛ چون اصل مال حبس می‌‏شود و قابل خرید و فروش نیست و باید به همان شکلی که واقف تعیین کرده است نگهداری شود.

معاون بهره‌وری اقتصادی موقوفات اداره‌کل اوقاف خراسان جنوبی تأکید کرد: البته قواعدی فقهی وجود دارد که اگر وقف از شکلی که قابل انتفاع است خارج شود، حاکم شرع می‏‌تواند اجازه دهد که مال تبدیل به احسن شود. اما توزیع منابع در وقف به شکل سنتی خود دیده نشده است.

بخشی‌پور در باب کارایی وقف از جنبه‌های خاص و عام گفت: این بحث بستگی به زمینه‌‏ای دارد که وقف در آن صورت می‌‏گیرد، گاهی زمینه‌‏ای که واقف می‏‌خواهد در آن زمینه وقف انجام دهد، ایجاب می‏‌کند که عده‏ خاصی مشمول آن شوند، مثلاً گاهی زمینه حفظ شعائر دینی یا ساخت یک مسجد است و می‌‏توان آن را وقف عام کرد، اما گاهی اموالی، وقف دانشجویان خاص یا یک خانواده‏ خاص می‌‏شود، بنابراین انگیزه‏ای که جایگزین آن انگیزه‏ نفع شخصی می‏‌شود که بتواند به اندازه‏ کافی برای اینکه از املاک و اموال و منابع وقف به نحو کارا استفاده شود و مشوق باشد، مهم است.

وی به جایگاه وقف در رشد و توسعه‏ اقتصادی اشاره کرد و افزود: در مباحث جدید توسعه وقتی سرمایه تعریف می‏شود، این سرمایه می‌‏تواند اشکال مختلفی داشته باشد.

معاون بهره‌وری اقتصادی موقوفات اداره‌کل اوقاف خراسان جنوبی ادامه داد: وقف نشان داده است که در طول تاریخ، هم در تشکیل سرمایه‌ انسانی و هم در تشکیل سرمایه‏‌ اجتماعی، نقش بسیار زیادی را ایفا کرده، یعنی بزرگترین دانشگاه‌‏هایی که در کشورهای اسلامی در قرن‌‏های ششم و هفتم در ایران بوجود آمده است، با استفاده از وقف بوده است.

نگاهی به کارکرد وقف از منظر اشتغال

بخشی‌پور در باب اینکه وقف از منظر اشتغال چه کارکردی می‌تواند داشته باشد، گفت: اشتغال و زندگی برخوردار و از این دست عوامل، در واقع نتایج رشد و توسعه‏ اقتصادی است.

وی خاطرنشان کرد: هنگامی‌که آموزش با استفاده از نهاد وقف گسترش پیدا کند و افراد بیشتری مهارت یاد بگیرند، این افراد آماده‏ جذب در بازار کار می‏شوند، بهداشت هم به این صورت است و وقف هنگاهی‌که روی بهداشت و درمان سرمایه‌گذاری می‏کند، افراد از نظر جسمی سالم‏تر هستند و این افراد سالم‏تر، بهتر می‌‏توانند وارد بازار کار شوند.