تحلیل زمینه‌ها، علل و دستاوردهای صلح امام حسن(ع)

حجت‌الاسلام عباس دهقان، کارشناس دینی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از کرمانشاه، با تسلیت شهادت پیامبر اکرم(ص) و امام حسن مجتبی(ع) به تحلیل زمینه ها، علل و دستاوردهای صلح امام حسن مجتبی(ع) پرداخت و گفت: بی شک در طول حیات بشر، نخبگان و قهرمانان نقش آفرین بوده اند ولی تصمیم گیری های آنان نیز محدود به شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم جامعه آنان بوده و پر واضح است رهبران الهی نیز از این قانون جدا نبوده اند.

وی در تشریح مورد یاد شده اظهار کرد: امام حسن مجتبی(ع) که وارث میراث نبوی و حاصل نور نبوت بوده نمی توانست برای خلافت و حاکمیت خود اصول و مبادی اسلامی را چون معاویه زیرپا و جامعه را برخلاف میلش به کاری وا دارد، از این رو تصمیم گیری آن حضرت محدود به شرایط اجتماعی و سیاسی و اصول اسلامی بود.

حجت‌الاسلام دهقان در ادامه افزود: با توجه به آن چه در پیش اشاره شد و براین پایه می‌توان علل صلح امام(ع) را اینگونه بیان کرد: همگون نبودن سپاه امام(ع) و یکی از علت های آن این که بیشتر سپاه از کوفه بودند که قشربندی آنان نیز عبارت بود از: شیعیان علی بن ابیطالب که از هیچ کوششی در راه اهداف امام(ع) کوتاهی نکردند در کنار آن خوارج که هدفشان تنها جنگ با معاویه بود همچنین طمع کارانی که تنها به دنبال غنیمت بودند، شکاکان که عقیده محکمی درباره آن حضرت نداشتند و قومیت گراها که از روی عصبیت قوی در قالب های منطقه ای به شکل عراقی – شامی می جنگیدند.

این کارشناس دینی گفت: از دیگر مطالبی که در تشریح بحث یادشده می توان به آن اشاره کرد، دنیاگرایی و سستی کوفی هاست زیرا اهل کوفه در جنگ با معاویه از نخستین روزهای حرکت سپاه از خود سستی نشان دادند و موضع استواری در همراهی با امام حسن(ع) نداشتند به همین سبب آن حضرت به آنان فرمود: به راه صفین که می رفتید، دینتان پیشاپیش دنیاتان بود؛ ولی اکنون دنیاتان پیشاپیش دینتان قرار دارد.

وی اظهار کرد: امام(ع) پیش از بستن پیمان صلح به کوفی ها فرمود: ای مردم، معاویه ما را به چیزی دعوت می کند که در آن نه عزت است و نه عدالت، اگر شما خواهان مرگ باشید دعوتش را به او بازمی گردانید و اگرخواهان زندگی باشید آن چه می خواهد، می پذیریم و خشنودی شما را فراهم می کنیم، مردم نیز فریاد برآوردند: زندگی – زندگی صلح را تمام کن.

این کارشناس دینی به نقش منفی اشرافیت قبیله‌ای اشاره کرد و گفت: در جامعه قبیله‌ای، شیوخ قبایل در تصمیم‌گیری اعضای قبیله به شدت مؤثر هستند که بیشتر اشراف کوفی جویای نام بودند و به همین رو با معاویه مکاتبه داشتند حتی برای خوش خدمتی به وی گفتند که حسن بن علی(ع) را خواهند کشت و معاویه برای برخی از بزرگان کوفه جاسوسانی گمارده بود و به آنان وعده داده بود در صورت به قتل رساندن امام حسن(ع)، 200 هزار درهم و مقام فرماندهی خواهد داد به همین سبب امام(ع) به آنان فرمودند: آن چه باید از شما فهمیدم مرا درباره دینم و جانم فریب ندهید.

حجت‌الاسلام دهقان در پایان یکی دیگر از عوامل صلح امام(ع) را حفظ خون مسلمانان و بقای تشیع عنوان کرد و افزود: یکی از وظایف امام(ع) اداره امور جامعه و حراست از جان و مال مسلمانان است و براساس همین وظیفه امام(ع) ناگزیر به پیمان صلح شدند و در این باره به حجر بن عدی فرمودند: دوست ندارم مردم را به کاری که ناخوش دارند مجبور کنم و برای آن صلح کردم که شیعیان مخصوص ما از کشته شدن محفوظ بمانند.