تدابیر امام حسن عسکری(ع)؛ مهمترین عامل در تداوم نظام ولایت
گروه اجتماعی: تدابیر امام حسن عسکری(ع)، مهمترین عامل در تداوم نظام ولایت و حفظ جایگاه اسلام بود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، مدت کوتاه حیات امام حسن عسکری(ع) به سه دوره تقسیم میشود، تا چهار سال و چندماهگی و به قولی تا ۱۳ سالگی از عمر شریفش را در مدینه به سر برد. تا ۲۳ سالگی به اتفاق پدر بزرگوارش در سامرا میزیست و تا ۲۹ سالگی یعنی ۶ سال و اندی پس از شهادت امام دهم(ع) در سامرا ولایت بر امور و پیشوایی شیعیان را برعهده داشت.
حضرت امام حسن عسکری(ع) در یکی از پرتلاطمترین ادوار تاریخ اسلام یعنی زمان حکومت خلفای عباسی دیده به جهان گشود و رهبری و هدایت جامعه اسلامی را برعهده گرفت. آن حضرت در طی دوران عمر کوتاه خویش با سه نفر از خلفای عباسی معاصر بود که به ترتیب یک سال با خلافت معتز، یک سال با خلافت مهتدی و چهارسال با خلافت معتمد. این شش سال دقیقاً مصادف بود با دوران امامت آن امام همام.
اشارهای به شرایط بحرانی دوران امامت امام حسن عسکری(ع)
در شرایط بحرانی و حساس آن دوران، حضرت امام هادی(ع) با درک ژرف و الهی خویش بهصورت کتبی و شفاهی، شیعیان عصر خود را به پیروی و حمایت همه جانبه از فرزند گرامی خویش فرامیخواند، تا امت پس از شهادت قریبالوقوع ایشان دچار تفرقه، تشتت و گمراهی نشوند.
اهمیت این موضوع تا بدان پایه است که احادیث مربوط به جانشینی امام حسن عسکری(ع) بسیار متعدد و متواتر است.
هشتم ربیعالاول، شهادت آخرین نفر از سلسله پیشوایانی است که همگی پیش از امامت حضرت مهدی(عج) به شهادت رسیدهاند و قطعاً در این 260 سال، فشارهای وارده بر ائمه اطهار(ع) روز به روز افزایش یافته و دوران امام حسن عسکری(ع) اوج این فشارها بوده است، چراکه پس از ایشان به اراده خداوند متعال آخرین نفر از سلسله هدایت بشری جهت محفوظ ماندن از تعدی ظالمانی که شهواتشان امیر سرزمین وجودشان بوده، از دیدهها پنهان شده و خورشید فروزان هدایت، پشت ابر رفته است.
همین مسئله، دلالت بر اهمیت بررسی شرایط اجتماعی و سیاسی جامعه اسلامی، در زمان امام حسن عسکری(ع) دارد، چراکه در زمان ایشان، فشارهای وارد شده بر جریان حق بهسمتی پیش رفت که به غیبت حضرت مهدی(عج) منجر شد.
امام عسکری(ع) در سن 22 سالگی و مانند دیگر ائمه پس از امام رضا(ع) که در سنین جوانی به امامت رسیدند، به امامت رسیده و از همان ابتدای دوران امامت، به دستور معتز عباسی خلیفه وقت در محله «عسکر» در شهر سامرا، به اجبار سکونت یافتند و تمام دوران امامتشان را تحت مراقبت شدید سیستم امنیتی و نظامی عباسیان بودند، بهطوریکه حضرت امام عسکری(ع) حتی نتوانستند جهت مشر شدن به زیارت خانه کعبه، از محل اقامتشان خارج شوند، لذا ایشان تنها امام شیعیان هستند که در طول دوران حیات مبارکشان نتوانستند به حج مشرف شوند.
اشارهای به تدبیر مخفی نگهداشتن راز تولد حضرت مهدی(ع) توسط امام عسکری(ع)
عباسیان برای شناسایی جانشین امام عسکری(ع) حساسیت و توجه فوقالعادهای نشان میدادند، آنان بنا به روایات و اخبار متواتر شنیده بودند که مهدی موعود(ع) که حکومتهای خودکامه را نابود میسازد، از نسل امام حسن عسکری(ع) است، عباسیان برای جلوگیری از ادامه نسل آن حضرت دست به اقدامات بسیاری میزدند.
سیاست اندیشمندانه امام عسکری(ع) در این خصوص، مخفی نگه داشتن فرزند خود از دیگران چه قبل از تولد و چه بعد از آن بود. اهتمام امام عسکری(ع) به مخفی نگه داشتن این راز تا بدان جا بود که حتی حکیمه خاتون عمه امام عسکری(ع) و کسیکه درشب ولادت مهدی(عج) از سوی امام عسکری(ع) به کمک نرجس خاتون فراخوانده شد از همه قضایا مطلع نبود، لذا با دیده تعجب به گفتههای امام مینگریست.
معرفی امام زمان (عج) به قلیلی از شیعیان خاص؛ تدبیر دوم امام حسن عسکری(ع)
امام حسن عسکری(ع) میدانستند که با معرفی حضرت مهدی(عج) دشمنان تصمیم به قتل آن حضرت میگیرند پس تصمیم گرفتند تنها فرزند خود را به قلیلی از شیعیان خاص معرفی کنند.
چنانکه «حسینبن ایوب بن نوح» یکی از وکلای امام هادی(ع) میگوید: «ما چهل نفر بودیم که به اتفاق عثمانبن سعید عمری یکی از وکلای بعدی امام زمان(عج) برای پرسش از جانشین امام عسکری (ع) خدمت آن حضرت رسیدیم. «عثمانبن سعید» به پا خاست و گفت: میخواهم از موضوعی سؤال کنم که تو نسبت به آن از من داناتری. امام(ع) او را امر به نشستن نمود. مدتی گذشت و پس از گفت وگویی مختصر، پسری نورانی که شبیهترین مردم به امام عسکری(ع) بود، وارد شد، امام (ع) فرمود: «این امام شما بعد از من و جانشین من درمیان شماست، فرمان او را اطاعت کنید و پس از من اختلاف نکنید»
گسترش شبکه وکالت و نمایندگی؛ تدبیر سوم امام عسکری(ع)
آمادهسازی شیعیان برای رویارویی با دوران غیبت امام معصوم(عج) در حقیقت از مهمترین اقدامات اساسی و حساس امام حسن عسکری(ع) شمرده میشود.
باید گفت: مردمی که 250 سال بدون واسطه میتوانستند با حجت الهی تماس بگیرند و مسائل و مشکلات خود را در هر زمینه با او در میان بگذارند، آماده نبودند تا یکباره و بدون مقدمه به دوران غیبت امام معصوم گام نهند. به علاوه مشکلات اعتقادی و شبهههایی که در این زمینه در جریان بود به این عدم آمادگی دامن میزد، هر چند آنها با مطلبی بهعنوان «غیبت امام معصوم» بیگانه نبودند ، ولی عوارض این مسئله را در مرحله عمل نمیشد نادیده گرفت.
اساسیترین تدبیر امام عسکری(ع) در این زمینه گسترش شبکه وکالت و نمایندگی که عمدتاً از زمان امام جواد(ع) شروع شده بود و نیز تقویت و راهاندازی پیک و رابط با شهرهای دیگر بود.
اقدامات مؤثر امام حسن عسکری(ع) برای حفظ اسلام
با وجود فشارها و کنترلهای شدید و بیوقفه عباسیان، امام حسن عسکری(ع) یک سلسله اقدامات مؤثر در جهت حفظ اسلام انجام دادند که میتوان تشکیل حوزه علمیه، تربیت شاگردان متعدد برای تقویت فکری و معنوی شبکه ارتباطی وکالت، رعایت تقیه در فعالیتهایشان، ارتباط با پیروان خود در مناطق مختلف بهطور سری و پنهانی، پشتیبانی مالی از شیعیان و محبان و آمادهسازی شرایط برای دوران غیبت اشاره کرد.
شهادت امام حسن عسکری(ع)
آنچه ذکر شد و بسیاری دیگر از ظرایفی که امام در امر هدایت شیعیان رعایت میفرمودند، سبب شد تا معتمد عباسی، تمام توان خود را به کار گیرد تا با تحمیل اذیت و آزار فراوان روحی و جسمی و زندانی کردن، امام حسن عسکری(ع) را دربخش بیشتر عمرش و همچنین مسموم کردن مخفیانه امام، آن حضرت را به شهادت رساند.
البته پس از این که معتمد خود را به این ننگ ابدی آلوده ساخت و امام را در هشتم ربیعالاول سال 260 هـ. ق به شهادت رساند، تمام توان خود را بهکار گرفت تا افکار عمومی را به گونهای منحرف کند تا شهادت امام را مرگ طبیعی جلوه دهد.
