مروری بر آفات امر به معروف و نهی از منکر

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قزوین، اجرای فریضه واجب امر به معروف و نهی از منکر مستلزم اجرای صحیح و دقیق آن است به طوری که عدم اجرای مناسب آن، آفت‌های زیادی را به همراه خواهد داشت. در زیر به مهم‌ترین آفت‌های اجرای این فریضه اشاره می‌شود.

فراموشی خود

انجام این فریضه نباید باعث شود که فکر کنیم خود ما هیچ اشکالی نداریم. بلکه باید خودمان را بیش از دیگران امر و نهی کنیم. طبق فرموده مقام معظم رهبری: هر کس باید واعظ خود باشد، خود را مراقبت کند، از تخطی خود مانع شود، امر به معروف و نهی از منکر بکند که آن امر خود به معروف و نهی خود از منکر و موعظه کردن خود، بر امر و نهی و موعظه دیگران مقدم است. این، همان تقوای الهی است که از ما خواسته‌اند؛ (عید فطر، 1374).

سستی نسبت به انجام امر به معروف و نهی از منکر

خیلی از افراد دلسوز و مؤمن جامعه، درعین حال که نسبت به اهمیت و کارکرد عمیق امر به معروف و نهی از منکر واقفند، اما با این حال وقتی در زندگی روزمره خود با مصادیق آن مواجه می‌شوند از انجام آن طفره رفته و با توجیهاتی نسبت به آن چشم‌پوشی می‌کنند.یکی از دلایل این نوع تسامح ممکن است بی‌حوصلگی و بی‌حسی نسبت به مخالفت با دیگران و بی‌میلی نسبت به گفت‌وگو و مباحثه درباره اشتباهات آن‌ها باشد. زیرا وقتی به کسی می‌گوییم کار شما اشتباه است طبیعتأ او قبول نخواهد کرد و ما باید با صبر و حوصله برای او توضیح دهیم و این نیازمند صرف انرژی و بردباری است.

عدم آمادگی نسبت به انجام مسئولیت‌های اجتماعی

شهید مطهری می‌فرماید:اشکال بیشتر ما در این بوده که ما خود را برای انجام چنین وظیفه خطیری که نامش مسئولیت عمومی و اجتماعی برای پیشبرد هدف‌های اسلامی است، نکرده‌ایم. نه آگاهی ما کامل بوده و نه قدرت اجرایی ما؛ لذا ما زیانی که از راه انجام و اجرای جاهلانه این اصل برده‌ایم، از ناحیه ترک آن نبرده‌ایم.

به عبارت دیگر کارنامه ما در امر به معروف و نهی از منکر خیلی خراب و سیاه است. معلوم می‌شود آگاهی ما تا چه حد بوده و قدرت ما تا چه حد. البته اشکال کار ما بیشتر در ناحیه آگاهی است نه در ناحیه قدرت. (مجموعه آثار ج 17 ص 575).

محدود دیدن امر به معروف و نهی از منکر

مقام معظم رهبری نسبت به این انحراف می‌فرماید: اگر ما امر به معروف را در یک دایره محدود، آن هم به‌وسیله افراد معمولی، زندانی کنیم، دشمن هم در تبلیغات خودش بنا می‌کند سمپاشی کردن، که در ایران بناست از این به بعد، نسبت به زن‌های بد حجاب، اینطور عمل شود. این واجب به این عظمت را که قوام همه چیز به آن است، بیاورند در دایره‌های محدود، در خیابان‌های تهران، آن هم نسبت به چند نفر زنی که وضع حجابشان مثلاً درست نیست. این است معنای امر به معروف؟ قضیه بالاتر از این حرف‌هاست.(دیدار با رو حانیون 1371).

تضعیف نظام اسلامی

از دیگر آفات امر به  معروف و نهی از منکر افراط در آن است، گاهی امر و نهی ما باعث تخریب دیگران می‌شود و گاهی این تخریب منجر به تخریب اصل نظام اسلامی شده و آثار سوء آن به همه جامعه اسلامی منتشر می‌شود و این به معنای دست برداشتن ازامر و نهی مسئولان نیست. بلکه به معنای دقت در چگونگی امر به معروفو نهی از منکر است.

ایجاد روحیه سوء‌ظن نسبت به افراد خطاکار

نباید طوری امر و نهی کرد که دیگران نسبت به فرد خطاکار بدبین شوند. رهبر انقلاب در مورد این موضوع می‌فرمایند: روایتی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که فرمود :«لا یبلغنی احد منکم عن احد من اصحابی شیئنأ فانی احب ان اخرج الیکم و انا سلیم الصدر»(مکارم اخلاق ص 17)، پیش پیامبر(ص) می‌آمدند و از یکدیگر بدگویی می‌کردند و چیزهایی را درباره یکدیگر می‌گفتند، گاهی راست و گاهی هم خلاف واقع. پیامبر اکرم(ص) به مردم  فرمودند: هیچ‌کس درباره اصحابم به من چیزی نگوید.

دائماً نزد من نیایید و از هم دیگر بدگویی نکنید. من مایلم وقتی که میان مردم ظاهر می‌شوم و میان اصحاب خود می‌روم، «سلیم‌الصدر» باشم؛ یعنی با سینه صاف و پاک و بدون هیچگونه سابقه و بدبینی به میان مسلمان‌ها بروم، (نماز جمعه 1368).

تخریب چهره‌های مؤمن توسط نیروهای بدلی

گاهی اوقات پیش آمده که ما در انجام امر به معروف و نهی از منکر درست عمل می‌کنیم اما افرادی که فقط ظاهراً با ما همسویی دارند طوری عمل می‌کنند که مردم را از آمران  و ناهیان حقیقی بدبین می‌کنند. عکس‌العمل به موقع نسبت به این افراد و نهی آنان از روش خطرناک آنان می‌توانند از چنین اقدامی جلوگیری کند.

سوء استفاده به اسم امر به معروف و نهی از منکر

عده دیگری به قصد بدنام کردن نیروهای مؤمن و برای سود‌جویی و رسیدن به مطامع نفسانی خودشان در پوشش امر به معروف و نهی از منکر اقدام به انجام منکرات می‌کنند. همانطور که رهبر عزیز فرمودند  لازم است مواظب باشیم و از این اقدامات جلوگیری کنیم: مواظب باشید کسی از این واجب الهی سوء استفاده نکنند. حساب صاف کردن‌ها٬ به خرده حساب‌های گذشته رسیدن، پرده‌دری٬ آبروریزی٬ تعرض به نوامیس و عرض و مال این و آن به بهانه این  واجب الهی٬ اینها نباید باشد. مردم باید هوشیار باشند... خود مردم٬ با تیزهوشی نباید بگذارند این واجب الهی و این فریضه بزرگ زمین بماند٬ یا خدای ناکرده مورد سوء استفاده قرار گیرد.(دیدار با اقشار مردم 1371).

نگاه صرفاً سلبی به امر به معروف و نهی از منکر

نکته پایانی مشکلی است که بسیاری از ما دست به گریبان آن هستیم؛ ما در نظر تصدیق می‌کنیم که این فریضه، هم امر به معروف است و هم نهی از منکر‌٬ اما در عمل و اجرای آن بیشتر توجه ما به جنبه‌های سلبی معطوف می‌شود و معمولاً نهی از منکر را مهم‌تر از امر به معروف می‌بینیم. در حالی که نبود خوبی‌های ضروری در افراد به همان اندازه‌ای مضر است  که بودن بدی‌ها ضرر دارد  

نگارنده: رضا تاران، سردبیر نشریه واحب فراموش شده