سلامت روح در گرو استفاده صحیح و مطلوب از مال حلال است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، از دیدگاه اسلام، انسان دارای دو بعد جسم و روح است. اما اصالت ازآنِ روح است و باید تمام برنامه‌ها و تلاش‌های انسان در مسیر دستیابی به کمال شایسته روح باشد. با این نگرش، اسلام در هر زمینه‌ای از زندگی نسبت به روح و سلامت و کمال آن توجه ویژه‌ای دارد و کسب مال حلال را در ارتقاء روحیه معنوی بسیار مؤثر می‌خواند.

چنانکه سلامت روح در گرو استفاده صحیح و مطلوب از مال حلال است و بی‌توجهی به این موضوع، عوارض و پیامدهای منفی و مخربی را برای انسان به‌وجود می‌آورد، بر اساس جهان‌بینی اسلامی روزی‌رسان خداوند متعال است و خو‌د روزی را تقسیم و تقدیر می‌کند، اما همه موظفند منبع درآمدی حلال داشته باشند؛ زیرا خداوند به‌وسیله اسباب روزی می‌دهد چنانکه پیامبر اکرم(ص) در حجة‌الوداع نسبت به این مسئله تأکید کرده و فرمود: خداوند متعال روزی‌ها را  میان مخلوقاتش به‌صورت حلال تقسیم فرموده است، نه به‌صورت حرام. پس هر کس باتقوا باشد و صبر کند خداوند روزیش را به او می‌دهد، ولی هر کس بر اثر کم‌صبری پرده‌دری و شتاب کند و از غیر راه حلال روزی را بیابد، از روزیش کم می‌شود و روز قیامت نیز مورد بازخواست قرار می‌گیرد.»

طلب روزی حلال در قرآن و روایات

با نگاه به آیات قرآن درمی‌یابیم که قرآن هرگز ما را به چشم‌پوشی از مواهب الهی دعوت نکرده و فقر را ارزش و نعمت به حساب نیاورده است و امیرالمؤمنین علی(ع) یکی از ویژگی‌هایی که برای پارسایان بیان می‌کنند، تلاش برای روزی حلال است.

به همین دلیل است که امام صادق(ع) درباره کار و تلاش خویش بر زمین زراعی فرمود: «من در زمین خودم تلاش می‌کنم و عرق می‌ریزم، در حالی‌که خدمتکارانم می‌توانند این کار را بکنند، ولی با این کارم می‌خواهم خداوند متعال ببیند که من در پی روزی حلال هستم.»

کسب روزی حلال در هر زمان و مکانی مسائل خاص خود را داشته و دارد ولی به‌نظر می‌رسد که امروزه به‌دلیل پیچیدگی‌های زندگی ماشینی، کسب روزی حلال سخت‌تر شده است و گویی شرایط امروز مصداق سخنی است که امام صادق(ع) در ۱۴۰۰ سال پیش خطاب به یکی از یارانش به نام «مصادف» فرمود که «یا مُصادِفُ! مجالَدَةُ السیوفِ أهونُ من طَلَبِ الحلالِ؛ شمشیر زدن و جنگیدن آسان تر از به‌دست‌ آوردن روزی حلال است»

آثار طلب روزی حلال

در آیات و روایات، از طلب روزی حلال به‌عنوان یکی از اسباب آمرزش گناهان یاد شده است. خدای متعال با اسباب مختلفی گناهان انسان را می‌بخشد که توبه، شفاعت، عبادات، ولایت اهل بیت(ع)، خدمت به مردم و… از این اسباب هستند و یکی از این سبب‌ها طلب حلال است.

رسول خدا(ص) فرمود: «کسی‌که با خستگی به سبب تلاش روزانه برای کسب حلال، شب را به صبح برساند، آمرزیده می‌شود». در روایتی دیگر از آن حضرت آمده است: «بعضی از گناهان به‌وسیله نماز و صدقه هم آمرزیده نمی‌شوند. سؤال شد یا رسول الله! پس چه چیز موجب آمرزش آن است؟ فرمود: جدیت و تلاش در طلب معیشت».
یکی دیگر از برکات طلب روزی حلال، ایجاد رفاه خانواده است که در اسلام نسبت به این مسئله بسیار تأکید شده است به‌گونه‌ای که امام صادق(ع) می‌فرماید:«‌کسی‌که از طلب حلال شرم نکند، بارش سبک، سختی‌هایش آسان و خانواده‌اش در رفاه قرار می‌گیرند» و امام سجاد(ع) نیز در این‌باره می‌فرماید: «اگر داخل بازار شوم و با من پول باشد و به‌وسیله آن برای خانواده خود گوشت تهیه کنم که به آن بسیار نیازمندند، در نزد من محبوب‌تر است از اینکه بنده‌ای را آزاد نمایم».

رسول خدا(ص) درباره کسانی‌که با وجود تمکن مالی بر خانواده خویش سختگیری می‌کنند، می‌فرماید: «کسی‌که وسعت مالی دارد و دارای تمکّن است؛ ولی بر خانواده خود سخت بگیرد و آنان را از زندگی راحت محروم بدارد، از ما نیست».

پیامبر اکرم(ص) کسب درآمد حلال را برای هر مسلمانی واجب دانسته است و تلاش و کار کردن در این راه را با جهاد برابر شمرده‌اند. طلب روزی حلال در فرهنگ اسلامی از چنان جایگاهی برخوردار است که پیشوایان معصومین(ع) همواره با گفتار و عمل، پیروان خود را به تلاش برای به‌دست‌ آوردن آن تشویق کرده و حلال بودن روزی را ویژگی لازم و دائمی درآمدها دانسته‌اند.

هم‌چنین ایشان مسلمانان را از بیکاری، نداشتن مهارت و دانش مفید و نیز کم‌کاری و تلف‌ کردن وقت برحذر داشته است و کسانی را که با وجود توانای جسمی و روحی سربار دیگران هستند را از رحمت خدا دور خوانده‌اند. چنانکه پیامبر(ص) فرمود: «‌کسی‌که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند‌(و بخواهد از دسترنج مردم زندگی خود را بگذراند(‌رانده و مطرود درگاه باری تعالی است و نیز کسی‌که حقوق خانواده خود را ضایع کند ملعون است».

شرایط کسب حلال

یکی از زمینه‌های کسب روزی حلال، شناخت دستورالعمل‌های دین و مسائل خرید و فروش است، همان‌گونه که امام صادق(ع) در بیان راهکار مناسب برای کسب روزی حلال می‌فرمایند: کسی‌که می‌خواهد تجارت کند، باید شناختی در دینش داشته باشد تا حلال را از حرام باز شناسد و کسی‌که شناخت دینی ندارد و به احکام تجارت نا‌آشناست ولی تجارت می‌کند، خود را در شبهات افکنده است.

ائمه معصوم(ع)، راهکار مناسب برای کسب روزی حلال را ابتدا شناخت دین و مسائل دینی و بعد از آن آشنا شدن با مسائل خرید و فروش بیان می‌کنند و به صراحت اعلام می‌دارند که شخصی که به اینها عمل نکند، خود را در شبهات و حرام گرفتار می‌کند.

عوامل افزایش روزی حلال

بر طبق آیات و روایات اسلامی عوامل متعددی در وسعت روزی ذکر شده است که پایبندی به آن موجب افزایش روزی و رشد اخلاق و عواطف مردم در خانواده و جامعه می‌شود که مهم‌ترین آن تقوا و پرهیزگاری است.

یکی دیگر از زمینه‌های افزایش روزی حلال، استغفار به درگاه الهی است که رسول خدا(ص) در این باره فرمود: فراوان از خدا طلب آمرزش کنید که آن جلب روزی می‌کند.
یکی از راه‌های افزایش روزی دعا و نیایش است، دعا و نیایش به درگاه خداوند از جایگاه والایی در فرهنگ اسلامی برخوردار است به‌گونه‌ای که ائمه اطهار(ع) از دعا به‌عنوان سلاح مؤمن ‌یاد کرده‌اند و بسیاری از معارف بلند دینی و عرفانی را از طریق دعا به اصحاب خویش آموختند.

از دیگر کلیدهای وسعت رزق حلال، پنهان کردن فقر است. پیامبر اکرم(ص) در این‌باره می‌فرمایند: کسی‌که گرسنه شود یا احتیاجی داشته باشد ولی آن را از مردمان پنهان کند و تنها نزد خداوند بگوید، بر خداوند است که یک سال روزی حلال روزیش کند.

در معارف اسلامی بر آثار مادی و معنوی صدقه و انفاق تأکید بسیار شده است که یکی از برکات صدقه، افزایش رزق و روزی است به‌گونه‌ای که بر مؤمنان در دادن صدقه در هنگام تنگدستی جهت گشایش روزی توصیه شده است. هم‌چنین، در کنار عوامل گشایش روزی از جمله تمییز کردن ظروف غذا، همسایه خوب بودن، ازدواج، خلال کردن دندان‌ها، مهمان‌نوازی، انگشتر عقیق، خوش اخلاقی و مهربانی و غیره در روایات اسلامی، نسبت به عوامل فقر و تنگدستی نیز هشدار داده شده است و قطع ارتباط با خویشاوندان نزدیک و سبک شمردن نماز، قسم دروغ خوردن و … به‌عنوان عوامل فقر و تنگدستی یاد شده است.

آثار سوء حرام خواری و بی‌توجهی به کسب حلال

خداوند متعال برای تمام مخلوقات «روزی حلال» مقدر فرموده است. اگر انسان عجله نکند و قناعت و صبر را پیشه خود سازد، تمام رزق مقدرش به او می‌رسد. کسانی‌که از کسب حرام پرهیز نمی‌کنند، خیال می‌کنند اگر از مال حرام صرف نظر کنند، کمبودی در معاششان پدید می‌آید و سخت محتاج و گرفتار می‌شوند.

هر مالی که انسان از راه نامشروع و حرام کسب کند، علاوه بر اینکه معصیت پروردگار نصیبش می‌شود و دارای عقوبت‌های اخروی است، در دنیا نیز موجب گرفتاری‌های جبران‌ناپذیر می‌شود که بی‌برکتی اموال، عدم مقبولیت عبادات و… از جمله آنهاست و پیامبر(ص) در این‌باره فرمود: «هر شب در بیت المقدس فرشته‌ای فریاد می‌زد: هر کس مال حرامی بخورد، خداوند هیچ عمل واجب یا مستحبی از او را نمی‌پذیرد» و حتی امام صادق(ع) درباره گذاردن حج با مال حرام هشدار داده و م‌ فرماید: هر گاه کسی مالی از غیر راه حلال به دست آورد و با آن به حج مشرف شود، چون گوید «لَبَّیْکَ اللّهُمَّ لَبَّیْکَ»، خطاب می‌رسد: «لا لّبَّیْکَ و لا سَعْدَیُکَ؛ تو نیامدی و رستگار نشدی».

عدم استجابت دعا یکی دیگر از پیامدهای بی‌توجهی به کسب حلال است به گونه‌ای که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «کسی‌که لقمه حرامی بخورد، تا چهل روز نمازش قبول نمی‌شود و تا چهل روز دعایش مستجاب نمی‌گردد و هر گوشتی که در بدن او از حرام روییده شود، به آتش جهنم سزاوارتر است و هر لقمه حرامی، باعث روییدن گوشت در بدن می‌شود» و نیز فرمود: « کسی‌که دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید از درآمد و خوراک حلال و پاکیزه بهره‌مند شود و از حرام بپرهیزد».

تأثیر منفی بی‌توجهی به رزق حلال بر نسل از جمله تبعات حرام خواری، قساوت قلب است. خوراکی که انسان تناول می‌کند، اگر پلید و حرام باشد، قلب را تیره می‌سازد. در این صورت دیگر از او امید خیری نیست و پند و اندرز در او اثر نمی‌کنند و سخت‌ترین مناظر رقّت‌بار او را متأثر نمی‌کند. چنانکه امام حسین(ع) به لشکریان عمر سعد فرمود: «از اینکه شما نافرمانی‌ام می‌کنید و به سخن من گوش فرا‌نمی‌دهید، این است که شکم‌هایتان از حرام پر شده و بر دل‌هایتان مهر خورده و دیگر حق را نمی‌پذیرید.

یکی از مهم‌ترین آثار بی‌توجهی به رزق حلال، تأثیر منفی بر نطفه و نسل است. در صورت نامشروع بودن «درآمد»، شیطان در به‌وجود آمدن فرزند مشارکت می‌کند و گرایش این فرزندان به گناه بیشتر می‌شود و تربیت آنها سخت‌تر و تکامل اخلاقی‌شان با مشکلات زیادتری روبه رو خواهد شد. لقمه حرام، چنان در جان و روان یک طفل اثر می‌گذارد که نمی‌تواند به آسانی از افاضات نورانی حق تعالی کسب نور کند و به سعادت راه یابد.