امامزاده حسینبن موسیالکاظم(ع)؛ منزلگاهی در مسیر بهشت
گروه اندیشه: آرامگاه حسینبن موسیکاظم(ع) در سه کیلومتری شمال غربی شهرستان طبس قرار دارد و بهدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده یزد، مشهد و حمایتهای آستان قدس رضوی(ع)، رونق بسیار یافته و به مکان زیارتی، سیاحتی باشکوهی تبدیل شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، آرامگاه حسینبن موسیکاظم(ع) در سه کیلومتری شمال غربی شهرستان طبس قرار دارد. اصل بنا متعلق به تاریخ ۴۹۴هـ . ق است و در سمت غربی صحن امامزاده، ایوانی به نام ایوان «امیرعلی مشیر» دیده میشود و از ملحقات این آرامگاه، ساختمان چهل چراغ است که مدفن چندی از حکام و بزرگان پیشین طبس است.
این امامزاده بهدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده یزد، مشهد و حمایتهای آستان قدس رضوی(ع)، رونق بسیار یافته و به مکان زیارتی، سیاحتی باشکوهی تبدیل شده است.
برپایه پژوهشهایى که صورت پذیرفته، با هجرت امام علىبن موسىالرضا(ع)، از مدینه به مرو و پذیرفتن مقام ولایتعهدى در عهد مأمون، بسیارى از برادران آن حضرت، با انگیزههاى مختلف به جاى جاى سرزمین ایران روى آوردند و هر یک در منطقهاى دور یا نزدیک به مرکز حکومت، به شهادت رسیده یا درگذشتند که یکى از این امامزادگان حسینبن موسىالکاظم، برادر امام هشتم(ع) است.
امامزاده حسینبن موسیالکاظم(ع)؛ برادر امام رضا(ع)
حسینبن موسىالکاظم(ع) از جمله امامزادگانى است که مورخان او را از فرزندانِ بلافصل امام کاظم(ع) دانستهاند و به گفته ایشان، از مقام بلندى برخوردار بوده است، از امام جواد(ع) سؤال شد، کدام یک از عموهایتان نسبت به شما بهتر رفتار کردند؟ فرمود: حسین. حضرت امام رضا(ع) فرمود: به خدا سوگند، فرزندم جواد درست گفته است؛ زیرا حسین نسبت به او خوش رفتارترین افراد بود.
از حالات و زندگىنامه امامزاده حسین در کتابهاى انساب و تراجم موجود ذکر چندانى نشده و اطلاعاتى کافى در دست نیست، اما برپایه تحلیلى که از رونوشت نامه منسوب به امام ابوالحسن الرضا(ع) انجام شده، تاریخ ولادتِ این امامزاده، اواخر قرن دوم یعنى حدود سال ۱۷۸ هـ . ق بوده است. نامه یاد شده، متنى است که حضرت امام رضا(ع) آن را در شأن برادرش حسینبن موسى به والى طبس نوشتهاند. حضرت امام رضا(ع)، همین که اطلاع یافتند حسین به جانب خراسان(طبس) آمده براى آگاه کردن، عامربن زروامهر(والى طبس) که مورد اعتمادِ آن حضرت بود نامهاى به وى نوشتند، تا او را از ورودِ آن امامزاده آگاه سازند که مراقب باشد تا گزندى به وى نرسد.
در کتابهاى «اصول کافى و من لا یحضره الفقیه و تهذیب الاحکام و بحار الانوار»، احادیثى درباره استحمام و بهداشت بدن از این امامزاده نقل شده است که نشان میدهد این امامزاده عظیمالشأن از جمله راویان احادیث نیز بوده است که بر منزلت و شأن ایشان میافزاید.
مزار امامزاده حسین از آغاز تاکنون
بر اساس شواهد، سیاستِ تند و خصمانه امویان و بعد از آن عباسیان بهگونهاى بود که قلع و قمع و نابودى اهلِ بیت پیامبر(ص) و برانداختنِ نام و نشان و آثارشان را سرلوحه کارهاى خود قرار داده بودند. آنان پس از دفن حسینبن موسىالکاظم(ع) در طبس، سالیانى دراز از عمران و آبادى بناى مقبره جلوگیرى کردند، ولى ارادتمندان آن حضرت مخفیانه به زیارتش مىرفتند.
از کیفیت بناى بقعه قبل از قرن پنجم مدرکى بهدست نیامده است. نظر به برخى از اسناد، بناى اولیه آن مزار محترم در قرن پنجم هجرى بوده است. در آن زمان آرامگاهى باشکوه، داراى اماکن و بیوتات متعدد به فراخور شأن فرزند موسىبن جعفر(ع) ساخته شده بود.
پس از آن در دوره ایلخانان مغول، بهویژه در عهد غازان الجایتو و دوره جانشینان تیمور، مرقدهاى امامزادگان تجدید بنا و تعمیر یا تزیین شدهاند. بقعه حسینبن موسىالکاظم(ع) نیز در این زمان مورد مرمت و بازسازى قرار گرفت و ساختمانهایى به آن افزوده شد، صحنها و رواقهاى در کنار بقعه با خشت و گل بنا شد و گنبد اصلى نیز مرمت و تزئین گردید و موقوفاتى نیز براى تأمینِ مخارج و هزینههاى آن معین شده که وقفنامههاى مربوط موجود است.
ویرانى امامزاده در زلزله سال ۱۳۵۷ و نوسازى آن
با توجه به سوابق یاد شده، مقبره امامزاده حسینبن موسىالکاظم(ع) در طبس از قدیم مورد توجه و استقبال مردم بوده و به سعى و کوشش ارادتمندان به امامت و ولایت توسعه یافت و تأسیسات جانبى به فضاى سبز در آنجا ایجاد شده بود، اما متأسفانه در زلزله ویرانگر طبس به سال ۱۳۵۷ شمسى این بنا به کلی ویران شد.
در این تخریب، قسمت اعظم منابع درآمد آستانه امامزاده نیز از بین رفته بود و بازسازى بقعه و اماکن جوار آن نیاز به هزینهاى سنگین داشت، پس از آن آستان قدس رضوى، با مساعدت کامل اقدام به بازسازى آن بقعه مبارکه و رواقهاى اطراف کرد و به سبکى بسیار عالى، بنایى کاملاً مطلوب و درخور شأن این امامزاده لازمالتعظیم و در جهت رفاه حال زائران با بهکارگیرى طرحى جامع، احداث کرد .
بر اساس این طرح، توسعه و ایجاد اماکن فرهنگى مذهبى و اقامتى درنظر گرفته شده گرداگرد بقعه، ایوانها و حجرهها و تأسیسات زیادى براى رفاه زائران و دیگر هدفهاى مذهبى ـ فرهنگى ایجاد گردیده و مساحت زیادى به فضاى سبز در اطراف بقعه اختصاص داده شده است.
ویژگیهاى بناى کنونى مزار امامزاده
در این بناى جدید نیز مانند همه بناهاى آرامگاهى، مرقد امامزاده، هسته اصلى است که مرکب از اتاقى مربع با پوششى گنبدى شکل است. مراقد امامزاده در وسط این اتاق، زیر گنبد قرار گرفته و بر روى آن ضریحى نصب شده است. در دروه ضریح، سنگ قبرى از سنگ مرمر اعلا و بسیار ممتاز به ابعاد ۲۶۷ در ۱۱۶ سانتیمتر و حدود یک متر ارتفاع دیده مىشود.
در اطراف این ضریح، رواقهایى چند قرار دارد که ایوانهایى با سردرهاى بلند آنها را از صحن مزار جدا مىسازد.
گنبد مزار نیز بسیار زیبا و آراسته به کاشى معرق است. چهار گلدسته کوچک بهعنوان برج ساعت، هر کدام به ارتفاع شش متر در چهار گوشه پشت بام حرم، زیبایى خاصى به مجموعه حرم داده است، هشت رواق مربع شکل، به ابعاد ۹ در ۹ نیز در گردادگرد حرم قرار دارد و چهار رواق بهصورت هشتى به مساحت ۷۸ متر مربع، در فاصله میان رواقها ساخته شده است.
صحن گسترده و باشکوه مزار نیز با غرفهها و سردرهاى بزرگ اطراف، ۴۴۳۲۲ متر مربع مساحت دارد. این صحن داراى شش سردر ورودى است که کاملاً قرینهسازى شدهاند، در بالاى هر ضلع صحن، چهار گلدسته بلند و زیبا برافراشته شده است.
یکى از سنگهاى تاریخى بهدست آمده از حوزه بناى باستانى امامزاده، سنگ قبر نسبتاً بزرگى است که بر مزار خواجه شمسالدین حسین شاه بوده است و حدود دو متر طول و سى سانتیمتر عرض و بیش از پانزده سانتیمتر قطر دارد. بر سطح این سنگ، نوشتهها و شعرهایى به صورت کندهکارى مشهود است و تاریخ ۸۰۰ هجرى قمرى بر آن حک شده است. این سنگ تاریخى اکنون در صحن مطهر، نزدیک در ورودى به حرم در قابى شیشهاى مورد بازدید زائران قرار دارد.
