دزفول؛ شهر تاریخی و صاحب امامزادگان گرانقدر
گروه اجتماعی: شهرستان دزفول یکی از قدیمیترین شهرستانهای خوزستان است که مدفن امامزادگان گرانقدری همچون روبند، سبزقبا و آزامگاه محمد بن جعفر طیار است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در خیابان امام خمینی(ره) شهرستان دزفول بقعه معروف سبزقبا قرار گرفته است، بنای این بقعه کاملاً نوسازی شده و هیچ اثر قدیمی در آن باقی نمانده است.
یک شجرهنامه در دفتر بقعه بر لوحی روی کاغذ نوشته شده و در این لوح بنا به روایت سیدنعمتالله شوشتری در کتاب «المجموعه» صاحب بقعه را برادر حضرت امام رضا(ع) خوانده است که غریب به شهر دزفول درآمده و میهمان زنی به نام زبیده بوده است که فرزند او بر اثر دعای سیدسبزقبا بهبود یافته است. سیدسبزقبا قبل از وفاتش به آن زن وصیت کرده که نامه او را به حضرت علی ابن موسی الرضا(ع) که از راه دزفول عازم خراسان بوده است، برساند. مطلعین دزفول میگویند که بقعه سبزقبا مانند بقعه عباس علی دزفول به شکل گنبدی خیاری بوده است. ساختمان بقعه با گنبد خیاری از آثار دوره تیموری و سلجوقی است و این نشاندهنده قدمت مجموعه است.
بنا به روایت محدّث کبیر، سیّدنعمتالله جزایری، در کتاب «المجموعه» آقا سیّد محمّد، سبزقبا که بارگاهشان در دزفول است، برادر حضرت امام رضا(ع) است و عبور آن حضرت از دزفول به هنگام عزیمت به طوس، محض زیارت قبر مقدّس حضرت سبزقبا بوده است.
بنا بر این گزارش، بعد از شهادت حضرت موسی بن جعفر(ع) به دست هارون الرشید خلیفه عباسی، فرزندان آن امام و سادات علوی در دیگر بلاد و سرزمینهای اسلامی پراکنده شده و در آن سرزمینها تبلیغات و مبارزات مخفی و آشکار خود را آغاز کردند. از جمله فرزندان این امام بزرگوار، احمد و محمّد بن موسی الکاظم(ع) و حضرت معصومه(س) هستند که هر کدام به سویی حرکت کرده و پس از اینکه خود را به محل امنی رساندند، در آن جا به مبارزات خود علیه خاندان بنی عبّاس پرداختند. حضرت محمّد بن موسی(ع) به قصد تبلیغ و نشر افکار پدر بزرگوارشان و در راستای امامت برادر ارجمندش امام رضا( ع) و بهمنظور یافتن مکانی أمن و به دور از دسترس عُمّال خلفای جور از مدینه خارج شد.
آن حضرت پس از گذشتن از بیابانهای بی آب و علف و سوزان شبه جزیره عربستان، غریبانه به شهر أمن دارالمؤمنین «دزفول» وارد شد (در آن زمان، نامی از «دزفول» نبوده است و فقط نی زاری چند و تعدادی خانههای گلی وجود داشته که از توابع شهر باستانی شوش محسوب میشدهاند)، سیّد به شغل سقایت(سقّایی) در دزفول مشغول میشود. آن حضرت با مشک از رودخانة «دز» که در نزدیکی محلّ اقامت ایشان بود، برای مردم آب میآورد.
سیّد جزایری در کتاب خود به نام المجموعه مینویسد: در نتیجه و اثر کرامت و انفاس قدسیّة این امامزاده هر شخصی از آبی که میآورد، میآشامید به اذن خداوند به کلّی از آلام و اسقام مصون میماند و خیر و برکت در زراعات و مواشی(چارپایان) و اغنام ایشان به ظهور میرسید.
سیدعلی صفوی معروف به سلطانعلی سیاهپوش یا پیر رودبند یا روبند امامزادهای درشهر دزفول و در محلهای به همین نام مدفون است و به شماره 2549 مورخ 8/9/1378 در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
رودبند نوه شیخ صفی الدین اردبیلی و پدربزرگ شاه اسماعیل صفوی بود که به دزفول آمده و با انجام کراماتی مردم دزفول را به آیین تشیع دعوت کرد. خواجه سلطان سیدعلی، مشهور به شاه رودبند یا آقا رودبند نسبش با 22 واسطه به موسی کاظم(ع) (امام هفتم شیعیان) میرسد.
وی که در جوار نیاکانش در اردبیل زندگی میکرد در سفری به کاظمین رفت. در آنجا شبی در خواب از طرف امام محمد تقی(ع) به او دستور داده شد که به دزفول آمده، مردم را به تشیع دعوت کند؛ لذا به دزفول آمده و در جای بارگاه فعلی مسکن میگزیند و به آنچه مأمور بود مردم را دعوت میکند، اما مردم دعوت او را نمیپذیرند. ناچار آنان را تهدید به قطع آب رود دز میکند. آنان باز هم به این سخن نمیاندیشند. در این هنگام خدا را سوگند میدهد که خواستهاش را بر آورد که ناگاه رود از جریان میایستد. بدین دلیل او را رودبند لقب دادهاند.
در محله رودبند در شمال غربی شهر دزفول و در ارتفاعی مشرف به رودخانه، بقعه پیر رودبند قرار دارد. گنبد این بنا مضرس است که این سبک معماری متعلق به خوزستان و بوشهر است. تاریخ ساخت این بنا به دوره تیموریان(771-845 هجری قمری) تعلق دارد ولی مرمت آن مربوط به روزگار شاه عباس صفوی و به سال 1030 هجری قمری است. بنای این بقعه را به زمان گورکانیان و به دستور امیرتیمور گورکانی نسبت دادهاند و در زمان شاه عباس اقدام به مرمت آن شده است. بقعه رودبند در تپهای به ارتفاع 22 متر قرار گرفته است و دارای کنبد سفید مخروطی به ارتفاع 18 متر است.
آرامگاه محمد بن جعفر طیار مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان دزفول، روستای محمدبن جعفر واقع شده و این اثر در 5 بهمن 1378 با شماره ثبت 2553 بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه محمد بن جعفر طیار(ع) در فاصله پنج کیلومتری شهر دزفول، در شهرکی به این نام قرار دارد. صاحب آرامگاه فرزند جعفر طیار برادر امام علی(ع) و داماد امام علی(ع) (شوهر حضرت امکلثوم(س)) است که در سال 19 هجری قمری در جنگی که برای فتح شوشتر در این منطقه صورت گرفته بود به همراه سپاه اسلام بهعنوان یکی از فرماندهان سپاه اسلام به این منطقه آمده بود.
آرامگاه داراى گنبدى 12 ترک است که با کاشى سبز رنگ ساده و یکرنگ تزئین شدهاند، این گنبد با حاشیهبندى کاشىهاى ترکها و نقش و نگار هندسى و حاشیه سیاهرنگ و لچکى سفید و نقوش منظم و قرینهسازى ساخته شده است. ورودى آرامگاه از سمت شمال است و داراى دو شبستان در طرفین مقبره است. ضریح مقبره در قدیم چوبی بوده است ولی در سالهای اخیر ضریحی فلزی نصب شده است. آرامگاه در وسط باغ بزرگی احداث شده و در اطراف آن آرامگاههایی از اشخاص و شخصیتهای دزفول وجود دارد. در اطراف هر یک از ایوانهاى اطراف بنا دو غرفه و پلکان وجود دارد. طاقهاى غرفهها و ورودیهاى پلکان با تکه کاشیهاى سبزرنگ تزئین شدهاند. قرارگیری آرامگاه میان درختان کهنسال و سرسبز کُنار جلوه و آراستگى خاصى دارد. دو درخت کنار روبروی آرامگاه وجود دارد که قدمت یکی از آنها به 800 و دیگری به 750 سال میرسد.
آرامگاه محمد بن جعفر یک ورودی قدیمی داشته که سر در ورودى با کاشیهاى سیاه و سفید و فیروزهاى مربع شکل زینت داده شده و دارای بدنه آجرى قدیمى است و در بالای آن تاریخ کاشیکارى 1312 و 1351 به چشم میخورد و مربوط به اواخر دوره قاجاریه است.
دو مناره گلدسته ازنوع منارههایى که بر فراز طاق ورودى بنای آرامگاه ساختهاند بر روى سردر حیاط نیز با کاشیهاى آبى رنگ وجود دارند. در کنار این ورودی 4 درخت قدیمی کنار قرار دارد. در میدان جلوى دیوار قدیمی باغ تعدادى کنار سرسبز و کهنسال بر زمینهاى چمنى سایه انداختهاند.
با طرحهای توسعه محوطه بقعه محمد بن جعفر ورودی قدیمی آن در وسط محوطه فعلی قرار گرفته است و از قدمت بنا حکایت میکند. در فضای باز حیاط جلوی بقعه حوض زیبا و بزرگی وجود دارد. حضور آب، سبزی درختان کنار(کنار بهعنوان درختی معنوی و مقدس در فرهنگ دینی مشهور است) و نمای زیبای بقعه، فضای معنوی زیبایی را بهوجود آورده که فرصت مغتنمی برای هر خسته دلی ایجاد میکند تا در جو معنوی آن، آرام گیرد.
در خصوص تأیید وجود این بقعه در شهرستان دزفول در کتاب تذکرةالاخیار و مجمعالابرار مطالبی آورده شده و عبداللطیف خان شوشترى نیز در مورد محمد بن جعفر(ع) گفته است: در جنگ فتح شوشتر، محمدبن جعفر طیار به سختی زخمی شده بود و در بازگشت به دزفول دعوت حق را لبیک گفته و در آنجا در خارج شهر مدفون شد.
در حال حاضر این بقعه یکی از جاذبههای گردشگری و زیارتی دزفول بهشمار میرود و مردم زیادی از سراسر استان و شهرستان دزفول بهویژه در فصل بهار از این مکان زیارتی ـ سیاحتی بازدید میکنند.
