کرامت انسانی و اندیشه توحیدی؛ مبنای سیره فرهنگی امام علی(ع)

محمدحسن الهی‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، با بیان اینکه فرهنگ در سیره ائمه(ع) جایگاه والایی دارد، گفت: سیره فرهنگی امام علی(ع) همان سیره فرهنگی پیامبر(ص) است و امام از همان ابتدای خلافت بر اساس این سیره عمل فرمودند.

وی انسان را دارای دو بعد فطری و غریزی دانست و افزود: اسلام بُعد فطری را که همان روح و روان است را بر بعد غریزی یا جسم ترجیح می‌دهد و فرهنگ مربوط به بعد فطری و همان وجه تمایز انسان و حیوان است.

فرهنگ توحیدی، نیازمند فراهم‌کردن زمینه‌های رشد است

عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند به ابعاد فرهنگ در سیره پیامبر و امام علی(ع) اشاره و بیان کرد: مهم‌ترین مسئله کرامت ذاتی انسان است، مسائل خونی، ارثی و نژادی در کرامت او نقش و اثری ندارد که می‌توان این را در یاران پیامبر(ص) که از طبقات مختلف اجتماعی بودند، مشاهده کرد.

الهی‌زاده اظهار کرد: دومین محور در سیره فرهنگی امام علی(ع) تقوا و پرهیزگاری است و از دیدگاه امام(ع)، فرهنگی مورد توجه است که به توحید ختم شود، به‌ عبارت دیگر ارزش‌گذاری انسان‌ها بر دو اساس موحد بودن و بُعد انسانی فرد است.

وی تأکید کرد: فرهنگ توحیدی با فراهم کردن زمینه‌های رشد از قبیل برقراری عدالت، احقاق حق و اجرای احکام اسلامی، رتبه‌بندی انسان‌ها یا همان توزیع مناصب حکومتی بر اساس تقوا و مساوات زمینه‌های مناسب را برای این فرهنگ ایجاد می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه فرهنگ توحیدی به زور به‌وجود نمی‌آید، عنوان کرد: هنگامی که ابزارها و زمینه‌های مناسب وجود داشته باشد فرهنگ به‌راحتی ایجاد می‌شود.

سیره فرهنگی امام علی(ع) در تاریخ ماندگار شد

الهی‌زاده گفت: امام علی(ع) بر اساس همین سیره با مردم بیعت کرد و مردم نیز با قبول آن، با حضرت بیعت کردند اما بعد از جنگ جمل رخنه‌هایی در وجودشان به‌وجود آمد.

وی با اشاره به عادت‌های قبلی جامعه گفت: با وجود آنکه جامعه آمادگی خود را برای بیعت اعلام کرده بود اما وجود عادت‌های قبلی باعث بروز جنگ‌ها و مشکلات در جامعه اسلامی شد که آن را می‌توان در بیانات امام(ع) خطاب به کوفیان مشاهده کرد که فرمود: شما خوب می‌فهمید اما در مقام عمل مشکل دارید.

عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند به نفوذ نخبگان در جامعه کوفیان اشاره و بیان کرد: قدرت نفوذ نخبگان و طرز تفکرات آنان باعث انشقاق و شکاف در جامعه شد و اکثریت نخبگان جامعه اسلامی اجازه ندادند تا زمینه‌سازی به‌طور کامل انجام شود و اگر خلافت امام طول می‌کشید، امام علی(ع) در ایجاد فرهنگ توحیدی در آن جامعه پیروز می‌شد، هرچند که امام(ع) در دوران‌های تاریخی پیروز شدند زیرا آن حضرت روشی از خود به جای گذاشت که در تاریخ ماندگار شد.

این دکترای تاریخ اسلام با اشاره به دلایل پیروزی سیره فرهنگی امام علی(ع) در تایخ ادامه داد: بعد از شهادت امام(ع)، معاویه دستور لعن امام علی(ع) را در منابر داد که این سنت 60 سال ادامه یافت و این نشان از نفوذ روش علی(ع) داشته است.

الهی‌زاده با اشاره به اینکه بسیاری از افراد در مقابل دشنام امام(ع) مقاومت کردند و بعدها نامه‌نگاری کوفیان با حسین‌ بن‌ علی(ع) نشان از پیروزی حکومت پدرش امام علی(ع) دارد که در خاطر آنان باقی مانده بود، عنوان کرد: نگاه امام علی(ع) به فرهنگ به جامعه منتقل شد و روش امام(ع) یا همان منهج علوی را می‌توان در کتب تاریخی مشاهده کرد.