زیارت قبور درگذشتگان؛ مستحبی که به اجبار اجتماعی تبدیل شده است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، خیلی سخت است که رفتنِ عزیزی را که سال‌ها در کنار او بوده‌ایم و شادی‌ها و تلخی‌های مشترکی را با هم داشته‌ایم را به نظاره بنشینیم به‌ویژه اگر پدر و مادر یا جوانی باشد که هنوز بهار زندگی را تجربه می‌کرد.

آشنایان و دوستان نیز سعی می‌کنند در مراسم ترحیمِ درگذشته با عرض تسلیت به شخص به او تسلی‌خاطر دهند تا در نهایت، او بتوانند با صبری جمیل این غم را سپری کند و به زندگی عادی خویش برگردد.

اما آداب و رسومی در فرهنگ مردم خراسان جنوبی در مراسم تشییع، ترحیم، چهلم، سالگرد و سایر مراسمی که برای درگذشته گرفته می‌شود، وجود دارد که هم موجب اذیت و آزار داغدیده و هم دوستان و فامیل می‌شود.

به‌عنوان مثال میان مردم استان رسم است که تا چهل روز پس از فوت میت بر سر مزار او حاضر می‌شوند و دوستان و آشنایان نیز در این چهل روز نیز بر مزار شخصی که از دنیا رفته حضور پیدا می‌کنند که این امر گاه نه به سبب خواست خود افراد است؛ بلکه یک نوع اجبار اجتماعی آنان را ملزم به این امر می‌کند.

از طرف دیگر در خراسان جنوبی علاوه بر مراسم تشییع، سوم، چهلم و سالگرد مراسم دیگری با عنوان پُرسه براتی (در روزهای منتهی به روز قبل از نیمه شعبان، اولین سالی که شخص فوت کرده)، پرسه نوروزی(در روزهای منتهی به عید نوروز اولین سالی که شخص فوت کرده)، پرسه قربانی (در روزهای منتهی به عید قربان اولین سالی که شخص فوت کرده) برگزار می‌شود و افراد را متحمل صرف زمان و هزینه‌ می‌کند. در روز 14 شعبان نیز مردم خراسان جنوبی مراسم روز برات را برگزار می‌کنند و به قبرستان‌های سطح استان می‌روند.

سخن این نیست که نباید یادی از گذشتگان کرد، بلکه نکته اینجاست که آیا مراسمی که نه از سر اخلاص که گاهی به خاطر چشم و همچشمی، نگرانی از سخن مردم و در یک کلام اجبار اجتماع انجام می‌شود، موجب شادی روح و آمرزش میت خواهد شد؟

اهداف دین از توصیه به شرکت در مراسم تشییع و تعزیه

حجت‌الاسلام هادی شهاب، عضو هیئت‌علمی دانشگاه بیرجند در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا گفت: شرکت در مراسم تشییع و تسلی دادن بازماندگان توصیه بزرگان دین بوده و در روایات متعددی نیز به این مسئله اشاره شده است.

وی افزود: برقراری پیوند عاطفی و اجتماعی از طریق شریک دانستن خود در غم دیگران، کمک روحی و روانی به شخص مصیبت دیده و در نهایت یادآوری مرگ و آخرت برای دیگران هدف اسلام از توصیه به شرکت در مراسم تشییع و تعزیه درگذشتگان است.

عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند بیان کرد: البته در شرایط کنونی آداب و رسومی وارد مراسم تعزیه درگذشتگان شده که نه تنها جامعه را به سمت اهداف بیان شده نمی‌کشاند، بلکه موجبات آزار و اذیت مصیبت‌دیدگان و دیگر افراد را نیز فراهم می‌کند.

وی اظهار کرد: متأسفانه اکنون این مراسم تبدیل به یک نوع رقابت شده و تجملات نیز در مراسمی که باید معاد و مرگ را در خاطر طنین‌انداز کند، وارد شده است.

زیارت قبور والدین به شرط اخلاص

شهاب با اشاره به اینکه در تعلیمات دین به رفتن بر مزار درگذشتگان به‌ویژه والدین توصیه شده است، عنوان کرد: در روایات آمده دعا در کنار قبر والدین مستجاب است ولی باید توجه داشت ارزش این کار در صورتی است که بر اساس اخلاص، علاقه قلبی و همراه با عشق و محبت باشد نه اینکه اجبار اجتماعی افراد را به این اقدام وادار کند.

غلامعلی مرادی، کارشناس ارشد جامعه شناسی در این‌باره گفت: هرچقدر جوامع سنتی‌تر باشد، احساس تعلق خاطر به یکدیگر نیز بیشتر است که این علاقه و تعلق حتی پس از فوت فرد به‌صورت مراسم تعزیه‌ای که برای فرد گرفته می‌شود، نمود پیدا می‌کند.

وی افزود: البته اکنون شاخ و برگ‌های زیادی به این رسم اضافه شده که دلایل مختلفی دارد که چشم و همچشمی و رقابت‌های نادرست یکی از این علت‌ها است.

این کارشناس ارشد جامعه‌شناسی بیان کرد: یکی دیگر از عللی که سبب می‌شود افراد بیش از حد معمول به مراسم تعزیه درگذشته بیفزایند این است که احساس می‌کنند در دوران حیات توجه چندانی به شخص متوفی نداشته‌اند و به این شکل می‌خواهند جبران کنند.

تعدیل مراسم عزا، واکنش منفی دیگران را به همراه دارد

مرادی اظهار کرد: رفتن بر سر مزار درگذشته به مدت چهل روز در کنار برخی تجملاتی که امروزه شاهد آن هستیم، موجب سختی بازماندگان شده است و اگر کسی هم بخواهد این شرایط را تعدیل کند با برچسب‌های مختلفی از جمله اینکه علاقه‌ای به شخص متوفی ندارد، مواجه می‌شود.

حجت‌الاسلام اسدی، کارشناس مذهبی در این زمینه گفت: پس از فوت شخص در وهله اول مستحب است دوستان و آشنایان را برای تشییع جنازه او اطلاع دهند و پس از دفن میت توصیه شده که برای آمرزش روح او صدقه بدهند و در شب اول نماز وحشت بخوانند.

سنتی که برعکس شده است!

وی افزود: همچنین سفارش شده است که در منزل شخص متوفی تا سه روز غذا طبخ نشود که متأسفانه امروزه این سنت به علل مختلفی تغییر کرده و عکس آنچه توصیه شده است، عمل می‌شود.

این کارشناس مذهبی بیان کرد: یکی دیگر از دستورات دینی پرداخت بدهی‌های میت و ادای امانت‌هایی است که در دست او بوده و اشک ریختن و نوحه کردن نیز تا زمانی که حالت شکایت از پروردگار نباشد، اشکالی ندارد.

اسدی عنوان کرد: زیارت قبور درگذشتگان نیز بلامانع است، به شرط آنکه همراه با اخلاص باشد و موجبات آزار و اذیت دیگران را به‌ویژه در شرایط فعلی که ترافیک سنگین، مشکلاتی را برای رفتن به آرامستان شهر فراهم می‌کند، نباشد.