فراموش نکردن ذکر خدا؛ از مهمترین ویژگیهای افراد اخلاقمدار
گروه اندیشه: در آیات مشابهی همچون آیه ۱۹۱ سوره آلعمران، فراموش نکردن ذکر خدا، از مهمترین ویژگیهای افراد اخلاقمدار معرفی شده و آمده است «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ».
هادی سلیمانی، مدیر گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، با اشاره به اینکه اخلاق از منظر علما دارای تعاریف متفاوتی است، گفت: برخی از علما، جنبههای رفتاری انسان را به اخلاق تعبیر میکنند و برخی بر این باورند که صفات نفسانی ثابت و ملکهشده در وجود انسان، که سبب جلوه بدون تفکر در رفتار انسان میشوند، اخلاق را تشکیل میدهند که تعریف دوم از اخلاق، صحیحتر به نظر میرسد.
وی افزود: با اشاره به اینکه تأکید علما بر ثابت و استوار بودن این صفات در وجود انسان، به این دلیل است که در صورتی که رفتاری یک بار از فردی سر بزند، نمیتوان آن را به اخلاق فرد نسبت داد و در صورت تداوم این رفتار در وی، نسبت دادن خُلق به فرد صحیح خواهد بود.
مدیر گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان با تأکید بر اینکه تأثیر محیط بر صفات اخلاقی انسان را نمیتوان انکار کرد، اظهار کرد: نمیتوان به این صفات، نگاه مطلق ذاتی و تغییرناپذیری داشت، چراکه در این صورت، باید نظام تعلیم و تربیت و حتی اصل رسالت انبیا را که هدایت انسان است، منکر شویم.
نظام تعلیم و تربیت، بر مبنای تغییرپذیری صفات انسان است
سلیمانی عنوان کرد: انسان مختار است که صفات انتقالیافته از طریق وراثت را در خود بشکند و تغییر دهد و اگر انسان در دیدگاه انسانشناختی خود تنها به جبر معتقد باشد، این صفات را غیرمتغیر خواهد دانست و اگر تنها به اختیار معتقد باشد، تغییر در این صفات را قطعی میداند و باید در این میان به این نکته واقف بود که نظام تعلیم و تربیت، بر مبنای ذاتی مطلق بودن صفات درونی انسان شکل نگرفته است و بسیاری از آنها را تغییرپذیر میداند.
وی با بیان اینکه خداوند متعال در آیات پایانی سوره مبارکه فرقان، به ویژگیهای انسانهای اخلاقمدار اشاره کرده است، اضافه کرد: در آیات مشابهی همچون آیه 191 سوره آلعمران، فراموش نکردن ذکر خدا، از مهمترین ویژگیهای افراد اخلاقمدار معرفی شده و آمده است «الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ: همانان که خدا را [در همه احوال] ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد مىکنند و در آفرینش آسمانها و زمین مىاندیشند [که] پروردگارا اینها را بیهوده نیافریدهاى؛ منزهى تو پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار».
این مسئول تأکید کرد: فرد اخلاقمدار از منظر قرآن کریم، تمامی رفتارهایش بر مبنای رسیدن به مقام قرب الهی است و برای رسیدن به این مقام نیز، ذکر خدا را فراموش نمیکند.
یاد خدا، نیت انسان را سالم میکند
مدیر گروه معارف اسلامی دانشگاه زنجان با تأکید بر اینکه یاد خدا، نیت انسان را سالم میکند، عنوان کرد: هر کجا در قرآن نشانی از انسانهای اخلاقمدار آمده است، در کنار آن به ذکر خداوند سبحان نیز اشاره شده و این امر بیدلیل نیست.
سلیمانی با بیان اینکه خداوند متعال، نظام هستی را بر مبنای سه ضلع احاطه، افاضه و شهادت میگرداند، ادامه داد: آیه 126 سوره مبارکه نساء که در آن آمده است «وَللّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ وَکَانَ اللّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ مُّحِیطًا: و آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است از آن خدا است و خدا همواره بر هر چیزى احاطه دارد» بر این موضوع اشاره دارد که خداوند متعال به همه چیز احاطه دارد و فردی که به این موضوع ایمان داشته باشد، هر جا به بنبستی رسید، با دعا و تضرع از خداوند متعال میخواهد که آن در را باز کند.
وی اظهار کرد: از آنجایی که خداوند متعال، منشأ فیض است، فردی که به فیاضیت خدا ایمان داشته باشد، صفت خساست را کنار گذاشته و باور دارد که دمبهدم خیر و برکت الهی میرسد و تنگنظر نیز نمیشود.
این مسئول یادآور شد: کسی که نظام شاهد و مشهودی را باور داشته باشد، نظارت دائمی خدا بر اعمالش را نیز قبول داشته و رفتار و اخلاق خود را بر مبنای آن تغییر میدهد.
